Tran Phong Vu's Blog

Chung Quanh Biến Cố Thay Bậc Đổi Ngôi ở Tổng Giáo Phận Hà Nội

2010-05-23T16:50:00.001-07:00

CHUNG QUANH BIẾN CỐ

"THAY BẬC ĐỔI NGÔI" Ở TGP HÀNỘI

Trần Phong Vũ

"Đường xa nghĩ nỗi sau này mà kinh!"
(Kim Vân Kiều, Nguyễn Du)

Một lời cần thưa trước : Câu thơ trên đây trích trong Truyện Kiều của thi hào Nguyễn Du diễn tả tâm trạng âu lo, kinh hãi, tuyệt vọng của nàng Kiều sau khi phải bán mình chuộc tội cho cha, dấn thân vào cuộc đời luân lạc, đầy chông gai cạm bẫy, không có ngày mai. Nó cũng là nỗi lòng chán ngán, rối bời pha lẫn ăn năn của thi hào họ Nguyễn sau khi khuất thân hợp tác với tân triều trong thân phận «hàng thần lơ láo». Là người tín hữu Công Giáo, cá nhân chúng tôi cũng không khỏi ưu tư khi nghĩ về thân mệnh Giáo Hội tôi trước biến cố «thay bậc đổi ngôi» dị thường ở Tổng Giáo Phận Hànội trong tháng 5-2010. Dĩ nhiên, trong mối ưu tư ấy cũng không khỏi pha lẫn tâm trạng xao xuyến, sợ hãi, kinh mang khi nhìn về con đường trước mặt.

Nhưng có một điều cần nói ngay: cho dù âu lo, sợ hãi, niềm tin vào Thiên Chúa và Giáo Hội của Ngài trong tim óc chúng tôi không hề vì thế mà suy suyển. Giản dị vì nó được hình thành và lớn lên theo chiều thẳng đứng khởi nguyên từ chính Đấng là cội nguồn của niềm tin, chứ không hệ tại ở chiều ngang là những trung gian của Ngài.

Không cần phải chờ tới những lời chuẩn nhận công khai, tương tự như lời «Ban Phép Lành» trong diễn từ của Đức Cha Nguyễn Chí Linh[1], từ lâu chúng tôi đã thấu hiểu vai trò, sứ mạng, bổn phận và QUYỀN của người Tín Hữu Giáo Dân trong Giáo Hội ngày nay, ít nữa là sau khi thấm nhuần tinh thần Học Thuyết Xã Hội Công Giáo và lời dạy của Đức cố Giáo Hoàng Gioan Phaolô II trong «Tông Huấn Ngưới Tín Hữu Giáo Dân - Christifideles Laici» công bố ngày 30-12-1988 của ngài.

Trong tinh thần ấy, chúng tôi viết bài này.

I.- Từ dư luận tới sự thật:

Tạm lấy mốc tháng tư (lại tháng Tư!) làm khởi điểm cho những biến cố trọng đại trải dài qua trung tuần tháng 5-2010. Những ngày đầu tháng tư có hai sự kiện nổi bật: hội nghị các Giám Mục thuộc HĐGMVN tại Vũng Tàu từ ngày 04 đến ngày 08 và việc Đức Cha Giuse Ngô Quang Kiệt bất thần trở về Hànội ngày 09.

Và một làn khói hỏa mù lan tỏa trong dư luận. Có những tin đồn mãi vẫn là tin đồn. Nhưng cũng có rất nhiều tin đồn đã trở thành sự thật. Sự thật một trăm phần trăm, dù đã bị trang mạng chính thức của HĐGMVN phủ nhận như bài «Sự Kiện , thông tin và những góc nhìn», được cho hay là sản phẩm chữ nghĩa của GM Nguyễn Văn Khảm với mục tiêu chỉ trích những bài viết trên mạng Nữ Vương Công Lý.

Trong một bài giảng gần đây, chính GM Khảm đã công khai lên tiếng «xỉ vả» tờ điện báo này không tiếc lời (Cho đến những ngày đầu hạ tuần tháng 5, NVCL vẫn còn lưu trữ Video thu bài giảng của GM Phụ tá TGP Sàigòn).

Trong số những tin đồn, được loan báo công khai trên NVCL và nhiều website Công giáo khác, đến nay đã trở thành sự thật hiển nhiên là tin GM Nguyễn Văn Nhơn, GM Đàlạt kiêm chủ tịch HĐGMVN được cử làm Tổng Giám Mục Phó với quyền kế vị. Tuy chưa nói ra nhưng ngay lúc ấy, ai cũng hiểu là Đức Tổng Giuse sẽ bị «hy sinh» để cho Đức Cha Nhơn thay thế.

Điều kỳ dị là không chỉ mạng lưới HĐGM gián tiếp cải chính mà ngay cả đương sự cũng chối dài vì tin này làm ngài «ngạc nhiên»! (trong khi cả bàn dân thiên hạ ai cũng hiểu là trong tiến trình bổ nhiệm, bao giờ TT cũng thông báo để hỏi vị tân cử có bằng lòng nhận vai trò mới hay không!?).

Ngày Thứ Tư 12-5-2010, văn phòng TGM Hànội ra thông báo cho hay Đức TGM Giuse Ngô Quang Kiệt đã từ giã giáo phận lên đường đi ngoại quốc chữa bệnh! Điều dư luận ngỡ ngàng vì trước khi ĐC Nhơn về nhận chức TGM Phó Hànội, mạng NVCL đã đưa tin này (và tin này đã chính xác 100%) cùng với tin ngày 13-5, Đức Tổng Kiệt sẽ rời chức vụ!

Qua ngày hôm sau, Thứ Năm 13-5 người ta đọc được trên các mạng lưới của GHCG văn bản chính thức của Vatican chấp đơn từ chức của Đức Tổng Kiệt và tin ĐC Nhơn sẽ thay thế ngài điều hành TGM Hànội. Như thế cả hai tin do NVCL đưa ra đều đã trở thành hiện thực. Câu hỏi chưa có trả lời là tại sao Đức TGM Giuse lại phải ra đi một cách vội vã, bất bình thường như vậy?

II.- Bước khởi đầu cho một định mệnh:

Hôm Thứ Sáu 07-5-2010, Đức GM Nguyễn Văn Nhơn từ giã giáo phận Đàlạt ra Hànội chính thức nhận chức vụ mới là Tổng Giám Mục Phó. Nhiều tin đồn chen lẫn với những sự thật qua những chứng từ, hình ảnh kèm theo chung quanh Thánh Lễ chào mừng vị tân cử trong khuôn viên Nhà Thờ Chính Tòa Hànội.

* Về tin đồn: (1) Tòa Giám Mục Bùi Chu phải chi tiền để giáo dân lên Hànội dự lễ. (2) Trong số giáo dân ngồi chật Thánh Đường đã có không ít người của nhà nước choán chỗ trước. (3) Có công an nhà nước sắm vai giáo dân tiếp tay các chủng sinh tích cực thu gom biểu ngữ, hình Đức Tổng Kiệt trong nhà thờ trước giờ lễ.

* Về những sự thật có thể đọc/nhìn tận mắt, nghe tận tai:

(1) Đoán biết những phản ứng (dĩ nhiên là chính đáng) của giáo dân yêu quý Đức Tổng Kiệt, tòa TGM ra thông báo :"Để thánh lễ được trang nghiêm, trật tự và sốt sáng, xin anh chị em không mang những gì không cần thiết cho thánh lễ và tránh mọi thái độ, cử chỉ, hay lời nói có thể ảnh hưởng đến bầu khí thánh thiêng của phụng vụ".

(2) Thay vì cửa trước, đoàn GM, LM đồng tế đã dùng cửa hông và cửa sau để vào và ra khỏi Thánh Đường trước và sau Thánh lễ.

(3) Rất nhiều đại chủng sinh áo chùng đen chen lẫn những người lạ mặc thường phục làm nhiệm vụ giữ trật tự, thu gom băng-rôn, hình ảnh từ tay giáo dân tới dự lễ trong Thánh Đường và lúc đoàn GM, LM đồng tế di chuyển bên ngoài.

(4) Đông đảo giáo dân không vào được bên trong, nghiêm chỉnh tụ tập bên ngoài tiền đình nhà thờ để tham dự Thánh lễ qua hệ thống âm thanh. Rất nhiều băng-rôn được trương cao với nội dung:

-- «Chúng con luôn đồng hành với Đức Tổng Giuse kính yêu»,

-- «Tha thiết xin Đức TGM Giuse ở lại với đoàn chiên của ngài».

-- «Chúng con chỉ có Đức Cha Giuse

là Tổng Giám Mục»,

-- «Chúng con cần chủ chăn hết lòng

với đoàn chiên»,

-- «Đức Cha Giuse, Ngài mãi mãi là

TGM của chúng con»,

-- «Đức TGM Giuse: Chứng Nhân

của Công Lý, Sự Thật và Hòa Bình»,

-- «Chúng con yêu mến Đức TGM Giuse»,

-- «Chúng con yêu mến ngài,

chúng con mãi mãi bên ngài»,

-- «Hoan hô các Đức GM miền Bắc

luôn đồng hành với Đức Tổng Giuse»,

-- «Vạn tuế các Thánh Tử Đạo Việt Nam,

Tôn vinh Đức TGM Giuse Ngô Quang Kiệt»,

-- «Chúng con ghi nhớ lời Đức Tổng: TDTG là Quyền»...

Ngoài ra là những tấm ảnh đức TGM Giuse phóng lớn trên vải, trên giấy được đông đảo giáo dân cầm tay đưa lên cao khi các Giám Mục từ hông Thánh đường trở về Nhà chung. Nhiều giáo dân nam nữ chít ngang đầu tấm khăn hoặc đội những mũ giấy viết những hàng chữ bày tỏ lòng yêu mến Đức TGM của họ.

(5) Trước Thánh Lễ, khi giới thiệu Đức Cha Nhơn là TGM Phó Hànội với giáo dân, Đức Tổng Kiệt nói: «Từ nay ngài không chỉ đồng cảm hay đồng hành với anh chị em nhưng sẽ đồng sinh đồng tử với anh chị em, với giáo phận».

(6) Với tư cách Phó Chủ Tịch HĐGMVN, trong diễn từ chúc mừng hai vi Tổng và Phó TGM, Đức Cha Nguyễn Chí Linh nói:

«Không thể phủ nhận được rằng việc bổ nhiệm này đã gây ra một số tranh cãi trong những ngày vừa qua. Có người bi quan cho đó là sai lầm của Toà Thánh Vatican, là dấu hiệu của một Hội đồng Giám mục Việt Nam đang bị phân hoá, bị khuynh loát, thậm chí là một trang sử buồn cho Giáo Hội Việt Nam và cách riêng, cho Tổng giáo phận Hà Nội.

Nhưng nếu suy nghĩ một cách lạc quan, chúng ta cũng có thể rút ra những kết luận rất tích cực từ biến cố này. Điểm tích cực đầu tiên là mọi thành phần Dân Chúa đã có cơ hội nói lên nguyện vọng của mình một cách chân thành, đồng thời cũng có kinh nghiệm sâu sắc hơn về vai trò và sứ mệnh của các phương tiện truyền thông thời hiện đại.

Kỷ niệm 50 năm thành lập, Hàng Giáo phẩm Việt Nam bước vào một giai đoạn mới qua đó, các bậc chủ chăn được lắng nghe tiếng nói cộng đồng Dân Chúa cách phong phú và cụ thể hơn, đồng thời cũng học được bài học biện phân cách bình tĩnh hơn đối với những thông tin mỗi lúc một đa dạng, đa chiều và phức tạp hơn.

Điểm tích cực thứ hai là dù khác biệt, thậm chí có khi là đối lập, nhưng tất cả mọi quan điểm đều có một mẫu số chung là lòng yêu mến Giáo Hội. Suy nghĩ và cách biểu hiện khác nhau, nhưng lòng yêu mến vẫn là một. Trong bối cảnh và tinh thần Năm Thánh 2010, chúng ta hãy xem đây là cơ hội sống tình hiệp thông cách đặc biệt hơn: chúng ta cần phải can đảm hơn khi đối diện với các dị biệt, chúng ta cần phải mổ xẻ chuyện Giáo Hội cách rốt ráo hơn, công khai hơn".

III.- Câu chuyện "định mệnh" và

những bất ngờ có tính toán:

Thứ Năm, ngày 13-5-2010, đúng như nguồn tin của mạng lưới NVCL đã cho biết từ đầu tháng 5, Vatican đã chính thức thông báo tin Đức Tổng Giám Mục Giuse Ngô Quang Kiệt từ chức "vì lý do sức khoẻ" và bổ nhiệm Phó TGM Nguyễn Văn Nhơn lên thay thế ngài. Đồng thời TT cũng cho biết đã nhận đơn từ chức của Đức Cha Cao Đình Thuyên, Giám mục Vinh vì đã quá tuổi hồi hưu và người kế vị ngài sẽ là linh mục Nguyễn Thái Hợp hiện là chủ nhiệm Câu Lạc Bộ Nguyễn Văn Bình ở Sàigòn. Độc giả tìm đọc những văn kiện liên hệ trên DĐGD số này.

(Như vậy là chỉ trong một ngày Giáo Hội Công Giáo miền Bắc Việt Nam mất đi hai vị chủ chăn được giáo dân hết lòng yêu mến, quý trọng coi như thần tượng của mình, không những vì lòng đạo đức, thánh thiện và tài năng lãnh đạo mà còn là vì các ngài đã can đảm thi hành chức năng Ngôn Sứ trong nỗ lực đứng hẳn về phía những người thấp cổ bé miệng để tranh đấu cho tự do �trong đó có tự do tôn giáo-, cho công lý và nhân quyền, nhân phẩm Việt Nam. Người viết sẽ có dịp trở lại trường hợp hai vị tân cựu GM Vinh trong một bài khác).

Như đã nói, điều gây xúc động lớn cho mọi người, nhất là tập thể giáo dân, linh mục và giám mục đoàn thuộc Tổng giáo phận Hànội, là sự kiện Đức Tổng Kiệt đã bị đẩy ra khỏi Hà nội ngày hôm trước, giữa đêm hôm khuya khoắt, dẫn tới một điều nghịch thường là người tiền nhiệm đã không có mặt để dự lễ bàn giao chức vụ cho vị tân cử như thông lệ, trong những cuộc chuyển quyền xưa nay, dù trong đạo hay ngoài đời!

Chúng tôi không có những bằng chứng trong tay, nhưng vẫn theo những nguồn dư luận nghe được từ trong nước thì sở dĩ xảy ra những chuyện ngược đời như vậy vì đảng và nhà nước cộng sản Việt Nam đã đánh hơi là sẽ có một cuộc tập hợp đông đảo giáo dân lên tới hàng nhiều chục ngàn người tại Nhà Thờ Chính Tòa Hànội, với khả năng có sự hiện diện của nhiều linh mục, kể cả giám mục, trong buổi lễ bàn giao chức vị Tổng Giám Mục ngày 13-5-2010 để bày tỏ thái độ.

Và phải chăng đấy chính là nguyên do sâu xa khiến họ phải áp lực lên một vài vị quyền cao chức trọng trong HĐGMVN để ép Đức Tổng Kiệt phải đi khỏi Hànội sớm hơn dự tính ban đầu!

Nguồn dư luận này phát xuất từ đâu và mức độ chính xác như thế nào chúng ta không có khả năng và điều kiện để biết. Tuy nhiên chỉ nhớ lại những gì đã diễn ra trong buổi lễ đón tân TGM Phó Nguyên Văn Nhơn tại Nhà Thờ Chính Tòa Hànội hôm 07-5 vừa qua, khách bàng quan có thể nắm bắt được những dữ kiện đế đánh giá nguồn tin.

Đọc bản thông báo của văn phòng tòa TGM trước Thánh Lễ và chứng kiến cảnh hàng ngàn giáo dân dàn hàng với băng-rôn, biểu ngữ, băng đội đầu, hình Đức Tổng Kiệt kèm theo những hộp đựng Thỉnh Nguyện Thư bên hông và tiền đình Nhà Thờ Chính Tòa hôm ấy, những người có mặt đã phải tự hỏi đây là một buổi lễ nghênh đón vị TGM Phó tân cử hay là một hình thức tẩy chay ngài?

Từ câu hỏi này người ta không thể không nghĩ tới những gì sẽ xảy ra trong ngày 13-5 là ngày vị lãnh đạo tinh thần mà toàn thể giáo dân TGP Hànội yêu thương, quý trọng sẽ phải ra đi!

Là những kẻ sống bằng âm mưu và thủ đoạn, những kẻ chủ trương "cứu cánh biện minh cho phương tiện" "thà giết oan cả trăm, cả ngàn người chứ không thể tha lầm, dù chỉ một người" đảng và nhà nước cộng sản không thể không nghĩ tới những bất trắc có thể xảy ra nếu Đức Tổng Kiệt có mặt trong buổi lễ bàn giao chính thức hôm Thứ Năm ngày 13-5-2010 như đã dự liệu.

Do đó để tránh một cuộc đàn áp đưa tới nhiều hệ quả khó lường, kể cả đổ máu, họ đã phải áp dụng tiểu xảo "tiên hạ thủ vi cường" bằng cách đẩy ngài đi khỏi Hànội một ngày trước đó.

IV.- Chuyện "thay bậc đổi ngôi"
ở Hànội trước bàn cân công luận:

1.- Với hàng giáo sĩ:

Về phản ứng của hàng Giáo Phẩm, tức các Giám Mục, một cách dè dặt người viết tạm coi những lời khẳng quyết của Đức Cha Nguyễn Chí Linh với tư cách Phó Chủ Tịch HĐGMVN ngỏ lời trước hai vị lãnh đạo TGP Hànội hôm 07-5 (xin coi lại đoạn I trong bài) như một chứng tích cho thấy cơ cấu này đã bắt đầu có những cách nhìn và suy nghĩ đi theo chiều thuận, hứa hẹn sẽ có những chuyện bất ngờ mở đường cho GHCGVN tiến vào một chu kỳ mới, với những triển vọng mới sau đại lễ đánh dấu 50 năm thành lập hàng Giáo Phẩm Việt Nam.

Tuy nhiên, cần chờ những bước tới trong HĐGM chúng ta mới có đủ dữ kiện cụ thể để nhận định thêm. Riêng trong hàng linh mục đã có những chứng liệu rõ ràng cho thấy phản ứng tích cực của các ngài. Những gì cộng đoàn giáo sĩ, tu sĩ Dòng Chúa Cứu Thế Việt Nam, từ cha Giám Tỉnh Phạm Trung Thành trở xuống, đã và đang làm, là một bằng cớ hiển nhiên.

Những bài viết của các giáo sĩ trong nhóm linh mục Nguyễn Kim Điền, của cha Pascal Nguyễn Ngọc Tỉnh[2], một linh mục già Dòng Thánh Phanxicô và cha Anrê Đỗ Xuân Quế thuộc Dòng Thánh Đa Minh ở Việt Nam là một bằng cớ khác.

Sáng sớm Thứ Ba ngày 11-5, mở Email, chúng tôi nhận được bài "Một Vài Mối Lo Ngại Khác" của cha Đỗ Xuân Quế. Ngay trong dòng đầu ngài viết:

"Qua nhiều bài trên mạng và tin tức gần xa, nhiều người tỏ ra rất lo ngại về việc thay bậc đổi ngôi ở Tổng Giáo Phận Hà Nội. Xem chừng họ không còn tin tưởng ở một đường lối ngoại giao từ bao đời nay vẫn được tiếng là khôn ngoan, khéo léo và hữu hiệu. Từ sự không tin tưởng này, họ bị kéo sang một sự không tin tưởng khác. Đó là không tin ở sự hiểu biết của Vatican về tình hình Giáo hội tại Việt Nam."

Tiếp theo, vị linh mục già thánh thiện, uy tín thuộc Dòng Đa Minh Việt Nam, người đã viết nhiều tác phẩm giá trị về GHCG và cùng với cha Pascal Nguyễn Ngọc Tỉnh có chân trong Nhóm Các Giờ Kinh Phụng Vụ, đã trưng dẫn những chứng liệu ngài nhận được từ những nguồn khả tín chứng minh là Vatican hoàn toàn không biết gì về thực trạng Việt Nam cũng như Giáo Hội Công Giáo tại Việt Nam khiến:

"Họ rất hoang mang lo lắng khi được biết hiện có một "Vũ ngọc Nhạ" ngay tai Vatican" và "Người ta nghi ngại rằng các sự việc đang xẩy ra cho Giáo Hội Việt Nam là do viên chức này xếp đặt và đạo diễn….

Rồi từ đó người ta lại nghi ngại thêm là trong HĐGMVN có một "Tam Ca Áo Tím". Bộ Ba này rất ăn ý với nhau, có uy lực trong HĐGM và đã ảnh hưởng nhiều đến các suy nghĩ và quyết định của Hôi Đồng. Phần đông các giám mục đều là những con người hiền lành, thích sư yên ả. Vì thế, xem ra "Ba Anh Em Mình" như có diều kiện thuận lợi để thao tác, nếu không muốn nói là thao túng".

Một "Vũ Ngọc Nhạ" bên cạnh Vatican và "Tam ca Áo Tím" trong HĐGM mà cha Quế nói tới ở đây là những ai, chúng tôi sẽ có dịp nhận định ở một bài viết khác. Trong phạm vi giới hạn của bài này, khi trích dẫn những lời chứng trên đây của vị linh mục già Dòng Thánh Đa Minh, người viết muốn nói tới những phản ứng có thật, và rất quyết liệt, dứt khoát của hàng giáo sĩ Việt Nam chung quanh kịch bản liên hệ tới những "thay bậc đổi ngôi" ở TGP Hànội hiện nay.

2.- Với giáo dân Hànội:

Những tin tức, những bài phân tích, nhận định và bình luận kèm theo hình ảnh trên NET, trên báo chí những ngày qua, chúng ta đã có những suy nghĩ và cái nhìn chân xác không thể phủ nhận về cơn sốt đang trào dâng như nước vỡ bờ trong tâm tình người tín hữu Công Giáo ở TGP Hànội.

Để độc giả có được những chứng từ cụ thể nói lên tâm tình này, chúng tôi đề nghị quý vị tìm vào mạng lưới của Ban Việt Ngữ Đài Phát Thanh Quốc Tế Pháp (Radio France Internationale � RFI) phần Tạp Chí "Việt Nam Trong Giòng Thời Sự" ngày 10-5 để nghe phần ghi âm bản tường trình đặc sắc của phái viên đài này, trong đó có những câu trả lời trực tiếp của hai giáo dân TGP Hànội là bà Nguyễn Thanh Mai và ông Nguyễn Phong Thắng.

Sau đây là một vài trích đoạn ngắn trong bản tường trình của phái viên đài RFI:

"Trả lời RFI, ngày Thứ Sáu, bà Nguyễn Thanh Mai một giáo dân giáo xứ Hàm Long, Hànội đã dự Thánh Lễ hôm đó, kể lại:

"…Đức Tổng giới thiệu Đức Cha Nhơn,... rồi cũng nói một câu rằng: chúng ta cầu nguyện cho Ngài và mong sao Ngài dám đồng sinh đồng tử với giáo dân Hà Nội. Cái câu đấy tôi nghĩ là câu tuyệt vời. Khi Ngài nói câu đấy thì giáo dân từ trong ra ngoài vỗ tay rầm rầm rầm rầm lên (…)

Tôi rất buồn và cũng lại lấy làm ái ngại cho Đức Cha Nhơn, khi giảng xong Ngài lẳng lặng lên Bàn Thánh, không một lời, không một tiếng vỗ tay nào hết. Giáo dân im lặng. Thì đấy là một phản ứng của giáo dân Hà Nội".

Phái viên đài RFI ghi nhận tiếp:

"Những nghi vấn vẫn dai dẳng, bởi lẽ trước hết, tuy việc bổ nhiệm Giám Mục là do Tòa Thánh quyết định, nhưng trên thực tế coi như phải có sự chấp thuận của chính phủ Việt Nam. Như để khẳng định điều này, thông tấn xã Việt Nam trong bản tin đề ngày 07-5. mà sau đó được các báo khác đăng lại, viết rằng, 'theo Ban Tôn Giáo Chính Phủ, được sự đồng ý của Thủ Tướng Chính Phủ Việt Nam, ngày 22 tháng Tư, Giáo Hoàng Bêđêđictô 16 đã bổ nhiệm Giám Mục Phêrô Nguyễn Văn Nhơn, Giám Mục giáo phận Đà Lạt, chủ tịch Hội Đồng Giám Mục Việt Nam làm Tổng Giám Mục Phó Tổng Giáo Phận Hà Nội với quyền kế vị'.

Điểm thứ hai, chính quyền thành phố Hà Nội nói riêng và chính quyền Việt Nam nói chung đã không hề che giấu ý muốn đẩy Đức TGM Ngô Quang Kiệt ra khỏi chức vụ này kể từ khi Ngài mạnh mẽ lên tiếng đòi Công Lý và Sự Thật trong công cuộc tranh chấp về đất đai giữa Giáo Hội và Nhà Nước Việt Nam, trong bối cảnh mà Vatican và Việt Nam đang cố gắng cải thiện quan hệ để tiến tới thiết lập bang giao.

Nhiều người tin rằng, Đức Cha Kiệt đã bị Tòa Thánh hy sinh cho mục tiêu đó. Nhiều giáo dân vẫn không ngớt đặt nghi vấn về lý do bổ nhiệm Đức Cha Nhơn như lời bà Nguyễn Thanh Mai:

"Ngài đang ở vị trí cao nhất là Chủ Tịch Hội Đồng Giám Mục Việt Nam mà nỡ gì mà Ngài phải rời bỏ vị trí đó để đi ra Hà Nội để làm phó một Đức Tổng trẻ hơn, tức là kém Ngài gần 20 tuổi, đúng ra là kém Ngài tới 14, 15 tuổi. Chính cái việc làm đó giáo dân có quyền đặt những câu hỏi. Đấy là điểm thứ nhất.

Điểm thứ hai là lâu nay ở Đức Cha Nhơn, người ta thấy thiếu sự đồng hành với giáo dân Tổng Giáo Phận Hà Nội. Thiếu sự đồng hành, bởi vì những vụ xảy ra ở phía Bắc thì không thấy Đức Cha Nhơn lên tiếng. Cho nên, người ta thấy rằng, Ngài không có sự đồng hành với giáo dân thì người ta e ngại rằng khi Ngài ra đây, Ngài cũng sẽ không đồng hành với giáo dân.

Vì thế khi Đức Cha Kiệt nói câu đầu tiên là chúng ta hãy cầu nguyện cho Ngài để Ngài dám đồng sinh đồng tử với giáo dân Hà Nội, thì, tôi thấy câu này có một ý nghĩa và giáo dân đã hiểu đúng là Đức Tổng đã hiểu được lòng của giáo dân. Cho nên người ta vỗ tay rầm rầm lên, vỗ tay không ngớt (...)

Ở ngoài Bắc này không còn ai nữa hay sao, không còn ai xứng đáng nữa hay sao, mà phải cử cụ già 72 tuổi sắp đến tuổi về hưu ra ngoài này. Cái này là cái mà tất cả giáo dân ở Hà Nội, ai cũng đặt câu hỏi, ai cũng có quyền nghi ngờ điều đó. Mà khi người ta đã nghi ngờ điều đó thì người ta dồn hết tâm tư tình cảm lên Đức Tổng (...)

Giáo dân chúng tôi ở ngoài Bắc, chúng tôi sống trong môi trường rất là bị o ép. Nói thật với anh rằng chế độ cộng sản này, họ không ưa gì tôn giáo. Chúng tôi không được quyền tự do tôn giáo. Từ ngày Đức Tổng lên, Đức Tổng có sự đồng hành, là người can đảm, dám nói lên sự thật là Tôn Giáo là Tự Do.

Tôn Giáo là cái quyền phải được tôn trọng. Cái đấy đúng với tâm tư tình cảm của giáo dân miền Bắc. Cho nên khi Ngài nói ra điều đó thì tự nhiên nó đúng với tâm tư suy nghĩ của giáo dân. Họ cảm thấy được bảo vệ, có người bênh vực mình. Cái thứ hai là hình ảnh của Đức Tổng. Khi Đức Tổng được bổ nhiệm, Đức Tổng rất gần gũi với giáo dân. Chẳng hạn như ngài đi thăm hỏi từ những cụ già cho đến các em thơ hoặc những người nghèo khó..."

Bản tường trình của đài RFI ghi nhận tiếp:

"Còn về phần ông Nguyễn Phong Thắng, một giáo dân ở Nam Định thuộc tổng giáo phận Hànội cũng chia sẻ suy nghĩ nói trên và ông còn khẳng định là Đức Cha Kiệt không những chỉ là người hùng của giáo dân Hà Nội mà còn nhận được sự ủng hộ của dư luận bên ngoài, nhất là giới trí thức ở Việt Nam. Ông nói:

"Cái việc mà Đức Tổng lên tiếng là cái việc rất cần thiết. Chúng tôi vẫn cứ đùa với nhau, chúng tôi nói là giáo hội chúng ta là cái giáo hội đã bị câm lặng quá lâu. Đến bây giờ, với Ơn Chúa và Đức Tổng, như bên ngoài, giới trí thức gọi Ngài là người hùng. Họ còn cho đấy là vị anh hùng chân chính chứ không phải như "anh hùng rơm, anh hùng rác" như "người ta" phong.

Tiếng nói của Ngài thì người ta cũng đặt vấn đề là không biết Ngài đang đòi cái gì cho địa phận Hà Nội, cho những người Công Giáo Hà Nội của Ngài, hay Ngài đang đòi cho giáo hội Việt Nam. Nhưng mà sau đó thì họ bảo vậy thì người ta chỉ những miếng đất thì Ngài đã lấy. Như vậy không phải Ngài đòi đất. Như vậy Ngài đòi cái gì? Ngài đang đòi cái phẩm giá, cái quyền làm người của cả cái dân tộc này. Cái đó là cái lớn hơn. Cho nên giới trí thức Việt Nam, giới trí thức chân chính quay quanh Ngài tương đối lớn.

Tôi nghĩ chuyện đó là chuyện tự hào cho những người Công Giáo chúng tôi. Nhất là tôi là người ở tổng giáo phận Hà Nội thì đi đâu cũng thế, người ta hỏi tôi về chuyện của Ngài. Những anh em bên lương họ cũng hỏi về Ngài. Tôi thấy điều đó là điều rất có giá trị, rất đáng tự hào cho chúng tôi. Những người Công Giáo bây giờ được ai cũng hỏi đến mà hỏi đến là bởi vì việc làm của Đức Tổng, cái đòi hỏi của Đức Tổng, sự lên tiếng đó.

Từ trước đến giờ, trong lòng chế độ này, chẳng một ai dám lên tiếng. Và Ngài lên tiếng một cách rất công khai, rất đàng hoàng. Điều đó, tạ ơn Chúa và cảm ơn cả Đức Tổng nữa, làm chúng tôi ngẩng cao mặt lên được. Thực ra cái giá trị của nó rất là lớn. Ví dụ như qua cái vụ lời phát biểu của Đức Tổng họ cắt xén đi, bây giờ là toàn dân, không phải chỉ những người Công Giáo, mà toàn dân bây giờ họ biết rõ và họ không tin cái hệ thống truyền thông của Việt Nam nữa.

Chỉ qua một việc ấy thôi thì cái giá trị lớn nhất là làm thay đổi về mặt suy nghĩ của họ; người ta có mong muốn một điều gì đấy thì bắt đầu phải suy nghĩ trong lòng mọi người. Dù có phải trả giá tới giá nào thì vẫn còn quá rẻ so với cái thành công mà mọi người gặt được. Bởi vì mọi người thấy rõ rằng bây giờ không ai còn tin vào hệ thống tuyên truyền, chẳng ai tin nữa... ".

Bản tường trình nhận định tiếp:

"Ánh hào quang của Đức Cha Kiệt quá lớn cho nên có lẽ là Đức Cha Nhơn với tư cách người sẽ lên làm Tổng Giám Mục đang trong một tình thế đặc biệt khó khăn, nhất là vì nhiều giáo dân muốn Ngài cũng phải "đồng sinh đồng tử" với họ như Đức Cha Kiệt. Theo lời của bà Thanh Mai:

"Đầu tiên cảm nghĩ của chúng tôi là chúng tôi cứ yêu mến Đức Tổng và chúng tôi tha thiết mong Ngài ở lại. Chúng tôi mong sao Ngài có sức khỏe để Ngài ở lại cùng đồng hành. Còn đối với Đức Cha Nhơn, để yêu mến Cha hay không còn phải xem lại thời gian Cha làm Đức Cha Phó ở đây, sau đó là kế vị ở đây, Cha có dám "đồng sinh đồng tử" như lời Đức Tổng nói không? Và với giáo dân chúng tôi hay không? Nếu như đúng như lời Đức Tổng nói là chúng ta cầu nguyện cho Ngài để cho Ngài dám "đồng sinh đồng tử" với giáo dân. Mà Đức Cha Nhơn làm được điều đó thì chúng tôi cũng sẵn sàng yêu mến Cha như đối với Đức Tổng thôi.

Còn nếu như mà Ngài vẫn im lặng như thời gian vừa qua xảy ra rất nhiều chuyện ở phía Bắc mà Ngài im lặng không một lời lên tiếng, thì có đến nước ấy chúng tôi có thể sẽ không thể nào đồng thuận được, không tỏ lòng yêu mến được. Tôi nghĩ rất nhiều người ở đây, có người nói rằng, nếu như Ngài cứ im lặng như thế thì chúng ta sẵn sàng tẩy chay Ngài, không đi dự những buổi lễ do Ngài làm lễ nữa. Có thể rất dễ xảy ra điều đó nếu như Ngài không dám "đồng sinh đồng tử"..."

"Còn ông Nguyễn Phong Thắng thì tin tưởng với

thời gian thì giáo dân sẽ bớt nghi ngại vị Tổng Giám Mục mới và Đức Cha Nhơn cũng sẽ phải tiếp nối sự nghiệp của Đức Cha Kiệt, người đã xây dựng giáo phận Hà Nội thành một khối thống nhất, đồng tâm nhất trí:

"Cá nhân Đức Tổng hay là cá nhân người giúp việc cho Đức Tổng hoặc là người kế nhiệm Đức Tổng, thì cái việc đó là việc của Chúa Thánh Thần. Tất cả anh em tín hữu chúng tôi có một niềm tin xác tín thì chúng tôi tin vào chính Chúa Kitô. Và chúng tôi chỉ tin chúng tôi được chuộc bằng giá máu của Chúa Kitô thì chính Chúa có trách nhiệm cái việc mà Chúa đã bỏ ra để cứu chuộc chúng tôi.

Còn việc các Ngài thì các Ngài cũng là công cụ của Chúa để mà làm việc cho Chúa thì cũng có người làm việc tốt, người làm việc không tốt. Ai làm thì người ấy chịu trách nhiệm về việc làm của mình. Với con mắt trần thế thì tôi nghĩ là không thể đánh giá được. Bởi vì nếu quay lại nhìn xem khi Đức Tổng Kiệt ra đây thì họ cũng nghi kỵ Đức Tổng Kiệt. Nhưng với tài đức của Ngài và với sự thánh thiện và tình yêu trải khắp của Ngài, chỉ trong một thời gian ngắn thôi.

Xin nói thật là giáo phận Hà Nội lúc bấy giờ, tất cả giáo dân chúng tôi và cả hàng ngũ giáo sĩ nữa, tôi cảm thấy rất rời rạc. Nó không có sự gắn kết phải có. Thế nhưng chỉ một thời gian ngắn thôi, thì có lẽ, cả Việt Nam này không có một giáo phận nào có một sự liên đới chặt chẽ, một sự đoàn kết, một sự đông đặc yêu thương nhau chặt chẽ như giáo phận Hà Nội.

Tất cả các linh mục, tu sĩ từ trên xuống dưới, từ giáo dân chúng tôi lên cho đến Đức Tổng, chúng tôi như một khối thống nhất chắc chắn. Các nơi khác khó có thể có.

Tôi nghĩ việc ấy thực sự bị ảnh hưởng ở một con người và con người đó mang gương mặt của Chúa tương đối đậm nét, phản ánh Chúa Kitô một cách thật đậm nét, mới dính kết chúng tôi lại như thế. Tất cả những thành phần dân Chúa, dù là có những ý kiến rất khác nhau nhưng có Ngài thì bây giờ chúng tôi cảm thấy gần gũi nhau, chúng tôi mến Chúa hơn yêu thương nhau hơn. Nếu mà Đức Tổng Phó ra thì Ngài không thể khác được".

Sau lời phát biểu của ông Thắng, phái viên đài RFI kết luận:

"Nhưng dù gì đi nữa thì những sự thay đổi nhân sự ở tòa Tổng Giám Mục Hà Nội rõ ràng đang khoét sâu sự cách biệt giữa một bộ phận giáo dân và tu sĩ với các vị mục tử trong những vụ đấu tranh đòi lại đất đai tài sản, bảo vệ nơi thờ tự. Và nói chung là đấu tranh đòi tự do tôn giáo. Nhiều giáo dân muốn các vị mục tử cũng phải đứng mũi chịu sào "đồng sinh đồng tử" với họ như Đức Cha Kiệt đã làm."

Gánh nặng trách nhiệm của tân TGM Hànội:

Trước thời gian chuyện thay bậc đồi ngôi ở TGP Hànội ngã ngũ hôm13-5-2010, trong một bài viết, linh mục Pascal Nguyễn Ngọc Tỉnh đã lên tiếng cảnh giác rằng: Bất cứ một Giám Mục nào ra Hànội thay thế Đức Tổng Giuse trong hoàn cảnh này cũng sẽ phải đối diện với những thách đố sinh tử, khó vượt qua. Lý do giản dị vì chính nhà nước là tác nhân đẩy Đức Tổng Kiệt khỏi TGP Hànội, thì một ai đó kế nghiệp ngài cũng sẽ mặc nhiên bị gán cho là người của nhà nước, hay ít nhất cũng thân thiện nhà nước.

Nếu là một vị thân nhà nước, không theo con đường của người tiền nhiệm, mà đi ngược lại nguyện vọng của giáo dân, thì đương nhiên sẽ không tránh khỏi những khó khăn trong mối giao hảo với giáo dân. Trong trường hợp này bộ mặt đương sự và nói chung HĐGMVN sẽ càng ngày càng xấu đi.

Trường hợp những vị coi như không có tì vết, nếu được đề cử về Hànội cũng sẽ bị những cặp mắt theo dõi và phê phán của công luận khi chuyện ra đi của Đức TGM Giuse là do đảng và nhà nước CSVN chủ động đã trở thành chuyện hiển nhiên mà chính họ cũng không thèm che giấu.

(Cũng vì ý nghĩ này nên trong hai bài viết vào hai thời điểm khác nhau, cả hai linh mục già Dòng Thánh Phanxicô và Dòng Thánh Đa Minh là các cha Pascal Nguyễn Ngọc Tỉnh và cha Anrê Đỗ Xuân Quế đều giãi bày niềm mơ ước mang nhiều thiện chí và tâm huyết của các ngài về một kịch bản: trong Lễ Nhậm Chức TGM/TGP Hànội, Đức Cha Nguyễn Văn Nhơn sẽ chính thức tuyên bố gửi đơn từ chức lên Tòa Thánh. Dĩ nhiên điều mơ ước ấy vẫn mãi chỉ là ước mơ!).

Trong vị thế trên đe dưới búa như vậy, muốn lấy lại niềm tin của giáo dân thì dù ai cũng chỉ có một chọn lựa duy nhất là phải quên mình, chấp nhận thương đau, dứt khoát đi theo con đường độc đạo mà Đức TGM Giuse Ngô Quang Kiệt đã đi.

Để có một phiên bản minh họa rõ nét cho con đường này, người viết xin trích dẫn vài đoạn trong bài "Hànội và cuộc Hôn Nhân Dị Mộng" của tác giả Bảo Giang. Sau nhiều trang với những tình tiết nói về những căn nguyên dẫn tới chuyện GM Nguyễn Văn Nhơn được đưa về làm Phó cho Đức Tổng Kiệt mà tác giả ví như một "nàng dâu" về nhà chồng, tác giả nói qua tiểu sự Đức Cha Nhơn, tiếp đó nhấn mạnh tới những "thành tích" sau đây:

"Những điểm nổi bật trong vai trò Giám Mục Chủ tịch HĐGMVN:

1.- Giữ yên lặng tuyệt đối trước cuộc tranh đấu đòi công lý của giáo dân trong vụ việc đòi Công Lý và Sự Thật ở TKS, Thái Hà, Tam Tòa, Loan Lý…

2.- Giữ yên lặng tuyệt đối khi tám giáo dân Thái Hà bị bắt và bị dưa ra trước tòa án bất lương tại Hà Nội.

3.- Hoàn toàn giữ yên lặng khi hai vị Linh Mục bị đánh bất tỉnh trong vụ nhà thờ Tam Tòa.

4.- Thay mặt HĐGMVN trả lời thư của Nguyễn Thế Thảo yêu cầu thuyên chuyển TGM Ngô quang Kiệt ra khỏi Hà Nội bằng một hình thức vô thưởng vô phạt: "TGM Ngô Quang Kiệt không làm điều gỉ trái Giáo Luật".

Lạ thật, Nguyễn thế Thảo có khiếu nại TGM Kiệt vi phạm điều khoản nào của Giáo Luật đâu mà trả lời như thế nhỉ?

5.- Chủ xướng hoặc ra lệnh cho ban biên tập Web HĐGM viết bài: "Lên tiếng hay không lên tiếng" như là tiếng nói chính thức của HĐGMVN trong vụ Thánh Giá Đồng Chiêm. Bài viết này được đánh gíá như một quả bom nguyên tử dội xuống trên cánh Đồng Chiêm, nơi Thánh Gíá bị nhà nước đập phá và con chiên bổn đạo vì Thánh Gía mà bị đánh đập tàn nhẫn.

Nó đã kết thúc sự mong chờ được HĐGM hỗ trợ trong việc đi tìm Công Lý của đàn chiên. Nó cũng được coi là trái bom cuối cùng thả xuống Hà Nội để báo cho vị TGM ở đây biết rằng: Đừng chờ Hội Đồng sẽ lên tiếng và đứng về phía Ngài…

6.- Vào giữa lúc chuyện khai thác Bauxite như vạc dầu sôi trên toàn quốc, mọi thành phần, mọi giới đều lên tiếng phản đối kế hoạch tàn ác này của nhà nước Việt cộng. Nhưng theo tin trên đài, Giám Mục Nhơn đã tổ chức đón rước Nguyễn Tấn Dũng tại toà Giám Mục Đà Lạt với lễ nhạc của vùng thượng và thiếu nhi đàn chào nhân dịp Dũng đi tham quan vùng khai thác Bauxite Đắc Nông, Viêc đón tiếp này ra sao, không ai biết rõ, nhưng nó đã gây ra rất nhiều phản cảm, bất lợi cho chính Giám Mục Nhơn. Nhất là sau khi Ngài đã hoàn toàn yên lặng về vụ Việt cộng cưỡng chiếm Giáo Hoàng Học Viện."

Tiếp theo, tác giả viết:

"Bạn nghĩ thử xem, người có tính cách và hướng đi như thế, lại thêm phần tuổi tác quá cao. Giám Mục Nhơn, đã bước sang tuổi 73, chỉ vài năm nữa là đến tuổi về hưu theo giáo luật. Vậy đây có phải là nhân tuyển thích hợp để cho TGM Hà Nội và Hội Đồng LM Hà Nội đệ trình, kiến nghị sang Rôma để xin Ngài về làm Phó cho Hà Nội hay không? Hay đây là người được nhà nước Việt cộng tuyển chọn, rồi dùng những cánh tay nối dải trong Hội Đồng tung tin, vận động, kiến nghị Rôma phê chuẩn như là một bước tiến trong nổ lực bình thường hoá bang giao với Việt cộng?

Với tôi, dẫu câu trả lời ra sao chăng nữa đều không quan trọng. Nhưng việc trả lời cho câu hỏi kế là cần thiết: Thử hỏi "nàng dâu" đã bước vào cái tuổi 73, chả còn gì để phải nói đến chữ hương sắc. Bởi lẽ, da đã mồi, tóc đã rụng. Hàm răng thì còn lại năm bảy cái đang lung lay (làm răng gỉả thì không tính). Mắt đã mờ, tay chân run rẩy, sức đã cùng, lực sắp tàn mới bắt đầu làm "nàng dâu" thì không biết là bà sẽ làm được những gì để giúp cho giang sơn nhà chồng?

Theo tôi, có ít nhất hai trưòng hợp xảy ra:

* Bà là người có đức độ, nhân nghĩa và tài năng. Trước hết, đã hy sinh thân phận của mình. Can đảm chấp nhận mọi sỉ vả của đời với một mục đích duy nhất. Kiên tâm giữ phận nàng dâu, quyết tâm phục vụ và bảo vệ, không phải chỉ cho chàng mà còn cho cả giang sơn nhà chàng được an toàn.

Khi chàng lâm bệnh, bà thay chàng quán xuyến công việc ở ngoài để chàng có thời gian tĩnh dưỡng, nghỉ ngơi hồi sức. Lúc chàng khỏe, bà như một nội tướng giúp chàng đứng vững tựa núi thái sơn để dẫn giang sơn về một mối trên đưòng Công Lý, bảo vệ Sự Thật đem lại an bình thịnh vượng cho mọi ngưòi.

Bà là người trân trọng một lời hứa với chàng. Bà chấp nhận về làm nàng dâu với điều kiện, chỉ có cái chết, chàng mới rời nhiệm sở. Nghĩa là, chỉ ở trong một trường hợp duy nhất, nếu chàng mệnh chung. "nàng dâu" mới tiếp nhận lấy ấn tín của Chàng và tiếp bước theo đường vương đạo của chàng đã đề ra. Nàng sẽ hối thúc cả giang sơn hưóng về đường Công Lý để khai mở ra Sự Thật và an bình cho muôn dân để làm trọn ý nguyện của Chàng. Nói cách khác, bà chỉ là cánh tay của chàng, chỉ xin nguyện tận tụy theo hưóng đi của chàng cho đến chết mới thôi.

Nếu chúng ta có được "nàng dâu" ở trong trưòng hợp này thì…. Hỡi toàn thể đồng bào Hà Nội. Hãy cởi áo mình ra mà trải trên đường, hãy dơ cao những cành thiên tuế ở trong tay lên và cùng nhau đi đón rước "nàng dâu" này về cho Hà Nội. Hởi Thái Hà, Tam Toà, Loan Lý, Đồng Chiêm hãy vui mừng lên.

Dẫu hôm nay còn nước mắt nhưng ngày của Công Lý, ngày của Tự Do, ngày của Nhân Quyền không còn ở xa tầm tay ta với. Bởi vì, chúng ta không bao giờ mất chàng "hòang tử" yêu qúy của Hà Nội hôm nay. Đã thế, Đức Vua còn ban cho chúng ta một "tân nương" vẹn toàn tài đức, trung hậu, một lòng thờ chồng cho đến chết mới thôi. Tạ ơn trời. Tạ ơn đất.!.…

* Bà là một phù thủy và sẽ tạo ra một gánh nặng khôn lường cho chàng rể và cho cả giang sơn nhà chồng. Trước hết, ngoài mặt, vì mưu đồ muốn chiếm đoạt lấy cái giang sơn nhà chồng. Bà bất chấp mọi thủ đoạn, điều gì cũng hứa. Bà đóng gỉả vai nhân nghĩa đạo hạnh, khiêm cung, đáng tôn quý. Hoặc gỉả tươi cười như cao thượng để đón nhận mọi lời xỉ vả, thị phi, oan ức của ngưòi đời dành cho bà, mà không một lời phàn nàn oán than.

Sau lưng, bà rắp tâm thi hành qủy kế của kẻ đạo diễn dấu mặt. Trước tiên, bất chấp đạo lý, tiếp cận chàng rể và hạ thủ không lưu tình bằng cách cho chàng ngấm thuốc độc hay đẩy ra khỏi giang sơn của chàng bằng cuộc đảo chính không đổ máu. Bà vồ lấy cái gậy và từng bước quy thuận kẻ dấu mặt (nhà nước?), rồi chặt chém, loại bỏ dần những thành phấn trung kiên đã giúp chàng tạo nên đường Công Lý. Cuối cùng, dập vùì trăm họ vào bóng đêm của thần bất lương theo lệ qùy gối Xin-Cho…

Nếu gặp trường hợp này thì... hỡi đồng bào Hà Nội, tất cả hãy cùng nhau đứng dậy đi. Ít nhất một lần. Hãy hô to lên rằng: Giáo lý của chúng tôi là bước đi theo Đấng là Đường, là Chân Lý, là Sự Sống (Yn 14:10). Chúng tôi không thể qùy gối trước thần bất lương, vô tôn giáo.

Nói xong, hãy theo kế 'nhà trống vườn hoang' mà đón tiếp "nàng dâu" này. Sau đó, trở về nhà, tự giữ lấy thân mà suy niệm lại lời Chúa: "Các ngươi hãy coi chừng, đừng để ai lừa gạt các ngươi, vì sẽ có nhiều kẻ đội danh ta đến nói rằng: Đức Kitô, Chính là Ta" (Mt 24:5)

Lạ nhi? Cả hai trường hợp đều có thể xảy ra mà tại sao sớm thấy trong mắt anh, trong mắt em, trong mắt người Hà Nội khi nghe tin Hà Nội có "nàng dâu" lại không có niềm vui?

Trái lại, nước mắt đã và còn nhiều hơn mưa?

Thật khó trả lời! Phần tôi, câu chuyện này rơi vào cuối tháng tư. Tôi nhớ đến cái hình ảnh của chiếc xe tăng T54 vào dinh Độc Lập sáng ngày 30-4-1975. Ngay sự việc nó ủi đổ cánh cổng đã mở sẵn ấy đã không nói lên cái bản ngã làm người, nên dân Việt phải chìm trong thảm họa suốt 35 năm qua cũng không có gì lạ!

Kế đến, sau đó ít ngày, bọn Huỳnh Công Minh, Phan Khắc Từ , Vương Đình Bích.… đến túm áo Đức Tổng Nguyễn Vằn Thuận đẩy ngài ra khỏi Sài Gòn. Rồi quăng valy, đầy Đức Khâm Sứ Henry Lemaitre ra sân bay nữa, là người Công Giáo trung thành với đức tin bắt đầu chịu cảnh một cổ hai tròng, trở thành những công dân hạng hai vì bản lý lịch. Riêng kẻ bán Chúa, bán Cha thì bước lên đài danh vọng, quyền lực.

Lúc này cũng đã vào những ngày cuối tháng tư, tháng tư của 35 năm sau. Xe hơi mới, chở "nàng dâu" có bảo chứng của nhà nước lăn bánh qua cổng mà vào Tòa Giám Mục Hà Nội thì người dân Hà Nội nói riêng, và ngừơi dân công giáo Việt Nam nói chung sẽ ra sao nhỉ? Có phải là được giải phóng thêm lần nữa không?

Có phải người ta sẽ khiêng Đức TGM Ngô Quang Kiệt và khiêng luôn niềm tin Công Lý, Sự Thật và Hòa Bình ra khỏi Hà Nội với Ngài? Rồi thay vào đó có thể là gíáo điều mới đơn giản hơn. Mến Chúa là phải yêu bác, yêu đảng, yêu luôn xã hội chủ nghĩa và yêu luôn nền văn hóa bất lương của đảng?

Phen này chắc là được giải phóng tất tần tật rồi! Có tội là tội cho 200,000 thánh tiền nhân đã phí máu xương để giữ niềm tin cho con cháu hôm nay. Và tội cho những dòng máu đào của những ngưòi anh em đã chảy ra vì bảo vệ Niềm Tin, Công Lý, Sự Thật ở Tòa Khâm Sứ, Thái Hà, Tam Tòa, Loan Lý và Đồng Chiêm thôi…

Mà thôi, Hà Nội ơi. Ủ rũ mà chi? Thế thời đã thế! Dẫu gì thì cũng phải một lần đứng dậy đi. Hãy đứng dậy mà nhìn chàng rể là Đức Kitô đang vác Thánh Gía lên Núi Sọ khi xưa. Bạn còn nhớ trong lúc đau đớn đến cùng cực về thể xác, Ngài vẫn dừng chân lại để yên ủi bạn không? Bạn còn nhớ "Chàng Rể" ấy nói gì không? Ngài đã không dối bạn lại cho nàng dâu sắp đến, nhưng là bảo dân thành khi xưa là: "Đừng khóc thương ta làm chi, Một khóc thương ngươi và con cái các ngươi." (Lc23:28)

V.- Thay cho lời kết:

Trước khi bày tỏ vài suy nghĩ cuối để thay cho lời kết thúc bài viết này, tôi bị ám ảnh bởi những lời sau cùng của tác giả Bảo Giang trong bài viết cô đọng và súc tích của ông:

"Sao bài viết về đón dâu mà không có niềm vui ?

- Vâng, không có nước mắt đã là may mắn rồi!

- Còn việc mua bán đổi chác mà người ta đang bàn luận thì sao? Tôi cho rằng mảnh đất mà kẻ cướp đảo bới lên để làm công viên cây xanh vào đêm 19-9-2008 sẽ là quà hứa cho nàng dâu đem về Hà Nội. Món quà cưới này có hai chủ đích: Trả ơn cho ban lãnh đạo HĐGMVN, đặc biệt là "cô dâu" có công đưa chàng rể ra khỏi Hà Nội. Giúp vốn cho nàng dâu có câu chuyện làm qùa để lấy lòng giáo dân Hà Nội.

- Mảnh đất ấy có đáng để hy sinh một vị mục tử mẫu mực, cương nghị, nhân hậu và là Niềm Tin vững mạnh của toàn dân trên đường đi tìm Công Lý, Sự Thật không?

- Tôi không biết, nhưng có lẽ nó được giá hơn là 30 đồng bạc!"

Đóng lại bài viết với lời tiên tri có phần cay đắng nhưng đầy khả năng hiện thực trên đây cùa tác giả Bảo Giang, tự dưng tôi muốn nối theo giòng tư tưởng của ông để nghĩ tới những món quà lớn hơn, lớn hơn nhiều, mà "người ta" có thể nghĩ ra để làm quà cho "tân nương". Giản dị vì "người ta" vừa thắng một canh bạc bip vĩ đại qua nội ứng của một vài khuôn mặt "được sai đi" để phục vụ Công Lý, Sự Thật, nhưng nay đã lộ nguyên hình là những kẻ phản bội!

Từ niềm tin, từ lòng yêu mến Giáo Hội Công Giáo của tôi, tôi đã, đang và sẽ tiếp tục nghĩ, nói, viết ra những điều làm buồn lòng các Đấng Bậc. Đã một thời có dư luận từng gán ghép cho những tín hữu suy nghĩ, nói năng viết lách như tôi là những kẻ "chống Cha" và từ đó dễ dàng biến thành "chống Chúa".

Chẳng biết Chúa trên cao nghĩ thế nào, nhưng quả thật đã có những "Bậc Làm Thày Dạy Chân Lý" gián tiếp "lý đoán" như thế! Quả thật sự kiện này, trong thoáng chộc đôi khi có làm bận lòng tôi. Nhưng hôm nay, Sự Thật đã hoàn toàn giải thoát tôi khỏi mối bận tâm ấy. Giữa đêm đen vẫn không thiếu những nháng lửa hy vọng.

Hôm 07-5, trước mặt hai vị Tổng và Phó TGM Hànội, nhân danh HĐGMVN, Đức Cha Linh đã công nhiên nhìn nhận rằng:

"việc bổ nhiệm này đã gây ra một số tranh cãi". Rằng:."Có người bi quan cho đó là sai lầm của Toà Thánh Vatican, là dấu hiệu của một Hội đồng Giám mục Việt Nam đang bị phân hoá, bị khuynh loát, thậm chí là một trang sử buồn cho Giáo Hội Việt Nam…". Rằng: "mọi thành phần Dân Chúa đã có cơ hội nói lên nguyện vọng của mình một cách chân thành". Rằng: "Kỷ niệm 50 năm thành lập, Hàng Giáo phẩm Việt Nam bước vào một giai đoạn mới, qua đó, các bậc chủ chăn được lắng nghe tiếng nói cộng đồng Dân Chúa cách phong phú và cụ thể hơn…". Và rằng: "dù khác biệt, thậm chí có khi là đối lập, nhưng tất cả mọi quan điểm đều có một mẫu số chung là lòng yêu mến Giáo Hội. Suy nghĩ và cách biểu hiện khác nhau, nhưng lòng yêu mến vẫn là một.

Trong bối cảnh và tinh thần Năm Thánh 2010, chúng ta hãy xem đây là cơ hội sống tình hiệp thông cách đặc biệt hơn: chúng ta cần phải can đảm hơn khi đối diện với các dị biệt, chúng ta cần phải mổ xẻ chuyện Giáo Hội cách rốt ráo hơn, công khai hơn".

Bước đầu chập chững cho một viễn cảnh dám nói thẳng nói thật với nhau vừa được khơi mở để hy vọng một ngày nào đó không còn những "Phạm Xuân Ẩn" núp bóng Vatican và những "Tam Ca Áo Tím" trong HĐGMVN nữa!

Vấn đề còn lại là: người nói có dám và có được cái quyết tâm giữ lời không?

Nam California, ngày 13-5-2010,

một ngày tang của trên 3 triệu giáo dân 9 GP thuộc TGP Hànội, một ngày không vui của 7 triệu tín hữu CGVN trong và ngoài nước.

CSVN và ván bài sinh tử trong biến cố Đồng Chiêm

2010-03-06T03:44:00.001-08:00

CSVN VÀ VÁN BÀI SINH TỬ

TRONG BIẾN CỐ ĐỒNG CHIÊM

Thạch Trung

Với hiểu biết và suy nghĩ chủ quan, trong bài này người viết cố gắng trả lời những vấn nạn được dư luận đồng bào trong và ngoài nước đặt ra lâu nay, nhất là sau vụ CSVN công khai xúc phạm Thánh Giá tại Núi Thờ, Đồng Chiêm:

1.- Tại sao một hành vi nghiêm trọng như vậy lại xảy ra vào thời điểm này?

2.- Vì đâu và do căn nguyên sâu xa nào HY Phạm Minh Mẫn (TGP Sàigòn), TGM Nguyễn Như Thể (TGP Huế) và nói chung, HĐGMVN đều giữ thái độ của những kẻ bàng quan trước cảnh khốn cùng mà phần chi thể của Giáo Hội Việt Nam ở miền Bắc đã và đang phải gánh chịu?

3.- Biến cố Đồng Chiêm và hiện tượng chia rẽ trong hàng Giáo Phẩm được đánh giá ra sao trước diễn đàn công luận trong và ngoài nước? Những đánh giá thẳng thắn và nghiêm túc này liệu sẽ có tác dụng gì đối với hàng Giáo phẩm Công giáo Việt Nam?

4.- Phép lạ nào sẽ xảy ra nếu giáo dân, giáo sĩ và hàng giáo phẩm trên cả ba miền đất nước đều đồng tâm nhất trí trong tinh thần "chị ngã em nâng" và trong tinh thần hiệp nhất, liên đới, yêu thương của Con Cái Chúa?

Sơ lược biến cố Đồng Chiêm:

Như phường đạo tặc sợ ánh sáng mặt trời, vào lúc 2 giờ sáng hôm 06-01-2010, giữa lúc bà con đang yên giấc, nhà nước cộng sản đã huy động khoảng 600 công an, cảnh sát vũ trang, với chó nghiệp vụ và cơ giới bao vây Núi Thờ (còn có tên là Núi Chẽ) thuộc Giáo xứ Đồng Chiêm, cách Hànội khoảng 50 cây số. Giữa đêm hôm khuya khoắt, họ bắt đầu vận dụng xe ủi, cưa máy đập nát cây Thánh Giá, biểu tượng tối cao của niêm tin Kitô Giáo. Khi bà con giáo dân hay tin tìm tới phản kháng thì bị công an, cảnh sát dùng vũ lực gây thương tích trầm trọng cho hai phụ nữ thuộc Giáo xứ Đồng Chiêm.

Những diễn biến sau đó về phía nhà nước ra sao, phản ứng tức thời của tòa Giám Mục Hànội, 9 Giám Mục cai quản 9 Giáo phận miền Bắc, những bài giảng thuyết của các linh mục –đặc biệt bài giảng của Cha Phạm Minh Triệu trong Thánh Lễ Suy Tôn Thánh Giá ngay buổi chiều ngày 06-01 tại Giáo xứ Đồng Chiêm- và không khí im lặng ngột ngạt của HĐGMVN, của hai TGM Sàigòn và Huế như thế nào, cho đến nay mọi người đều đã rõ.

1.- Tại sao một hành vi nghiêm trọng như vậy lại xảy ra vào thời điểm này?

Để tìm câu trả lời cho câu hỏi trên đây, chúng ta cần nhìn vào những nguy cơ sinh tử mà đảng và nhà nước CSVN đang phải đối diện. Theo nhận định của chúng tôi, có thể nói là chưa bao giờ nhà cầm quyền Hànội bị đẩy vào thế yếu như hiện nay. Trên rất nhiều phương diện càng ngày họ càng bị dồn vào bước đường cùng, có khả năng dẫn tới nguy cơ sụp đổ. Chắc chắn có người không chia sẻ nhận định mang tính chủ quan này.

Vì thế sẽ có ý kiến phản biện đặt ra, và được tóm gọn vảo mấy câu hỏi chính: Nếu bảo rằng Hànội đang đứng bên bờ vực thẳm của sự tiêu vong thì tại sao trong thời gian gần đây họ lại tỏ ra rất chủ động khi mạnh tay với những phong trào đối kháng, điển hình là những bản án nặng nề dành cho những khuôn mặt tranh đấu như cựu trung tá Trần Anh Kim, LS Lê Công Định, thạc sĩ Nguyễn Tiến Trung, các ông Lê Thăng Long, Trần Huỳnh Duy Thức, nhà văn Nguyễn Xuân Nghĩa… và những đòn dằn mặt đối với những nhà trí thức uy tín như các giáo sư Nguyễn Huệ Chi, Nguyễn Thanh Giang, luật gia lão thành Trần Lâm??? Nhất là tại sao vào những ngày đầu năm dương lịch vừa qua họ dám có hành vi xâm phạm trắng trợn tới biểu tượng thánh thiêng, cao cả nhất của người Công Giáo là cây Thánh Giá trên Núi Thờ thuộc giáo xứ Đồng Chiêm?

Theo quan điểm của người viết những giòng này thì đây là một chọn lựa sống chết "chẳng đặng đừng" của đảng và nhà nước CSVN khi họ nhận ra những chỉ dấu cho thấy thế nhân dân đã hoàn toàn vuột khỏi tầm tay chế độ. Ba chỉ dấu cụ thể được nhìn thấy trước mắt: thứ nhất là những vụ đình công hàng loạt trong các xí nghiệp từ Nam ra Bắc liên tiếp xảy ra trong mấy năm qua với sự tham dự của hàng chục ngàn công nhân; thứ đến là cảnh cả trăm, cả ngàn dân oan từ khắp các miền nông thôn hàng ngày kéo về vườn hoa Mai Xuân Thưởng ở Hànội, về các đường phố Sàigòn "nằm vạ" để khiếu kiện đòi hỏi công lý, cơm ăn áo mặc; và thứ ba là những cuộc tập hợp để cầu nguyện của hàng ngàn, hàng vạn tín hữu Công Giáo ở tòa Khâm Sứ, ở giáo xứ Thái Hà, Hànội và Tam Tòa thuộc giáo phận Vinh. Đây là những sự kiện hiếm thấy trong những chế độ độc tài, chuyên chính cộng sản. Trong khi ấy, những khuôn mặt trí thức tiêu biểu trong và ngoài đảng cũng bắt đầu gióng lên những tiếng nói mạnh mẽ trước những hành vi sai trái của chế độ Hànội. Dù vậy, với những thủ đoạn gian manh, tàn độc, đảng và nhà nước cộng sản vẫn có trăm phương nghìn kế để tạm thời thoát hiểm hoặc để lấp liếm cho qua.

Nhưng khi bộ mặt thật "mãi quốc cầu vinh" của 15 tay đầu sỏ cầm đầu chế độ bị phơi ra dưới ánh sáng mặt trời qua những hành vi bán đất, dâng biển, chuyển nhượng Hoàng Sa, Trường Sa cho kẻ thù truyền kiếp là Trung Cộng, nhắm mắt làm ngơ trước thảm cảnh ngư dân bị hải quân Trung Quốc hà hiếp, bóc lột, bắt bớ trong khi hành nghề trên hải phận vốn của mình, (chưa kể tới những hệ lụy lớn lao liên quan trực tiếp tới quốc thể, sự thuần nhất dân tộc và an ninh quốc gia do hành vi mở cửa cho hàng ngàn, hàng chục ngàn công nhân Tàu cộng không chuyên môn ồ ạt kéo qua biên giới làm việc, lập làng riêng, lấy vợ Việt Nam, dưới cái dù hợp đồng khai thác Bô-Xít ở Cao nguyên như lời tiết lộ của luật sư Trần Lâm…) thì quả thật Hànội đã bị xô vào bước đường cùng với nguy cơ sụp đổ đã bày ra trước mắt.

Bất chấp mọi, gian lao, trở ngại -
kể cả khủng bố, bách hại,
khách hành hương lũ lượt đổ về Đồng Chiêm.

Kinh nghiệm quá khứ cho thấy: sự tan vỡ giây chuyền của hệ thống chư hầu Cộng sản Đông Âu cuối thế kỷ trước khởi sự bằng những cuộc tập hợp đông đảo của giới lao động trong Công Đoàn Đoàn Kết Ba Lan và những Thánh Lễ Cầu Cho Quê Hương một cách ôn hòa, bất bạo động do linh mục Jerzy Popieluszko, linh hướng Công Đoàn khởi xướng. Tiếp theo là những quy tụ cả triệu người khởi đi từ cuộc viếng thăm quê hương Ba Lan lần thứ nhất tháng 6-1979 của cố Giáo Hoàng Gioan Phaolô Đệ Nhị. Cho nên khi sự kiện hàng ngàn giáo dân thuộc các giáo phận miền Bắc hưởng ứng lời mời gọi của Đức TGM Giuse Ngô Quang Kiệt kéo về cầu nguyện ở Tòa Khâm Sứ, sau đó là giáo xứ Thái Hà cuối năm 2007, đầu năm 2008 đã khiến nhà nước CSVN phải giật mình và tìm hết cách ngăn chặn, kể cả những vận động ngấm ngầm trong nội bộ Giáo Hội Công Giáo, từ thượng tầng là Vatican tới Sàigòn, Huế và nói chung HĐGMVN.

Từ con số 5000, 10.000 giáo dân lũ lượt đổ về cầu nguyện tại khu vực Nhà Chung, Hànội sang vụ thử lửa ở giáo xứ Tam Tòa thuộc giáo phận Vinh tháng 9-2009, các lực lượng an ninh vũ trang CS đã phải đương đầu với con số giáo dân tập trung cầu nguyện ngày càng tăng cao, có lúc lên tới 250 ngàn người trong khuôn viên TGM Vinh ở Xã Đoài tràn cả ra các con lộ chung quanh. Sự kiện bất bình thường này báo động cho guống máy đảng và nhà nước CSVN phải có biện pháp mạnh tức thời, nếu không, một ngày không xa, không chỉ ngừng lại ở con số ngàn mà sẽ có hàng triệu giáo dân, giáo sĩ khắp nước đồng loạt tựu về những nơi thờ tự để cầu nguyện cho tự do và công lý. Trong trường hợp ấy chuyện gỉ sẽ xảy ra ai cũng có thể đoán biết.

Biện pháp mạnh do các đỉnh cao trí tuệ ở Hànội chọn là liều lĩnh huy động lực lượng công an, cảnh sát vũ trang tới phá nát cây Thánh Giá trên Núi Thờ thuộc giáo xứ Đồng Chiêm. Tiếp theo đó là những động thái đồng loạt có tính toán nhằm khủng bố tinh thần giáo dân, giáo sĩ như ngăn đường, đắp ụ trên những con lộ chính, với sự canh gác nghiêm nhặt của nhân viên an ninh

Để ngăn ngừa những buổi cầu nguyện,
CA đắp ụ, chặn đường giáo dân
đổ về Giáo xứ Đồng Chiêm

để ngăn cản những cuộc tập trung đông đảo giáo dân, bao gồm những đoàn hành hương từ các nơi kéo về cầu nguyện và hiệp thông với Đồng Chiêm. Anh Nguyễn Hữu Vinh và chủng sinh Nguyễn Văn Tặng thuộc DCCT đã bị họ đả thương trí mạng tại những đoạn đường dẫn vào vùng đất này. Cùng lúc, hàng chục ống loa được thiết trí tứ phìa với âm thanh cực mạnh hướng vào nhà thờ Đồng Chiêm, ngày đêm ra rả những bài ca tuyên truyền, những bản tin bóp méo sự thật, những bài viết bôi nhọ các giáo sĩ, giáo phẩm…

Tất cả đều không ngoài mục tiêu dằn mặt những đối tượng cầm đầu trong Tổng Giáo Phận Hànội, (mà họ cho là tác nhân tạo nên những biến động ở tòa Khâm Sứ, ở Thái Hà và Tam Tòa mấy năm gần đây) nhằm ngăn chặn sự lây lan của phong trào quần chúng đấu tranh ôn hòa trong tập thể tín hữu Công giáo thuộc 25 giáo phận trên cả ba miền đất nước mà cho đến thời điểm bấy giờ tuồng như mới chỉ khoanh vùng trong Tổng Giáo Phận Hànội. Dĩ nhiên, trước khi xuống tay, họ cần có một cam kết, một bảo đảm nào đó của những thành phần lãnh đạo tôn giáo trên quy mô toàn quốc, điển hình là HĐGMVN, nhất là hai thực lực có quần chúng tín hữu đông đảo là Tổng Giáo Phận Sàigòn và Huế mà từ trước tới nay thường có cung cách cư xử "nhẹ nhàng"[1] với đảng và nhà nước CSVN.

2.- Vai trò Hội Đồng Giám Mục Việt Nam

và hai Tổng Giáo Phận Sàigòn, Huế

Thiết tưởng đã đến lúc cần phải nói thẳng, nói thật một lần để trả lời câu hỏi thầm trong công luận lâu nay. Đó là: vì sao và do căn nguyên sâu xa nào khiến HY Phạm Minh Mẫn (TGP Sàigòn), TGM Nguyễn Như Thể (TGP Huế) và nói chung, HĐGMVN do Giám mục Nguyễn Văn Nhơn làm chủ tịch, đều giữ thái độ của những kẻ bàng quan trước cảnh khốn cùng mà phần chi thể của Hội Thánh Việt Nam ở miền Bắc đã và đang phải gánh chịu lâu nay, nhất là trong vụ Đồng Chiêm, khi Thánh Giá đã bị đảng và nhà nước CSVN công khai xúc phạm nghiêm trọng?

Trả lời câu hỏi này cũng giúp làm sáng tỏ thêm cái căn nguyên sâu xa khiến nhà cầm quyền Hànội dám liều lĩnh vọng động tại Đồng Chiêm. Đặt giả thiết: khi Thánh Giá trên núi Thờ bị cộng sản triệt hạ, khi những giáo dân Đồng Chiêm (bao gồm cả ông Nguyễn Hữu Vinh, thày Nguyễn Văn Tặng thuộc Dòng Chúa Cứu Thế, những sinh viên Công Giáo tới hành hương Núi Thờ) bị lực lượng an ninh nhà nước khủng bố, gây thương tích trầm trọng, nếu cả hai Tổng Giáo Phận Sàigòn, Huế với sự đồng thuận của HĐGMVN cùng thống nhất quan điểm và hành động như Tổng Giáo Phận Hànội, thì chuyện gì sẽ xảy ra?

(Tưởng cần mở dấu ngoặc để nói cho rõ là việc "thống nhất quan điểm và hành động" ở đây không hề bao hàm tính bạo động hay khuynh đảo. Nó chỉ có nghĩa là cùng bày tỏ công khai quyết tâm bảo vệ những gì được coi là cốt lõi của niềm tin Kitô Giáo, như khi các Thánh Tích, nhân quyền, nhân phẩm và sinh mạng con người bị xâm hại. Quyết tâm này hơn một lần đã được thể hiện trong những buổi tập hợp để cầu nguyện, hát Kinh Hòa Bình một cách bất bạo động trước khi xảy ra vụ Đồng Chiêm).

Nhưng, điều đáng buồn là giả thuyết đặt ra cho đến lúc này vẫn chỉ là giả thuyết!

Cả HĐGMVN và hàng Giáo phẩm thuộc hai Tổng Giáo Phận Sàigòn, Huế vẫn tiếp tục sắm vai trò "cháy nhà hàng xóm bình chân như vại"!!! (Khi phải mang một câu tục ngữ trong đời thường hàm ý chê bai, chỉ trích lối sống ích kỷ giữa người với người trong mối liên hệ xóm giềng để áp dụng vào chuyện linh thánh liên quan tới tình liên-đới-hiệp-nhất-Con-Cái-Chúa giữa những chi thể lãnh đạo trong GHCG, là một tín hữu, người viết không khỏi xót xa và ngại ngần).

HY Mẫn với những buổi thăm viếng,
"đối thoại" bằng cách cụng ly và ôm hôn các lãnh tụ Đỏ

Điều đáng buồn hơn nữa là để biện minh, có vị Giám mục đã lợi dụng một bài giảng tại Giáo đô La Mã nhân chuyến viếng thăm Ad Linima hồi tháng 6 năm rồi, để cắt xén lời Tiên Tri Giêrêmia hòng lý giải cho sự im hơi lặng tiếng của chính bản thân và của hàng Giám Mục, nói chung![2] Chưa hết, trong Thư Chúc Xuân Canh Dần đưa lên mạng ngày 14-02-2010 (nhưng đề ngày 25-12-2009!?), HY Phạm Minh Mẫn đã nhân danh Tổng Giáo Phận Sàigòn gửi lời Chúc Xuân Năm Thánh và Xuân Canh Dần đến tập thể giáo dân, giáo sĩ, tu sĩ trong Tổng Giáo Phận và đặc biệt đưa ra những nhận định về chuyện "áp đạt" theo kiểu "thói đời" để từ đấy khuyến cáo cần "đối thoại", "hợp tác" hơn là "đối đầu" (!!!)[3].

Sau khi xảy ra biến cố Đồng Chiêm, cũng trên trang báo điện tử của HĐGMVN còn có bài thanh minh thanh nga về chuyện "Lên tiếng hay không lên tiếng" cũng vẫn với cung giọng được gói ghém trong bài giảng thuyết và Thư Chúc Xuân kể trên. Và ngay sau đó đã gặp phản ứng gay gắt của giáo dân và giáo sĩ khắp nơi.

Dù khó nói nhưng vì những đòi buộc của lương tâm, người tín hữu công dân trước sự an nguy của Giáo Hội và Quê Hương không thể không nói. Quả thật người viết bài này đã không giấu được ý nghĩ là giữa "Ông Nhà Nước" và các nhà lãnh đạo cao cấp trong HĐGMVN, hai tòa TGM Sàigòn, Huế đã có những cuộc thương thảo, và có thể cả những cuộc "đi đêm" với nhau, ít nữa là trước khi nổ ra biến cố Thánh Giá bị triệt hạ ở núi Thờ, Đồng Chiêm.

Cái "Ông Nhà nước" cần –rất cần- đặc biệt trong thời điểm này, là sự gục đầu câm lặng "sống chết mặc bay" của các Đấng Bậc bên ngoài Tổng Giáo Phận Hànội, khi "Ông" ra tay đánh phủ đầu Tổng Giáo Phận này vừa để trừng phạt, răn đe vì đã dám liên tiếp kêu gọi cả trăm ngàn tín hữu kéo về giáo đường đòi tự do, công lý, và nhất là để chặn đứng khả năng bùng nổ của cao trào cả triệu giáo dân trên khắp ba miền đất nước xuống đường cầu nguyện, dẫn tới nguy cơ kéo theo sự nhập cuộc của toàn dân, gồm tín đồ Phật Giáo, Cao Đài, Hòa Hảo và các hệ phái Tin Lành. Và điều này chính là mối lo tâm phúc của những kẻ đã lộ nguyên hình là phường mãi quốc cầu vinh. Nếu không có được sự đồng tình ấy của HĐGM và hai Tổng Giáo Phận kia, cầm bằng đảng và nhà nước CSVN sẽ tự đào hố chôn mình! (Chúng tôi sẽ có dịp trở lại để bàn thêm về vấn đề này trong phần cuối trước khi kết thúc bài viết).

Trong khi ấy, thế yếu của một thiểu số các Đấng Bậc (khiến các ngài "ngậm bồ hòn làm ngọt" cam tâm nhận những điều kiện nhục nhã do "Ông Nhà Nước" đưa ra để nhẫn tâm phản bội vai trò Ngôn Sứ, quay lưng lại với anh em mình) có nhiều thứ cấp khác nhau.

* Nhẹ nhất là thái độ ù lì, thụ động, nhắm mắt nghe động tĩnh từ các Tòa Tổng, thiếu hẳn cái dũng và tinh thần độc lập, tự quyết phải có của người Ngôn Sứ, nên đã gục đầu khép mình trong cơ chế XIN/CHO để có được "củ cà rốt" hơn là phải nhận lãnh "cây gậy" (Củ cà rốt ở đây là gì? Đó là một vài ân huệ vật chất do đảng và nhà nước bố thí. Điển hình như những gì Đức Cha Nhơn nhận được gần đây khiến ngài hy sinh luôn cả Giáo Hoàng Học Viện, biểu tượng cao cả nhất của nền giáo dục Công Giáo!).

* Nặng hơn một chút: vì rơi vào cảnh ngộ "mở miệng mắc quai" (do những lỗi lầm quá khứ, tự mình gây ra hoặc bị gài bẫy mà mắc phải), nên thường xuyên bị ám ảnh bởi sợi giây thòng lọng treo lơ lửng trên đầu trên cổ. Vì thế dù không muốn cũng đành phải cúi đầu cam phận làm kẻ tôi đòi, đặt đâu ngồi đó.

* Cuối cùng, tệ nhất là những phần tử ngay từ đầu đã "bán linh hốn cho những thế lực của sự ác", coi Thánh chức Linh mục, Giám mục như một phương tiện, một bậc thang để kiếm tìm danh lợi, nhằm thỏa mãn những nhu cầu vật chất của người đời! Chuyện một số Giám Mục Ba Lan bị phanh phui là làm tay sai cho mật vụ nhả nước chống phá và làm hại Giáo Hội sau ngày chế độ cộng sản Đông Âu sụp đổ, là một minh họa cụ thể.

Những vành tang trắng
cho Đồng Chiêm

3.- Biến cố Đồng Chiêm trên bàn cân công luận

Biến cố Đồng Chiêm hôm 06-01-2010, trong đó Thánh Giá, biểu tượng thánh thiêng, cao cả nhất của người tín hữu Công giáo bị xâm phạm nghiêm trọng đã trở thành bàn cân và là thước đo phản ứng của công luận trong và ngoài nước, không phân biệt giáo sĩ, giáo dân hay khác tín ngưỡng. Vượt lên trên và ra khỏi những dè dặt thường lệ, người tín hữu của Chúa Giêsu trong Giáo Hội Công Giáo và cũng là người công dân của đất nước Việt Nam hôm nay đã thật sự trưởng thành và đã can đảm đứng lên nhận lấy trách nhiệm của mình. Họ đã cảm nghiệm sâu sắc những hệ quả tai hại do thái độ quỵ lụy và vâng lời "tối mặt" của người giáo dân đối với hàng giáo sĩ thời trước cũng như dưới chế độ vô thần cộng sản qua lời cảnh báo của Đức Cha Phaolô Lê Đắc Trọng cố Giám Mục Phụ Tá Tổng Giáo Phận Hànội trong Hồi Ký toàn tập của ngài[4].

Vì thế, sau biến cố Đồng Chiêm, những tiếng nói cương trực của giáo sĩ cũng như giáo dân, dù ở quốc nội hay hải ngoại đã nhất loạt cất lên và được hầu hết những cơ quan truyền thông của người Công giáo chuyển tải. Bằng chứng là ngoài những trang Web của các cha Dòng Chúa Cứu Thế, của một số giáo phận, các đoàn thể sinh viên trên khắp ba miền đất nước, tờ báo điện tử VietCatholic ở hải ngoại vốn thu hút được sự tín nhiệm của hầu hết các Giám Mục trong nước do tính "mềm mỏng, ôn hòa" trước đây, ngày nay cũng đã trở thành nơi chuyên chở tiếng nói của những người không có tiếng nói trong Giáo Hội và Quê Hương Việt Nam. Nơi đây người ta đọc được những bài viết sắc bén của những giáo dân như anh Nguyễn Hữu Vinh hoặc của những giáo sĩ như cha Nguyễn Ngọc Tỉnh Dòng Thánh Phanxicô và các cha Dòng Chúa Cứu Thế.

Hiển nhiên, sau biến cố Đồng Chiêm đã có một sự chuyển hướng mạnh mẽ về thái độ và tinh thần trách nhiệm của tập thể tín hữu Công Giáo Việt Nam cả trong cũng như bên ngoài đất nước. Thấu hiểu và cảm nghiệm sâu xa ý nghĩa hàm ẩn trong những câu tục ngữ quen thuộc của tiền nhân "Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách" hoặc "Giặc đến nhà, đàn bà phải đánh" –dĩ nhiên ở đây ứng dụng vào cảnh vực tôn giáo-, ngưòi tín hữu công dân trong lòng Giáo Hội Công Giáo Việt Nam vào thời điểm vô cùng nghiêm trọng này ý thức rằng: trách nhiệm bảo vệ sự thuần nhất, tinh tuyền của Hội Thánh và bổn phận đối với sự an nguy, còn mất của quốc gia, dân tộc không của riêng ai mà thuộc về tất cả mọi người, không phân biệt đẳng cấp.

Cũng vì thế, trước những vấn đề hệ trọng ảnh hưởng trực tiếp tới thân mệnh Giáo Hội và Tổ Quốc, nếu những người ở cương vị cầm đầu trong đạo ngoài đời có hành vi phản quốc, hà hiếp bóc lột lương dân hoặc tỏ ra im lặng đồng lõa, sắm vai "chó câm" như lời thống trách nghiêm khắc và nặng nề của đương kim Giáo Hoàng Biển Đức XVI trong tác phẩm "Muối Cho Đời của ngài"[5], thì họ -chính họ- với tư cách người tín hữu công dân, phải lên tiếng một cách can đảm, thẳng thắn như một đòi buộc không thể khước từ.

Chỉ cần đọc lại những bài viết của cha Nguyễn Ngọc Tỉnh trong mấy tháng gần đây như bài "Cứ phải nói dù không biết nói", trên DĐGD số 96 phát hành tháng 11-2009, bài "Đôi điều suy nghĩ nhân đọc Thư Chúc Xuân Canh Dần 2010", bài "Chỉ cần 'nắm' các Giám mục thôi" cùng với lá thư của giáo sư nhà báo Lê Thiên gửi Đức Cha Nguyễn Văn Nhơn, chủ tịch HĐGMVN, và thư của ông Nguyễn Tuấn Hoan gửi HY Phạm Minh Mẫn, TGM Sàigòn trên số Tân Xuân này, người ta sẽ dễ dàng nhận ra sự chuyển hướng mang tính quyết định ấy.

Nói tới tính quyết định trong trường hợp này là nói tới sự phân chia rạch ròi giữa đen và trắng, giữa phải và trái. (Điều cần lưu ý là chuyện HĐGMVN, hai vị TGM Sàigòn và Huế im lặng không lên tiếng trong những biến cố xảy ra tại Tổng Giáo Phận Hànội trước đây, như các vụ cầu nguyện đòi đất đai tài sản và qua đó đòi phục hồi công lý cùng những quyền căn bản cho con người tại tòa Khâm sứ, tại Giáo xứ Thái Hà, Hànội, tại Giáo xứ Tam Tòa, Giáo phận Vinh, và gần đây nhất là biến cố Thánh Giá bị xúc phạm ở Giáo xứ Đồng Chiêm, đã được chính các ngài mặc nhiên nhìn nhận như một đường lối, chính sách. Chỉ cần đọc lại bài giảng của Giám mục Bùi Văn Đọc ở nhà thờ Thánh Phaolô Ngoại Thành Rôma ngày 23-6-2009, bài "Lên tiếng hay không lên tiếng" xuất hiện trên trang Web của HĐGM gần đây, và Thư Chúc Xuân Canh Dần của HY Phạm Minh Mẫn, TGM Sàigon là đủ rõ).

Như vậy, đây không còn là chuyện suy đoán mà là một chuyện có thực. Về phía quần chúng tín hữu, những tiếng nói thẳng thắn, dứt khoát được cất lên khắp nơi, ở trong cũng như ngoài nước mà điển hình là những bài viết của giáo sĩ cũng như giáo dân đã được nói tới nhằm phản bác thái độ im hơi lặng tiếng kể trên của các Giám mục, cũng là một chuyện có thực.

Chân lý trong một sự việc, một vấn đề chỉ có một, không thể có hai.

Trong trường hợp này, chân lý ở đâu?

Bằng tất cả lương tâm công chính của Con Cái Chúa, luôn đặt hết lòng tin vào một Giáo Hội Thánh Thiện, Công Giáo và Tông Truyền, một Giáo Hội được xây dựng trên một niềm tin vàng đá, chuyên nhất, bất khả nhượng, không thể du di hay tương đối hóa trước áp lực của những thế lực trần gian, satan, hỏa ngục, người viết dứt khoát không tin rằng chân lý lại có thể đứng về phía những "Pharisiêu thời đại", những thành phần ưu tuyển nhưng đã và đang bẻ cong Lời Chúa –tệ hơn nữa là cắt đầu, xén đuôi Lời Chúa- biện minh cho thái độ ngậm miệng, đồng lõa với cường quyền bạo lực để chối bỏ anh em mình, chối bỏ những nạn nhân đang bị hà hiếp, bóc lột, trấn áp trên quê hương.

Câu hỏi kế tiếp là khi những tiếng nói của chân lý, của sự thật đã cất cao thì chuyện gì sẽ xảy ra, nó có tác dụng gì đối với hàng Giáo Phẩm Công Giáo trong nước?

a/ Với hàng Giáo Phẩm miển Bắc và một số vị thuộc hai Giáo phận miền Nam và miền Trung đã công khai bày tỏ tình hiệp thông trước nỗi đau của tập thể tín hữu Đồng Chiêm, phản ứng quyết liệt của công luận trong và ngoài nước có giá trị như một sự nâng đỡ, một lời khích lệ giúp các vị vững tin hơn để tiếp tục dấn bước trên con đưởng phục vụ Dân Chúa và sự thật.

b/ Đối với những vị vì ngay tình hoặc vì quá câu nệ vào tinh thần vâng phục, hoặc cũng vì quen sống thụ động nên đã tỏ ra thờ ơ lâu nay, thì những tiếng nói thẳng thắn của một số giáo sĩ và đông đảo giáo dân như đã trình bày trên đây sẽ có tác dụng giúp các ngài sớm nhận ra đâu là trách nhiệm và bổn phận đích thực của người mục tử trong cương vị là Ngôn sứ của Chúa Giêsu.

c/ Với những thành phần vì tự mình hoặc do cạm bẫy của những thế lực gian ác mà sa đà vào những vập phạm cách nào đó trong đời sống thiêng liêng của người mục tử đã hiến dâng đời mình phụng sự Thiên Chúa, thì những tiếng nói công chính của những Con Cái trung thành với Hội Thánh mang giá trị như một lời cảnh báo để các ngài có thêm nghị lực và can đảm vượt lên trên được chính mình, trên những cái gọi là danh dự theo thói thường người đởi, ngõ hầu dứt khoát trở về cương vị đích thực của mình, cho dẫu có vì thế mà bị bôi xóa dưói mắt thế nhân.

4/ Sau chót, với những phần tử đã tự nguyện đánh mất mình, lâu nay núp dưới áo mão và danh hiệu chủ chăn chỉ để kiếm tìm danh lợi thế trần, quay lưng lại với Hội Thánh, tiếp tay những thế lực của sự ác để thao túng và gây hại cho Giáo Hội như đức cha Phaolô Trọng cố Giám Mục phụ tá Tổng Giáo Phận Hànội đã chỉ ra trong Hồi Ký "Chứng Từ Của Một Giám Mục, thì đây chính là cơ hội giúp mọi người thấy rõ, không phải để loại trừ, nhưng để gia tăng lời cầu nguyện xin ơn hoán cải giúp các ngài.

Gm Nhơn, Hy Mẫn, Tgm Thể "xếp hàng dọc" chờ bắt tay kẻ

đã từng có hành vi lật lọngđối với đức Tgm Ngô Quang Kiệt!

4.- Phép lạ nào sẽ xảy ra, nếu…

Chuyện chưa xảy ra và người ta mong mỏi sẽ xảy ra nên mới có chữ "nếu": nếu có sự đồng thuận, nhất trí của HĐGMVN và hai tổng giáo phận Sàigòn và Huế, trong đó từ hàng giáo phẩm, giáo sĩ và giáo dân đều sẵn sàng chia vui, sẻ buồn, đồng cam, cộng khổ[6] với đức Cha Giuse Ngô Quang Kiệt, TGM Hànội, 9 Giám mục, Linh mục đoàn, toàn thể tu sĩ nam nữ, giáo dân miền Bắc và các cha Dòng Chúa Cứu Thế trong biến cố Đồng Chiêm thì đảng và nhà nước CSVN sẽ phải gánh lấy hậu quả khốc liệt của kẻ "gieo gió" thế tất phải "gặt bão" như số phận của chế độ cộng sản Ba Lan hai thập niên trước.

Phép lạ 1,-

Khi được sự khích lệ của HĐGM, cách riêng hai TGM Sàigòn và Huế, biến cố Đồng Chiêm có nhiều khả năng sẽ không xảy ra. Thánh Giá không bị xúc phạm, tu sĩ, giáo dân không bị đả thương bởi lũ côn đồ.

Phép lạ 2.-

Biến cố Đồng Chiêm vẫn xảy ra nhưng có sự đồng tâm, đồng cảm trong tinh thần liên đới yêu thương giữa những chi thể trong Hội Thánh Việt Nam: Đức cha Nguyễn Văn Nhơn với tư cách chủ tịch HĐGMVN, HY Phạm Minh Mẫn và TGM Nguyễn Như Thể với tư cách TGM hai TGP Sàigòn, Huế có chung một lập trường, một tiếng nói như Tổng Giáo Phận Hànội, thì chuyện kế tiếp sẽ khác, -rất khác-, để đón chờ những phép lạ 3, 4, 5 vv và vv…

Khi ấy, ngay sau tin Thánh Giá ở Núi Thờ, Đồng Chiêm bị xúc phạm, tu sĩ, giáo dân bị khủng bố, bị đả thương được loan ra, HĐGMVN, tiếng nói của cả ba Tổng giáo phận Hànội, Sàigòn, Huế sẽ cấp thời nhất loạt cất lên, cho dẫu để "đối thoại". Nhưng điều quan trọng là những cuộc "đối thoại như vậy sẽ không phải là những thương lượng, trao đổi riêng tư trong bóng tối mà là những cuộc "đối thoại" công khai, nghiêm chỉnh, thẳng thắn giữa một giáo-quyền-thống-nhất và những thành phần đầu não của chế độ CSVN trong tinh thần ôn hòa, tương kính, bình đẳng và lễ nhượng. Đặt giả thuyết nếu nhà nước giữ nguyên thói lươn lẹo như đã từng xảy ra trong quá khứ[7] thì cũng với sự nhất trí và tinh thần "đối thoại" bình đẳng, HĐGM và ba vị TGM sẽ mạnh dạn đưa ra những phản biện một cách minh bạch, công khai và thẳng thắn.

Với phản ứng nhanh nhạy, với những tiếng nói giữa thanh thiên bạch nhật không úp mở, không giấu diếm, che đậy như thế, nhờ những phương tiện truyền thông hiện đại, ngay lập tức, mọi lời tuyên bố, mọi văn kiện, mọi thỏa thuận, mọi động thái giữa các phe liên hệ trong biến cố Đồng Chiêm (hay bất cứ biến cố nào liên quan tới vấn đề tự do tôn giáo, đến nhân quyền, nhân phẩm Việt Nam, dù ở thành thị hay những vùng sâu, vùng xa), sẽ được loan truyền rộng rãi, mau chóng, không chỉ ở quốc nội hay các cộng đồng người Việt nước ngoài, mà còn được báo giới, chính giới quốc tế biết đến. Trong điều kiện ấy, sẽ có hai hệ quả tích cực xảy ra: thứ nhất, sự thật sẽ được phơi bày trọn vẹn, không bị cắt xén hay xuyên tạc, bóp méo, nguyện vọng chính đáng của GHCGVN sẽ được dư luận biết rõ cách chính xác; thứ đến, theo lẽ thường đảng và nhà nước sẽ hết đường dùng những thủ đoạn gian dối, quanh co để chối tội.

Nhưng, giả dụ vẫn xảy ra trường hợp tồi tệ là CSVN, vì sức ép của công luận phải tạm thời đưa ra lời hứa hẹn sẽ giải quyết những vấn đề then chốt, (cụ thể như chuyện đất đai, tài sản của Giáo Hội, của tư nhân và quan trọng hơn là vấn để tôn trọng các quyền tự do căn bản của con người, trong đó có quyền tự do tín ngưỡng), nhưng sau đó lại tìm cách chạy làng.

Đây là lúc rất cần tới uy tín của các Đấng-Bậc-Làm-Thày trong Giáo Hội. Kinh nghiệm quá khứ gần đây cho thấy chỉ với một lời mời gọi của Đức Cha Ngô Quang Kiệt trong lá thư gửi toàn thể giáo dân trong các Giáo phận miền Bắc ngày 15-12-2007, hàng ngàn hàng vạn giáo dân cùng với linh mục tu sĩ đã lũ lượt đổ về tòa Khâm Sứ, sau đó là giáo xứ Thái Hà để cầu nguyện. Cũng chỉ với uy tín của Đức Tổng Kiệt qua tiếng nói của Đức Cha Cao Đình Thuyên, Giám Mục Giáo phận Vinh hồi tháng 8 năm 2009, cả trăm ngàn tín hữu đã tụ tập về Xã Đoài để công khai bày tỏ thái độ đối kháng cách ôn hòa trước hành vi bạo ngược của nhà nước đối với giáo xứ Tam Tòa.

Tổ chức chặt chẽ và tinh thần kỷ luật trong GHCG là một thực tế không ai phủ nhận.

Tiếng nói có uy quyền tuyệt đối của hàng Giáo phẩm CGVN đối với tập thể tín hữu cũng là điều hiển nhiên.

Chính vì biết rõ điều này nên ngay từ những ngày đầu sau năm 1954 khi đã làm chủ miền Bắc, đảng và nước CSVN đã tìm trăm phương nghìn kế đề truy diệt niềm tin Kitô Giáo. Nhưng khi nhận ra là không thể truy diệt được, họ xoay qua những thủ đoạn âm độc: vừa răn đe vừa mua chuộc, hủ hóa bằng cách áp dụng chính sách "cây gậy và củ cà rốt" để "nắm" các GM. Các tổ chức "Công Giáo Quốc Doanh" mang danh Ủy ban này Ủy ban nọ trực thuộc sự lãnh đạo của Mặt Trận Tổ Quốc lần lượt ra đời ở Bắc, ở Nam trước và sau năm 54 cũng nằm trong chính sách thâm độc kể trên. Người CS tỏ ra am tường rất rõ ý nghĩa câu chuyện ngụ ngôn của người xưa qua nắm đũa để nguyên và nắm đũa bị xé lẻ.

Dù không muốn và dù hết sức đau lòng và tủi hổ, chúng ta cũng phải nhìn nhận một thực tế phũ phàng là cho đến nay GHCGVN đã tự đánh mất sức mạnh tiên thiên của mình. Nguyên do đúng như nhận định của Đức cố Giám Mục Phaolô Lê Đắc Trọng trong Hồi Ký của Ngài là "Giám Mục đoàn: yếu, chia rẽ từng miền, từng địa phương…" (xin đọc lại đoạn trích liên hệ ở phần chú thích trong bài viết này). Như thế khác gì bó đũa không còn nguyên vẹn mà đã bị chia năm sẻ bảy để cho kẻ xấu mặc tình bẻ gẫy!!!

Hình ảnh một "phép lạ Đông Âu" tại Việt Nam

Để có được phép lạ vĩ đại này, trước hết và trên hết, GHCGVN, cụ thể là hàng Giáo phẩm cao cấp phải sớm trở về với cái căn tính cố hữu của một cơ cấu có tổ chức, có kỷ luật, đồng tâm nhất trí, trên dưới một lòng trong tinh thần liên đới, yêu thương của Con Cái Chúa. Được như thế, cuộc đấu tranh chống lại sự ác, phục vụ con người, bảo vệ tự do tôn giáo, nhân quyền, nhân phẩm Việt Nam chắc chắn sẽ "bất chiến tự nhiên thành".

Thử hình dung một ngày nào đó, những buổi cầu nguyện tương tự như ở tòa Khâm sứ, ở Thái Hà cuối 2007, đầu 2008 và ở Tam Tòa tháng 9-2009, vượt ra khỏi ranh giới Tổng giáo phận Hànội để đồng loạt diễn ra tại Huế, tại La Vang, Đà Nẵng, Đà Lạt, Nha Trang, Sàigòn, Gia Định, các tỉnh miền Tây với sự tham dự của hàng ngàn, hàng chục, hàng trăm ngàn giáo dân vào một thời điểm nhất định trong tuần, trong tháng (dù vẫn chỉ trong khuôn khổ tinh thần ôn hòa, tuyệt đối bất bạo động) thì thử hỏi có thứ khí giới nào mạnh hơn?

Dĩ nhiên không loại trừ khả năng tín đồ của các tôn giáo bạn như Phật Giáo, Cao Đài, Phật Giáo Hòa Hảo và các hệ phái Tin Lành sẽ cùng đứng lên. Lúc ấy, mọi sinh hoạt của xã hội sẽ bị tê liệt hoàn toàn và những kẻ sống bằng quyền uy, bằng công an, cảnh sát trị và sức mạnh vật chất sẽ chỉ còn hai con đường để chọn lựa. Một là thành khẩn trở về với dân tộc, từ bỏ quyền lực, giải tán đảng cộng sản, trả lại cho người dân quyền định đoạt vận mệnh đất nước. Hai là bị đẩy vào chân tường để tự hủy diệt trước sức mạnh của quần chúng.

Liệu có một Thiên An Môn Việt Nam?

Ngay từ khi có những cuộc tập trung đông đảo hàng chục ngàn giáo dân để cầu nguyện, hát Kinh Hòa Bình, đòi hỏi tự do tín ngưỡng, nhiều người không khỏi lo sợ một cuộc tắm máu kiểu "Thiên An Môn" sẽ xảy ra. Đây là nỗi âu lo chính đáng. Nhưng, đối chiếu hoàn cảnh Trung Quốc và Việt Nam, nhất là nhìn vào thời điểm cuối thập niên 80 thế kỷ trước (lúc xảy ra vụ Thiên An Môn) và thời điểm hiện nay (đầu năm 2010), chúng ta có nhiều lý do để không tin là đảng và nhà nước CSVN dám vọng động, liều mình lập lại trò đàn áp man rợ của quan thày Bắc Kinh hơn 20 năm trước.

Trước hết, so về dân số giữa hai bên. Năm 1989, dân số Trung Quốc đã vượt trên 1 tỷ, trong khi dân số Việt Nam vào cuối thập niên đầu của thiên niên thứ ba vẫn chưa vượt quá con số 90 triệu đầu người. Cho dù nâng gọn số người Việt lên là 100 triệu thì cũng chưa đạt được 1/10 số người Hoa ở lục địa. Theo số liệu được ghi lại về đám đông tham gia cuộc biểu dương lực lượng ở Thiên An Môn khi ấy khoảng trên dưới 100 ngàn, tuy là một đám đông đáng kể nhưng so với một nước Tàu mênh mông to rộng lại đông dân vào bậc nhất thế giới, thật không thấm vào đâu. Nhưng với một, hai trăm ngàn giáo dân Việt Nam tập trung cầu nguyện thì quả là con số không thể xem thường nếu đem so với dân số toàn quốc chưa đầy 90 triệu.

Như trong điểm 4 đã trình bày, nếu HĐGMVN, hai Tổng Giáo Phận Sàigòn, Huế cùng có chung một quan điểm, một tiếng nói với Tổng Giáo Phận Hànội thì những buổi tập trung cầu nguyện định kỳ của giáo dân có khả năng vượt xa con số chục hay trăm ngàn để lên tới số triệu. Ngoài yếu tố cách biệt quá xa về dân số, về tỷ lệ đám đông tụ tập đối kháng nhà nước, phải kể tới bước nhảy vọt với tốc độ phi mã về tin học trong vòng mười năm trở lại đây. Nếu sự kiện này là một yếu tố bất lợi cho đảng và nhà nước cộng sản trong chủ trương bưng bít, khống chế tư tưởng và kiểm soát mọi sinh hoạt của người dân thì nó lại là cơ hội bằng vàng cho phong trào đấu tranh cho tự do dân chủ, Với đám đông quần chúng thì nhờ được nghe, được đọc để thấy những chuyển biến của thế giới bên ngoài, người dân càng ngày càng vượt qua được nỗi sợ hãi thâm căn cố để, để dám cất lên tiếng nói của lương tâm, lẽ phải[8].

Một yếu tố khác không kém phần quan trọng là nội bộ đảng và guồng máy cai trị của nhà nước CSVN hiện nay khác xa với vài ba thập niên trước. Cái gọi là kỷ luật và sự nhất trí trong hệ thống đảng và bộ máy cầm quyền trong những thập niên trước ngày nay không còn nữa. Tình trạng tham nhũng, thích hưởng thụ đẫn tới những cuộc đấu đá để tranh ăn đã và đang diễn ra từng ngày, từng giờ trong nội bộ đảng từ trên xuống dưới.

Tất cả những sự kiện kể trên cho phép chúng ta tin rằng một vụ đàn áp đẫm máu kiểu Thiên An Môn sẽ không có khả năng xảy ra. Mà cho dù 15 tay đầu sỏ cầm đầu chế độ có muốn thì có điều gì bảo đảm là quân đội sẽ tuân lệnh khi chính bộ sậu này đã để lộ nguyên hình là những kẻ bán nước cầu vinh.

Thạch Trung

Những ngày áp Tết Nguyên Đán

Canh Dần - 2010

[1] Theo cách nói của Đức Cha Phaolô Lê Đắc Trọng, cố Giám Mục Phụ Tá Tổng Giáo Phận Hànội khi bàn về quan điểm, lập trường của các Giám Mục ở miền nam vĩ tuyến 17 trong Hồi Ký của ngài.

[2] Xin tìm đọc bài "Cứ phải nói dù không biết nói" của LM Nguyễn Ngọc Tỉnh Dòng Thánh Phanxicô trên DĐGD số 96 phát hành tháng 11-2009, trang 6.

[3] Thiết tưởng cần chính danh từ "đối đầu" ở đây. Khi tranh đấu cho các quyền tự do, dân chủ, nhất là quyền tự do tôn giáo, có lẽ không ai muốn dùng từ này, vì nó mang tính cực đoan, thiếu tinh thần từ bi, bác ái. Có chăng là từ "đề kháng" mà hơn một lần linh mục Nguyễn Văn Lý đã đề cập. Người ta tự hỏi: khi lên tiếng cổ võ chuyện "đối thoại", "hợp tác" với một nhà nước gian manh, lươn lẹo như CSVN mà không chấp nhận thái độ cảnh giác để biết "đề kháng" khi cần thiết, không hiểu HY Mẫn có biết tới mô thức "collaborer en résistant- hợp tác trong tinh thần (cảnh giác) đề kháng" do đức cố GH Gioan Phaolô II chủ trương không? Còn nhớ trong tuyên ngôn 10 điểm của cha Lý công bố lần đầu năm 1994 và được tái công bố năm 2000, người mục tử từng nêu cao châm ngôn "Tự Do Hay Là Chết" đã có những lời tâm sự rướm máu như sau: "Tôi không dám gọi Đức Giám mục nào, LM nào là "quốc doanh", vì tôi nghĩ các ngài có thể cũng hết lòng trăn trở kể cả trongnước mắt để làm cách nào cho Giáo Hội mở mang dễ hoạt động. Nhưng tôi thành thực nghĩ rằng: Những gì các ngài thu được trước mắt sẽ còn di lụy lâu dài trong lịch sử, làm méo mó hình ảnh một Giáo Hội hiên ngang xây dựng Nước Trời, tự do rao giảng tiếng nói lương tâm, mạnh dạn phê phán mọi bất công, sai lầm bất cứ từ đâu đến. Thay vào đó chỉ tạo nên hình ảnh một Giáo Hội yếu nhược, quỵ lụy ngày càng rõ nét chạy theo một vài quyền lợi vật chất trước mắt, chỉ biết "cộng tác" (collaborer) mà thiếu hẳn tinh thần "đề kháng" (résistant), làm nản lòng đại bộ phận Dân Chúa và các người thiện chí trước đây vốn khâm phục Giáo Hội Công Giáo Việt Nam!...

[4] "Giáo dân kính mến các cha là thế. Sự quí mến đó có giúp gì cho các cha trong con đường nhân đức thiêng liêng hay chỉ giúp làm nảy tính kiêu kỳ, xa cách, ủy mị, biếng nhác việc bổn phận, tạo nên một lớp người lạ thường, kỳ dị? Cách đối xử với các ngài cũng lạ thường. Chào cha lại phải thêm những tiếng: 'con xin phép lạy cha'. Lúc ra về: 'Con xin phép về, để cha nghỉ', dường như cha chỉ có nghỉ ngơi, nằm võng chẳng phải làm việc gì. Một nếp sống tồn tại qua nhiều thế hệ.

Tưởng rằng cuộc 'tổng quét' mà cộng sản thực hiện ở mọi tầng lớp xã hội có thể lật đổ được cách sống đó. Xem ra trái lại! Cũng như một số người hách dịch quan liêu nơi các cán bộ xã hội - thì các linh mục vào cuối thế kỷ ở Việt Nam, vẫn thừa tự nếp sống quan liêu, hách dịch chẳng kém xưa." (Trích Hồi Ký toàn tập "Chứng Từ Của Một Giám Mục" do nguyệt san DĐGD tái bản ở hải ngoại tháng 01-2009, trang 25-26)

Nhìn vào tình trạng chia rẽ trong hàng Giáo Phẩm, nơi trang 256 Hồi Ký toàn tập, Đức Cha Phaolô thẳng thắn đưa ra nhận định: "Giám Mục đoàn, yếu (...) Thiếu đoàn kết, chia rẽ theo miền, theo địa phương (…) Vị thì chỉ lo cho quyền lợi của Giáo phận mình, không quan tâm mấy đến quyền lợi chung; vị khác lo bảo vệ vinh quang (học vị), hầu hết nhút nhát sợ sệt, nhất là các vị miền Nam, vì luôn bị mặc cảm chiến bại. Đức Giám Mục Mỹ Tho đạo đức chân chính bị coi là lẩm cẩm. Không thiếu những vị kỳ thị Giáo phận nhỏ to, thầm mơ ước, và thậm chí nếu có thể, vận động cách nào đó để được chuyển vào những vị trí cao sang."

[5] "......Ngày nay người ta nói nhiều về vai trò ngôn sứ của Giáo Hội… Giáo-Hội phải nói lên cái xấu và cái nguy của thời đại; phải nhắc nhở lương tâm các kẻ có quyền… Là giám mục, tôi thấy có nhiệm vụ phải làm chuyện đó… Lời Chúa trong Kinh Thánh và những lời của các giáo phụ như vang lên trong đầu tôi, kết án nặng nề những mục tử nào làm chó câm để tránh bị phiền toái và vì thế để cho nọc độc lan tràn. Im lặng không là bổn phận hàng đầu của người công dân và riêng tôi, tôi kinh sợ cảnh một giám mục chỉ biết an phận, chỉ lo làm sao để tránh phiền phức và lấp liếm xung đột....." ("Muối Cho Đời", trang 85-86, bản dịch của Phạm Hồng Hồng Lam & Trần Hoành, Phong Trào Giáo Dân Hải Ngoại xuất bản 2007)

[6] Trong Lời Mở Đầu, "Hiến Chế Mục Vụ Về Giáo Hội Trong Thế Giới Ngày Nay" của Thánh Công Đồng Chung Vaticanô II ghi rằng: "Vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo lắng của con người ngày nay, nhất là của người nghèo và những ai đau khổ, cũng là vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo lắng của các môn đệ Chúa Kitô, và không có gì thực sự là của con người mà lại không gieo âm hưởng trong lòng họ." (Trích trang 727 Văn kiện Công đồng do Giáo Hoàng Học Viện Piô XII ấn hành tháng 7-1972). Suy tư kể trên không có gì mới mẻ, bởi vì đức bác ái và tình liên đới Công giáo vốn bắt rễ sâu xa trong Kinh Thánh. Giữa con người với con người bình thường đã như thế thì giữa chủ chăn với chủ chăn, giữa chủ chăn vời đàn chiên hẳn cũng không khác. Đâu đây vẫn âm vang một câu hỏi nhức nhối đặt ra cho HĐGMVN và hai vị cầm đầu hai Tổng Giáo Phận Sàigòn và Huế trước nỗi khốn khó của những anh chị em mình tại Tổng Giáo Phận Hànội lâu nay, cách riêng trong biến cố Đồng Chiêm: Thánh Giá bị đập nát, giáo dân, tu sĩ bị đả thương trầm trọng, Linh mục, Giám mục bị xỉ nhục, gây khó dễ…

[7] Như những lời hứa hẹn của Nguyễn Tấn Dũng trong dịp bất ngờ tới thăm đức Tổng Kiệt giữa lúc cao trào giáo dân cầu nguyện, hát Kinh Hòa Bình đang lên đầu năm 2008 và những gì xảy ra sau đó

[8] Qua những buổi hội luận trong các diễn đàn Paltalk và qua những cuộc phỏng vấn của các chương trình Việt ngữ trên các đài RFI, RFA, VOA, BBC, chúng ta đã nghe được cả trăm, cả ngàn tiếng nói của người dân thường trong nước, ở thành thị cũng như ở nông thôn, phần đông là giối trẻ, gửi qua làn sóng bên cạnh tiếng nói của những nhà đấu tranh dân chủ.

Hồng Y Phạm Minh Mẫn đã nói gì khi trả lời phái viên báo La Croix?

2010-03-06T03:24:00.000-08:00

Hồng Y Phạm Minh Mẫn đã nói gì

khi trả lời phái viên báo La Croix?

Trần Phong Vũ

Trả lời cuộc phỏng vấn của phóng viên Jerome Boruszewski, Báo La Croix, Pháp quốc hạ tuần tháng 01-2010 vừa qua, lần đầu tiên HY Phạm Minh Mãn, TGM Sàigòn đã minh nhiên cho công luận thấy rõ quan điểm khác biệt của ngài đối với những cuộc vận động đòi đất đai tài sản của Giáo Hội, -qua đó, đòi lại công lý, tư do, nhân quyền và nhân phẩm Việt Nam-, xuyên qua những buổi tập trung cầu nguyện ôn hòa, bất bạo động của giáo dân ở tòa Khâm sứ, ở Giáo xứ Thái Hà, ở Tam Tòa và gần đây nhất là vụ hiệp thông cầu nguyện cho Đồng Chiêm sau khi Thánh Giá bị CS phá hủy.

Dù cố gắng nêu lên những nguyên tắc chung chung cũng như viện dẫn những giáo huấn của cố GH Gioan Phaolô II, đương kim GH Biển Đức 16 theo cách hiểu riêng để né tránh vấn đề, nhưng trước một số câu hỏi quá cụ thể của báo La Croix, HY Mẫn đã bắt buộc phải bày tỏ quan điểm đích thực của ông. Đó là quan điểm của những người "đứng bên lề" nỗi đau của Giáo Hội và Đất Nước hôm nay!

Trong câu hỏi thứ nhất phóng viên báo La Croix muốn biết về mối quan hệ giữa Giáo Hội miền Nam Việt Nam với chế độ [1], HY Mẫn xác nhận "tôi cố gắng đi theo con đường mới Công đồng Vatican II đã mở ra, là đối thoại và hợp tác với mọi tổ chức văn hoá và tôn giáo, kinh tế và chính trị trong cộng đồng xã hội, trên cơ sở sự thật và công ích.". Dù tỏ ra khôn ngoan khi bám vào điều gọi là "con đường mới của Vatican" và tiếp theo đó còn khéo léo cho rằng "cả hai vị Giáo Hoàng Gioan Phaolô II và Bênêđitô XVI đều nhắc lại con đường này cho các Giám mục Việt Nam", nhưng cốt lõi và thực chất của vấn đề không đơn giản như vậy.

Công dồng chung Vatican II và hai vị GH khi đề cập vấn đề "đối thoại & hợp tác" thường chỉ nhắm mục đích nêu lên một nguyên tắc chung mà không hề có ý áp đặt cho mọi trường hợp, đặc biệt khi Giáo hội phải nói chuyện phải trái với một chế độ vốn coi tôn giáo là kẻ thù. Riêng với cố GH Gioan Phaolô II, từ "đối thoại" luôn gắn liền với những từ khác: "đối thoại lành mạnh", "đối thoại bình đẳng" và "đối thoại trong tinh thần tương kính, tôn trọng" lẫn nhau [2] như chính ngài đã kinh nghiệm trong những lần chạm mặt với các lãnh tụ ĐỎ trên quê hương Ba Lan của ngài.. Ngoài ra, khi nói tới chuyện "hợp tác" với những chế độ độc tài chuyên chế, ngài luôn luôn nhấn mạnh tới công thức: Hợp tác trong tinh thần đề kháng (Colaborer en Resistant). Tất cả những cuộc trao đổi, tiếp xúc giữa Vatican (bao gồm cả Công Đoàn Đoàn Kết của lãnh tụ Walesa) và chế độ cộng sản Ba Lan trong cả chục năm dài đều đựa trên công thức ấy.

Về nhóm từ "…trên cơ sở sự thật và công ích" có giá trị ra sao trong những lần gọi là "đối thoại" và "hợp tác" với nhà nước, hơn ai hết hẳn HY và các Giám Mục đã quá rõ. Người ta chưa quên chuyện ông Nguyễn Minh Triết chủ tịch nước khi bị phóng viên CNN cật vấn trong chuyến viếng thăm Hoa Kỳ năm 2007 về phiên tòa bịt miệng Cha Lý, đã bịa chuyện là: trong vụ này nhà nước đã được sự đồng thuận của HĐGMVN. Nhưng khi ĐC Nguyễn Văn Hòa nhân danh chủ tịch HĐGM chính thức gửi văn thư khiếu nại thì lại bị cho chìm xuống, coi như không có chuyện gì xảy ra cả!

Chưa hết. Chuyện ông Nguyễn Tấn Dũng bất ngờ tới thăm đức TGM Ngô Quang Kiệt vào lúc những buổi cầu nguyện đòi đất đai tài sản. công lý, nhân quyền của giáo dân ở phố Nhà Chung đang lên cao, với những lời hứa hẹn sẽ giải quyết thỏa đáng nguyện vọng của Giáo Hội, nhưng hồi kết cục ra sao mọi ngưởi vẫn chưa quên. Như thế thì "công ích" và "sự thật" ở đâu?

Trong câu hỏi thứ 4, phòng viên tờ La Croix muốn biết HY Phạm Minh Mẫn có đối thoại với nhà cầm quyền về những "vấn đề nóng bỏng" (ám chỉ vấn đề đòi trả lại đất đai, tài sản của Giáo Hội, và qua đó đòi thực thi công lý, nhân quyền) không và nếu có thì ngài nghĩ gì? Trả lời câu hỏi này, HY Mẫn cho biết là ngài học được kinh nghiệm "kiên nhẫn và cầu nguyện" của HY Glem, giáo chủ Ba Lan (sic!)

Nghe câu trả lời của HY Phạm Minh Mẫn, TGM Sàigòn, những người biết rõ về quan điểm, lập trường và cá tính của HY Glem, không khỏi buồn rầu. Trên tạp chí Reader's Digest số phát hành tháng 12-1985, dưới tiêu đề "Murder of a Polish Priest – Vụ thảm sát một Linh mục Ba Lan"[3], tác giả John Fox cho thấy trước ngày hệ thống chư hầu cộng sản Đông Âu sụp đổ, HY Glem chưa hề có một động thái, một lời tuyên bố nào cho thấy ông là người sốt sắng trong việc bảo vệ đàn chiên, kể cả hàng Giáo phẩm, Giáo sĩ dưới quyền, trước nanh vuốt của công an, mật vụ nhà nước.

Trong bài viết trên đây, John Fox cho thấy chính cố GH Gioan Phaolô II vì biết rõ lập trường không dứt khoát, thường ngườiả theo quan điểm nhà nước của HY Glem nên đã từng viết thư riêng cho ông, đòi phải coi chừng những thủ đoạn gian dối của công an, mật vụ Ba Lan. Khi hay tin linh mục Zerjy Popieluszko, Linh hướng của Công Đoàn Đoàn Kết đang bị chế độ mưu toan sát hại bằng cách lén bỏ vũ khí vào phòng cha để có bằng cớ, ĐGH đã gửi mật điện nhắc HY Glem phải bảo vệ cha Zerjy "nếu không, có ngày chính HY cũng sẽ phải trả giá".

Tác giả bài báo cũng nhắc tới sự kiện sau khi Warsaw xuống lệnh sát hại cha Zerjy, ném thi thể của cha xuống hồ để phi tang, nhưng vì áp lực của công luận và của Công Đoàn, cuối cùng họ đã phải nhìn nhận sự thật và cho vớt xác cha lên khỏi hồ. Để tránh quần chúng khắp nơi đổ về thủ đô Warsaw dự tang lễ, với sự đồng thuận của HY Giáo Chủ, họ buộc thân nhân cha Zerjy phải đưa thi thể cha về an táng ở một làng quê hẻo lánh. Nhưng nhờ ý chí cương quyết của Bà Cố thân mẫu linh mục Zerjy cùng với áp lực của dư luận quần chúng khắp nước, tang lễ cha đã được cử hành trọng thể tại Giáo Đường St. Stanislaw, trung tâm thủ đô Ba Lan với sự tham dự của trên nửa triệu dân chúng Ba Lan.

Một chi tiết khác cũng được tác giả bài báo nói tới là trong thời gian linh mục Zerjy Popieluszko đang bị săn đuổi, theo lệnh nhà nước, HY Glem đã công khai để tên cha Zerjy lên hàng đầu danh sách những giáo sĩ có khả năng sẽ bị thuyên chuyển, kể cả gợi ý gửi cha đi du học ở Roma.

Cho nên, đối với những tín hữu Công Giáo am hiểu tình hình, người ta đã biết trước sự đồng cảm của hai vị giáo phẩm áo đỏ này.

Khi nêu câu hỏi thứ sáu, phóng viên Jerome Boruszewski, Báo La Croix đã dựa vào những sự kiện cụ thể để dồn người được hỏi vào cảnh ngộ dù muốn né tránh cũng bắt buộc phải nói lên thế đứng của mình. Trước khi phân tích phần trả lời để nêu lên những nhận định về quan điểm, lập trường và thái độ lúng túng của HY Phạm Minh Mẫn, người viết xin được ghi lại trọn vẹn câu hỏi như sau:

"6. Các thành viên Dòng Chúa Cứu Thế của giáo xứ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp ở TP.HCM đã nói về vụ việc Bauxite trên Internet. Chánh văn phòng của Toà Tổng Giám Mục Giáo phận Hà Nội đã nói về vụ việc Đồng Chiêm rằng "chúng ta hãy cầu nguyện cho đất nước được thực sự công bằng, dân chủ và văn minh." Chả lẽ ngài không nghĩ rằng người Công Giáo đã trở thành thành phần đối lập chính trị khi họ bình luận công khai như thế về những vấn đề nhạy cảm và khi họ nói công khai về dân chủ trong một đất nước cộng sản?"

Phỏng vấn viên đã căn cứ vào hai sự kiên rất thời sự: Thứ nhất là những bài viết và những bài thuyết giảng của các linh mục Dòng Chúa Cứu Thế được công bố trên NET với nội dung công khai lên án việc đảng và nhà nước cộng sản mở cửa cho Trung Cộng đưa hàng chục ngàn nhân công ào ạt vào Cao nguyên khai thác mỏ Bô-Xít, gây nên những hệ quả vô cùng nguy hại cho đất nước, từ môi trường, văn hóa, xã hội, kinh tế tới an ninh lãnh thổ.

Thứ hai là lập trường minh bạch, dứt khoát của Tòa Giám Mục Hànội trước hành vi đảng và nhà nước CSVN xúc phạm Thánh Giá, biểu tượng thánh thiêng, cao cả nhất của người Công Giáo ở Đồng Chiêm. Từ hai sự kiện có thật ấy, ông trực diện đặt câu hỏi: "Chả lẽ ngài không nghĩ rằng người Công Giáo đã trở thành thành phần đối lập chính trị khi họ bình luận như thế về những vấn đề nhạy cảm và khi họ nói công khai về dân chủ trong một đất nước cộng sản?"

Nội dung câu hỏi cho thấy người phóng viên báo La Croix không những là một ký giả khôn ngoan, nhạy bén mà còn tỏ ra rất am tường tình hình chính trị Việt Nam, nhất là nội bộ Giáo Hội Công Giáo Việt Nam, quan điểm khác nhau của hàng Giáo Phẩm trong mối liên hệ với chế độ vô thần cộng sản.

Rõ ràng là HY Mẫn đã bị "dội" nặng trước câu hỏi hóc búa này. Vì thế ngay trong phần đầu câu trả lời, ông đã tỏ ra lúng túng và có vẻ như mâu thuẫn với chính mình. Người viết muốn ngừng lại lâu một chút trước mệnh đề thứ nhất trong câu trả lời có phần tối nghĩa của ông.

"Tôi nghĩ rằng mọi người trong trường hợp như câu hỏi đã nêu, đều bị chính quyền coi là chống đối Nhà Nước, còn chính họ thì coi mình là công dân có tự do và trách nhiệm vừa đấu tranh cho quyền làm người, vừa góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh hơn...."

Tự hỏi: không hiểu từ "mọi người" được dùng ở đây ám chỉ những ai khi tự thân từ ngườiữ này vốn mang ý nghĩa rộng rãi để chỉ chung tất cả? Nếu HY muốn dùng từ "mọi người" được giới hạn vào Đức TGM Ngô Quang Kiệt, hàng Giám mục, Giáo sĩ, Tu sĩ nam nữ thuộc Tổng Giáo Phận Hànội, cách riêng các linh mục Dòng Chúa Cứu Thế và đám đông giáo dân từng tham gia các buổi cầu nguyện ở tòa KS cũ, ờ Giáo xứ Thái Hà, ở Tam Tòa và Đồng Chiêm hiện nay, thì quả không sai. Giản dị vì trong thực tế khối tín hữu này, từ trên xuống dưới đều bị coi là "chống đối nhà nước".

Đến từ ngữ "chính họ" phải đọc và suy nghĩ cẩn thận mới hiểu là HY Mẫn có ý ám chỉ "mọi người" trong văn mạch trước đó mà theo cách hiểu của chúng tôi là tập thể tín hữu (từ TGM, Giám mục, LM, TS đoàn và giáo dân thường, đã và đang bị nhà cầm quyền CS coi là những thành phần chống đối họ). Nếu ngừng lại ở mệnh đề thứ nhất kết thúc ở những chữ "…dân chủ, văn minh hơn…" thì đúng là HY Mẫn đã có ý nghĩ tốt lành cho "họ"

Nhưng khi đọc thêm mệnh đề kế tiếp, người ta mới vỡ lẽ là "thấy vậy mà không phải vậy". Bởi vì, theo HY "Có một thời, người công giáo đã được dạy làm công dân như vậy.". Câu này mang ý nghĩa gì? Trước hết, "làm công dân như vậy" hiển nhiên là làm "công dân có tự do và trách nhiệm vừa đấu tranh cho quyền làm người, vừa góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh hơn....". Nhưng, theo HY thì cách hành sử để "làm công dân như vậy" chỉ là kết quả của một quá khứ, của một thời điểm người công giáo được "dạy" như thế…. cho nên, theo ông (đọc xuống đoạn kế trong câu trả lời), ngày nay cách hành sử kiểu ấy không còn phù hợp với "giáo huấn của Giáo Hội" nữa!

Không hiểu khi trả lời phái viên báo La Croix như trên, HY có nhận ra sự mâu thuẫn của mình không? Một người Công giáo với tư cách "công dân có tự do và trách nhiệm vừa đấu tranh cho quyền làm người, vừa góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh hơn...." thì có gì đáng trách, có gì ngược lại giáo huấn của một Hội Thánh của Chúa Giêsu vốn coi "con người là đường đi, là đích điểm phục vụ hàng đầu" của mình?

Xin đọc tiếp câu trả lời:

"Ngày nay, giáo huấn của Giáo Hội, đặc biệt qua Đức Bênêđitô XVI, dạy người công giáo trước tiên hãy trở nên người công giáo tốt. Khi là công giáo tốt thì tất nhiên là công dân tốt trong thế giới hôm nay". Như thế, người công giáo cần quên đi bài học cũ, và học cùng hành bài học mới này"

Toàn là những chân lý: Giáo huấn của Giáo Hội dạy người công giáo trước tiên hãy trở nên người công giáo tốt. Hệ quả tất yếu: đã là người công giáo tốt đương nhiên sẽ là công dân tốt. Có điều người viết những giòng này xin phép không đồng ý với HY Mẫn khi ông quả quyết đấy là "bài học mới". Theo nhận định thô thiển của một người tín hữu thường, không có chức thánh, lại bị giới hạn về kiến thức thần học, cá nhân chúng tôi nghĩ rằng bài học dạy người công giáo hãy trở nên người công giáo tốt, nhiên hậu sẽ trở thành công dân tốt trong thế giới ngày nay, nếu được coi là mới chỉ vì nó có giá trị vĩnh cửu, bất biến, là bài học giáo lý sơ đẳng mà từ thuở bình minh của Giáo Hội, người tín hữu đã phải học nằm lòng, Nói khác đi nó là chân lý, là đèn soi, đuốc sáng, từng bám rễ sâu xa trong Kinh Thánh, để dẫn đường, chỉ lối cho người tín hữu của Chúa Giêsu trong khi bước theo Người.

Vì ngộ nhận –hoặc cố tình ngộ nhận(!)- đấy là bài học mới nên HY Mẫn cho rằng: bài học "vừa đấu tranh cho quyền làm người, vừa góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh hơn…" là bài học cũ kỹ… "cần quên đi" (!!!) để khởi sự "học cùng hành bài học mới"

Chân lý ở đâu? Thật mâu thuẫn và cũng thật lạ đời!

Cũng may là người trả lời phỏng vấn biết né tránh khi nói "là công dân tốt trong thế giới hôm nay" thay vì chính danh phải nói "là công dân tốt của "xã hội chủ nghĩa Viết Nam'[4] hôm nay". Nhưng dù nói cách nào thì sự thật vẫn không thay đổi. Trước khi làm công dân tốt trong thế giới ngày nay, mỗi người dân Việt, cách riêng mỗi người công giáo, phải làm công dân tốt trong bối cảnh hiện tại của đất nước Việt Nam. Nói tới điều này, một loạt những câu hỏi nhức nhối tức thời nảy sinh:

1/ Bối cảnh của đất nước chúng ta hôm nay ra sao?

2/ Những kẻ cầm vận mạng quốc gia, dân tộc đang lèo lái đất nước đi về đâu?

3/ Sau hơn nửa thế kỷ cầm quyền, đảng và nhà nước CSVN đã làm được những gì cho quê hương và 85 triệu đồng bào trong nước?

4/ Bên cạnh lớp son phấn loè loẹt, hào nhoáng phủ ngoài bộ mặt các đô thị, tạo nên những ánh lửa đom đóm của cảnh "phồn vinh giả tạo", tuyệt đại đa số con người Việt Nam hôm nay đang phải đối mặt từng ngày từng giờ với cảnh sống tối tăm, tuyệt vọng như thế nào?

5/ Nếu nhân quyền, nhân phẩm và phúc lợi con người luôn được coi là đường đi, là đích điểm phục vụ hàng đầu của Hội Thánh Công Giáo, thì những tín hữu Việt Nam –đặc biệt hàng Giáo Phẩm cao cấp- có cảm thấy hổ thẹn vì thái độ thờ ơ, khiếp nhược, thụ động trước tệ trạng tham nhũng, mua quan, bán tước, hối lộ tràn lan, văn hóa, giáo dục xuống dốc, xã hội suy đồi, trong đó giới trẻ càng ngày càng lún sâu vào con đường trụy lạc, ăn chơi, hút xách, dẫn tới thảm cảnh gia đình tan nát, ly dị, phá thai thả giàn, hàng ngàn hàng vạn bé gái vị thành niên bị bán thân làm nô lệ tình dục cho ngoại nhân?

6/ Khi những viên chức cao cấp trong ngành ngoại giao của đảng và nhà nước CSVN như Dương Danh Di công khai than phiền về sự kiện, vì ngu dốt, nhà cầm quyền Hànội đã để hàng ngàn cây số vuông ở biên giới lọt vào tay Trung Cộng và những khuôn mặt trí thức có tầm cỡ của chế độ như Nguyễn Huệ Chi, Nguyễn Thanh Giang, nhà văn Nguyễn Ngọc, luật sư Trần Lâm phải đau đớn lên tiếng báo động vể hiểm họa lấn đất, cấy người của Bắc Kinh xuyên qua việc khai thác mỏ Bô-Xít ở Cao nguyên… thì bởi nguyên nhân nào những cột trụ trong GHCG, với tư cách công dân –hơn thế, với tư cách những Đấng-Bậc-Làm-Thày, chuyên lo việc giảng dạy và canh chừng công lý, sự thật, lại cúi đầu im hơi lặng tiếng?

7/ Với một cơ chế cầm quyền đã lộ nguyên hình là những kẻ buôn dân, bán nước, là căn nguyên dẫn tới những nỗi đau thương, thống khổ cho 85 triệu đồng bào đến nỗi cả những viên chức cao cấp trong guồng máy cai trị, những đảng viên kỳ cựu trong đảng cộng sản cũng đã can đảm đứng lên chống lại, hay ít nữa là phê phán, bất chấp quyền lợi bị mất mát, sinh mạng bị đe dọa… thế mà tại sao vẫn còn có những khuôn mặt được xã hội coi là tiêu biểu cho luân thường, đạo lý lại nhân danh chuyện "đối thoại", "hợp tác" bằng mọi giá để khom lưng, muối mặt làm tay sai cho thế lực của satan, ác quỷ?

8/ Giáo Hội Công Giáo vừa khởi sự Mùa Chay, Mùa Thống Hối. Nhớ lại lúc Chúa Giêsu vừa kết thúc 40 ngày chay tịnh, Người bước vào Hội Đường mở sách tiên tri Isaia gặp đoạn Tin Mừng:"Thần khí Chúa ngự trên tôi; vì Chúa đã xức dầu tấn phong tôi để tôi đi loan báo Tin Vui cho người nghẻo khó… cho kẻ bị giam cầm biết họ được tha, cho người mù được sáng mắt, trả tư do cho người bị áp chế…"

Đấy là tóm tắt giáo lý Yêu Thương của Giáo Hội Công Giáo, là lộ trình cho người tín hữu của Chúa Giêsu noi theo trong cuộc lữ hành trần thế. Như vậy, sống trong bối cảnh một đất nước mà tuyệt đại đa số là những những thành phần cùng đinh, nghèo nàn, đói khổ, nạn nhân khốn cùng của một chế độ hung tàn, bạo ngươc và những người biết cảm thương cho thân phận hẩm hiu của đồng bào, đồng đạo đã can đảm đứng lên tranh đấu chống lại và đã bị tống vào nhà tù… thì làm sao lương tâm công chính của những "Kitô Đệ Thứ" lại có thể ngủ yên?

Đấy là những câu hỏi nhức nhối không chỉ đặt ra cho HY/TGM Sàigòn Phạm Minh Mẫn, cho TGM Huế Nguyễn Như Thể, cho Giám mục Nguyễn Văn Nhơn, chủ tịch HĐGMVN… mà còn cho tất cả chúng ta, những người đã nhận phép rửa để trở thành môn đệ của Đấng Cứu Thế.

Trong đoạn trả lời dài giòng tiếp theo, như thói quen, HY Mẫn tiếp tục nêu lên những nguyên tắc chung chung mang tính lý thuyết suông, vô thưởng vô phạt như:

"Giới hữu trách đạo và đời, với thiện chí hợp tác xây dựng và phát triển đất nước, đều có trách nhiệm liên đới tạo điều kiện cho mọi công dân học và hành bài học mới này. Một điều kiện tối cần là liên kết gia đình, nhà trường cùng các tổ chức trong xã hội chung sức giáo dục con người trong xã hội hôm nay sống tốt đạo làm người, con người sẽ là công dân tốt trong xã hội ngày mai."

Như:

"Một điều kiện tối cần khác là hệ thống giáo dục trong đất nước không phải chỉ lo truyền đạt kiến thức khoa học kỹ thuật, song trước tiên là truyền đạt vừa kiến thức vừa kỹ năng sống đạo làm người cho thế hệ hôm nay và ngày mai. Và điều kiện tiên quyết là giới hữu trách cần xác định rõ nội dung cùng định hướng của môn học sống đạo làm người, và cần được mọi người thống nhất. Chu toàn nhiệm vụ giáo dục này, đất nước này sẽ xây thêm nhiều nhà trường đồng thời giảm đi con số nhà tù hay trại cải tạo."

Như:

"Tôi cầu mong người tin theo Chúa, trong mọi hoàn cảnh, kiên vững bước theo Chúa là Đường dẫn đến sự sống dồi dào, theo giáo huấn của Giáo Hội là ánh sáng của chân lý và tình thương. Chân lý và tình thương cứu độ của Chúa, khi được con người đón nhận, sẽ trở thành định hướng và động lực cho sự phát triển toàn diện con người và đất nước. Toàn diện có nghĩa là về mọi phương diện, văn hoá và xã hội, kinh tế và chính trị, thể xác và tinh thần, tâm trí và lòng đạo…"

Và:

"Tôi cầu mong cho mọi người công giáo, trong cầu nguyện cũng như trong hành động, luôn tìm và thi hành ý Chúa. Giáo huấn của Giáo Hội diễn tả ý Chúa mong muốn là mọi người, cả những nạn nhân của bạo lực, thành viên của phe hữu phái tả, bước đi trong ánh sáng chân lý và tình thương, không phải để trở nên tiến bộ hay hợp thời, nhưng để được phát triển toàn diện, để nhân phẩm được toả sáng và được nhìn nhận cùng tôn trọng, để trở nên chứng nhân Tin Mừng cứu độ của Chúa trong thế giới hôm nay." (Chấm dứt phần trả lời cho câu hỏi 6)

Nhẩm đọc lại phần trả lời mang nội dung một bài giảng lý thuyết chung chung trên đây của người cầm đầu Tổng Giáo Phận Sàigòn, tâm trí người viết những giòng này lại rối tung lên những câu hỏi.

- Riêng lãnh vực giáo dục, chẳng lẽ ngài HY không nhận ra một sự thật phũ phàng là sau khi cưỡng chiếm được toàn thể đất nước, đảng và nhà nước CSVN đã nắm độc quyền thị trường buôn bán chữ nghĩa hay sao? Và khi đã gồm thâu tất cả hệ thống trường ốc của GHCG, thẳng tay đẩy những nhà giáo dục chân chính ra ngoài lề xã hội, họ đã và đang làm gì để đến nỗi nền giáo dục bị xuống cấp thê thảm như hiện nay? Với tư cách HY, chức danh cao nhất trong GHCGVN, ngài đã làm gì, đã phản ứng ra sao khi Giáo Hoàng Học Viện, một biểu tượng cao nhất trong nền giáo dục Công giáo, chỉ vì miếng mồi nhỏ mọn do nhà nước thí cho, GM chủ tịch HĐGMVN đã nhắm mắt bưng tai để cho kẻ cướp biến thành một thứ công viên bất đắc dĩ?

- Không lẽ trí nhớ của ngài HY quá tệ đến nỗi quên luôn sự kiện hàng chục thỉnh nguyện thư, kiến nghị của HĐGM gửi nhà nước sau mỗi Hội Nghị thường niên, đã bị "người ta" vứt vào sọt rác với thái độ xem thường, khinh mạn hay sao mà khi lên tiếng với một tờ báo uy tín như tờ La Croix, còn dám mở miệng nói này nói nọ về chuyện phát triển đất nước, chuyện giáo dục con người?

- Chẵn 35 năm ba miền đất nước gồm thâu về một mối [5] mà hoàn cảnh quê hương, dân tộc vẫn tang thương, nhếch nhác như ngày nay. Vậy thì lời cầu mong cho "những nạn nhân của bạo lực, thành viên của phe hữu phái tả, bước đi trong ánh sáng chân lý và tình thương…, để được phát triển toàn diện, để nhân phẩm được toả sáng" của ngài HY phải chờ đến bao giờ mới trở thành hiện thực, khi chuyện đối thoại, hợp tác vẫn chỉ là chuyện viển vông trên trời dưới biển, khi chính ngài –vâng, chính ngài- và một số chức phẩm "đồng hội đồng thuyền" với ngài, tiếp tục "xé rào", tiếp tục đồng lõa với những thế lực gian ác, mặc tình cho chúng xúc phạm biểu tượng linh thánh, cao cả nhất của người tín hữu Công giáo là Thánh giá, tiếp tục xoay lưng lại trước nỗi khổ đau, oan khốc của Đức TGM Ngô Quang Kiệt, của Giám Mục, Linh Mục đoàn, của các tu sĩ nam nữ và toàn thể giáo dân thuộc Tổng giáo phận Hànội?

Thay cho lời kết:

Trước khi chấm dứt những giòng này, người viết muốn bày tỏ lòng tri ân phóng viên Jerome Boruszewski, Báo La Croix, Pháp quốc. Nhờ tinh thần tôn trọng sự thật của một nhà báo chân chính và nhờ sự linh mẫn, bén nhạy trong khi hành nghề, Jerome đã buộc HY Phạm Minh Mẫn, vị Giáo phẩm cao cấp nhất của GHCGVN, phải bộc lộ thế đứng thật sự của ngài trong giai đoạn còn mất của Giáo Hội và Quê Hương Việt Nam hôm nay.

Dù cố gắng tránh né, nhưng với câu hỏi của phái viên báo La Croix dựa trên hai sự kiện thực tế: (1) Những bài viết được công bố trên NET của các linh mục Dòng Chúa Cứu Thế mạnh mẽ chỉ trích đảng và nhà nước CSVN đã để cho hàng ngàn hàng vạn người Tàu vào Cao Nguyên khai thác mỏ Bô-Xít. (2) Chủ trương công khai và minh bạch của tòa TGM Hànội qua những buổi tập trung cầu nguyện có lúc lên tới hàng trăm ngàn giáo dân và giáo sĩ nhằm mục tiêu chính đáng là đòi hỏi nhà nước phài tôn trọng công lý và quyền làm người… Hy Mẫn đã miễn cưỡng phải hé mở cho người đọc thấy ông đang ở vị thế nào. Nói huỵch toẹt không úp mở là ông không đi theo con đường đối kháng nhà nước độc tài, chuyên chính. Trái lại ông chủ trương "đối thoại" và "hợp tác" với thế lực đang nắm quyền sinh sát tại Việt Nam hiện nay, bất chấp mọi lời chê bai chỉ trích của công luận trong và ngoài Giáo Hội.

Thật ra, vấn đề "đối thoại" hay "hợp tác" với chế độ không phải là vấn đề mới mẻ đối với các nhà lãnh đạo trong GHCGVN. Ngay từ những ngày đầu cộng sản mới cưỡng chiếm được miền Nam, Đức Cha Nguyễn Kim Điền, TGM Huế là người đầu tiên đã mở rộng đôi tay và cả tấm lòng nhân ái của ngài, mong mỏi được nói chuyện trong tinh thần huynh đệ với "những người anh em cộng sản"[6], và sẵn sàng chen vai sát cánh với họ trong nỗ lực tái thiết đất nước sau những năm dài chinh chiến. Nhưng sau hai năm thử nghiệm, dù với thiện chí và cố gắng tối đa, cuối cùng ngài đã phải xét lại lập trường khi nhận ra những thủ đoạn gian ngoan, lật lọng và chủ trương độc tài, chuyên chính, tàn nhẫn của họ.

Cuộc thử nghiệm đầu tiên ấy đến nay đã 35 năm. Nếu tính từ năm 1980 là năm HĐGMVN, do tự ý hoặc vì một áp lực nào đó, đưa ra Thư Chung với quyết tâm "Sống Phúc Âm Giữa Lòng Dân Tộc"(Sic!) thì cũng đã ba thập niên tròn. Nhưng thử hỏi đã khi nào đảng và nhà nước thực tâm để cho người Công Giáo được tự do đem tinh thần Phúc Âm của Đấng Cứu Thế để cùng sống chết, cùng chia vui sẻ buồn với đất nước và dân tộc mình? Chủ trương "mềm mỏng", "nhẹ nhàng" của cố TGM Nguyễn Văn Bình và thái độ "lăn xả" phục vụ chế độ của Giám mục Bùi Tuần qua những bài viết tích cực chống quyết định Phong Thánh được đăng tải thường xuyên trên tờ báo của UBĐKCGYN đã đem lại những gì cho GHVN hay chỉ là những di lụy còn kéo dài cho tới ngày nay như nhận định của cố Giám mục Lê Đắc Trọng trong bộ Hồi Ký toàn tập của ngài [7]. Đọc chứng từ của ĐC trọng rồi nhìn những bức hình các khuôn mặt lớn trong GH xun xoe xếp hàng chờ đợi để được vinh dự bắt tay các lãnh tụ Đỏ hoặc tươi cười nhận những lẵng hoa do các ông lớn sai đàn em mang đến, người viết không khỏi buồn rầu và tự thâm tâm không khỏi bật lên câu hỏi: phải chăng đấy là sự thể hiện cung cách "đối thoại", "hợp tác" mà HY Phạm Minh Mẫn, TGM Sàigòn đề cập khi trả lời cuộc phỏng vấn của phái viên báo La Croiz?

Tân niên Canh Dần (2010)

[1] Cần chú ý: điều người phóng viên muốn biết là "mối quan hệ giữa Giáo hội miền Nam Việt Nam" tức là Tổng Giáo Phận Sàigòn do HY lãnh đạo chứ không phải "giữa GHCGVN", nói chung.. Rõ ràng người nêu câu hỏi muốn phân biệt quan điểm "nhẹ nhàng" của HY (theo cách nói của cố Giám mục Lê Đắc Trong trong HK của ngài) so với quan điểm cứng rắn dứt khoát đối với đảng và nhà nước CSVN của Tổng Giáo Phận Hànội do đức TGM Ngô Quang Kiệt cầm đầu.

[2] Hơn ai khác, chính HY Mẫn đã hơn một lần học được những bài học về chuyện gọi là "đối thoại" với đảng và nhà nước CSVN. Kiến nghị do HĐGM kín đáo gửi Hànội đầu năm 2002 nêu lên nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề XIN/CHO đã gặt hái được kết quả gì ngài đã quá rõ (bởi vì ngay sau kiến nghị vừa kể, HY Mẫn đã gửi một lá thư với nội dung không khác cho "LMQD" Nguyễn Tấn Khóa, chủ tịch UBĐKCGYN như một cách "bật mí" những gì HĐGM muốn "Ông Nhà Nước" quan tâm, nhưng thực tế sau đó mọi chuyện đã hoàn toàn bị rơi vào quên lãng!)

[3] Bài này đã được nhà văn Trần Phong Vũ chuyển ngữ để đăng trên nguyệt san Đường Sống số phát hành tháng 4-1986 và sau đó được đưa vào phần phụ lục tác phẩm biên khảo "Một Thoáng Nhìn Về GHVN Qua Biểu Tượng Đức Gioan Phaolô II", Ton Vui ấn hành năm 1997.

[4] Chắc chắn sẽ có người hỏi: công dân được gọi là tốt trong "Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam " là loại công dân nào? Câu trả lời xin dành cho HY Phạm Minh Mẫn.

[5] Nhà thơ Nguyễn Chí Thiện đã thảng thốt kêu lên là "Một mối căm hờn, một mối đau thương" trong thi phẩm toàn tập Hoa Địa Ngườiục của ông.

[6] Người ta chưa quên là trước biến cố 30-4-85, Đức Cha Điền từng bị nhiều người gán cho danh xưng mới là "Giám Mục Đỏ" chỉ vì một câu trả lời của ngài với một ký giả ngoại quốc. Khi được hỏi là ngài nghĩ gì về cộng sản, Đức Cha Điền trả lời không suy nghĩ: "Tôi không chấp nhận chủ nghĩa cộng sản, nhưng với những đảng viên cộng sản, vì họ là người Việt Nam nên tôi coi họ là anh em của tôi".

[7] Nói về những di lụy do cái gọi là UBĐK và sự nhẹ dạ của một số Giám mục gây ra cho GH, ĐC Trtọng viết: "Họ phải thừa hiểu rằng: được chín cái lợi mà hy sinh một điều thôi, có thể là mất tất cả… Ví dụ chỉ chấp nhận thế này: 'Ông là bạn tốt của tôi, ông giúp đỡ tôi rất nhiều. Chúng ta là bạn tốt với nhau!'. Đã là bạn tốt với nhau, đâu còn dám làm phật ý nhau, làm khác ý ông bạn của mình, phương chi làm ngược ý bạn, thế mà ông bạn kia lại là người tham lam, cho đi tất cả để lấy lại tất cả. Nhận thuộc về người bạn đó, là hiến cả đời sống cho người đó, cả Giáo hội, nếu có thể! Nhưng một khi đã trót rồi, không thể rút ra được nữa. Kinh nghiệm xưa là thế, nay vẫn thế. Nào mất quyền lợi, nào nguy cơ tưởng tượng, nào sĩ diện. Nay mọi cái mọi nơi đều thay đổi, chỉ con người có tinh thần ly khai, chống Giáo hội thì vẫn y nguyên. Một Đức Giám Mục nói về Tổng Đại Diện của mình đang thao túng mọi việc trong Giáo phận mà vị đó đã là và nay vẫn còn tinh thần patriot, Toà Thánh đã biết, dư luận chống đối, muốn vị đó từ chức. Đức Giám Mục nói: "Ông ấy tốt, giúp nhiều việc, làm sao bãi chức ông được. Khi nào tôi chết, tức khắc ông ấy hết quyền". Bi đát làm sao! Truyện thật 100%! Những ấn loát muốn được ra mắt, phải dán nhãn hiệu "Đoàn Kết". Các tác phẩm mất giá một phần, bị nghi ngờ. Nay dưới nhãn hiệu "Xuất bản của Toà Tổng Giám Mục".

Đức cha cay đắng kết luận:

"Lãnh tụ đã vào ngự toà rồi!" (trang 261-262)

VÀI NÉT VỀ CUỘC ĐỜI LINH MỤC PHAN VĂN LỢI

2009-12-26T01:44:00.001-08:00

VÀI NÉT VỀ

CUỘC ĐỜI LINH MỤC PHAN VĂN LỢI

MỘT

Một Chọn Lựa Tự Do

Nhưng Quyết Liệt

Không gian: Giang xá, một giáo xứ nghèo nàn heo hút

thuộc tỉnh Sơn tây, bắc phần Việt nam.

Thời gian: một buổi sáng âm u, trời mưa tầm tã tháng 5 năm 1981.

Bối cảnh đất nước: gần chẵn 6 năm sau ngày miền nam Việt nam bị cộng sản thôn tính, để như lời thơ uất nghẹn của Nguyễn Chí Thiện: đất nước đã "thu về một mối", nhưng không phải là một mối thanh bình, yên vui, tự do, hạnh phúc, mà là "Một mối hận thù, một mối đau thương!" (Hoa Địa Ngục I)

Sau những tháng ngày hoang mang, thảng thốt, mấy chục triệu người dân từ bắc chí nam bị xô đẩy vào tình trạng nghèo đói, khổ đau cùng cực. Tuyệt đại đa số dân chúng phải ăn bo bo, khoai sắn để cầm hơi vì cơm gạo mỗi ngày một khan hiếm! Lần lượt kẻ trước người sau, ngót một triệu quân dân cán chính thuộc chế độ cũ ở miền nam, trong đó bao gồm những nhà tu hành thuộc mọi tôn giáo và biết bao lương dân vô tội, bị lùa vào các nhà tù trá hình mệnh danh trại cải tạo. Một số đông đảo bị chế độ mới coi như kẻ thù nguy hiểm được đưa ra miền cực bắc kéo dài kiếp sống như đã chết trong các trại giam nằm sâu trong các tỉnh tiếp giáp biên thùy Hoa–Việt.

Trong số những tù nhân khốn khổ ấy nổi bật lên một khuôn mặt được coi là sáng giá trong hàng lãnh đạo Giáo hội Công giáo Việt nam trước tháng tư năm 1975. Đó là đức cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, người từng được tòa thánh Vatican nâng lên hàng tổng giám mục phó với quyền thế vị tại một giáo phận lớn và quan trọng nhất nước là giáo phận Sàigòn, nhưng bị đảng và nhà cầm quyền cộng sản chống đối, sau đó bắt giam và quản thúc ngài tổng cộng trong 13 năm. Và giáo xứ Giang Xá, Sơn tây thuộc bắc phần Việt nam là một trong mấy chặng quản thúc ngắn trong hơn một thập niên đức cha Nguyễn Văn Thuận bị tù đày.

Chính tại nơi ấy, vào một buổi sáng trời mưa tầm tã -sáng 21 tháng 5 năm 1981- (không một giám mục, linh mục phụ tá, không cả giáo dân kể cả những người thân và bằng hữu của tiến chức tham dự), nhân danh Chúa Giêsu Kitô, đức tổng giám mục Phanxicô Xaviê đã âm thầm đặt tay truyền chức linh mục cho người thanh niên 30 tuổi vừa trải qua những ngày dài lặn lội từ cố đô Huế ra bắc chỉ vì lòng thiết tha khao khát được chia sẻ thiên chức tư tế của vị linh mục thượng phẩm đời đời. Người thanh niên trung thành, gan dạ và kiên trì vừa nói chính là thày Phêrô Phan Văn Lợi. Cũng từ phút giây ấy, cuộc đời người mục tử họ Phan đã gắn liền với những trôi nổi, thăng trầm của thân mệnh Giáo hội Công giáo và quê hương Việt nam.

Trong một bài thơ cảm tác mang tựa đề "Linh Mục Là Hy Lễ" của linh mục chui Phan Văn Lợi, người ta đọc được những dòng hồi tưởng đầy cảm động sau đây:

Con vẫn nhớ sáng mưa tầm tã ấy,

Trong chái giáo đường Giang xá tối tăm.

Vị chủ phong, kẻ tiến chức âm thầm,

Cầu Thần khí xuống hồng ân nhiệm lạ.

Trong im lặng, không ca đoàn rộn rã,

Vắng họ hàng, không bạn hữu vầy quanh,

Chẳng một ai được hưởng nhận phép lành,

Từ bàn tay đượm nồng dầu thánh hiến.

Lễ mở tay không một người chứng kiến,

Chẳng chén vàng, chẳng lễ phục tinh khôi.

Đâu tiếng ca khen, đâu yến tiệc mừng?

Đâu giọt lệ đầy hân hoan của mẹ?

....."

Bài thơ gói trọn tâm tình của người môn đệ Chúa Giêsu trong cảnh ngộ thương đau, ngang trái của giáo hội và quê hương Việt nam khốn khổ vào đầu thập niên 80. Tuy tác giả bài thơ không nói tới, nhưng hẳn rằng trong giây phút cực kỳ cảm động ấy, cả vị chủ phong và người tiến chức sẽ khó cầm lòng để cho những giọt lệ trào dâng. Những giọt lệ hân hoan cảm tạ hồng ân Thiên Chúa, nhưng cũng là những giọt lệ chất nặng ưu tư khi nghĩ tới con đường gian khổ trước mặt.

HAI

Thời Thơ Ấu

Huế của những năm đầu thập niên 50 tuy chưa hết bàng hoàng giao động vì những thay bậc đổi ngôi liên tiếp từ sau đệ nhị thế chiến, nhưng vẫn còn vương vất cái dáng dấp kiêu sa, đài các cố hữu của một kinh thành thơ mộng và cổ kính. Hình ảnh trang nghiêm, vương giả của những thành quách rêu phong bao quanh thành nội, những lăng tẩm các vua triều Nguyễn, giòng Hương giang lặng lờ trôi xuôi dưới chân núi Ngự với cầu Trường tiền, tháp Linh mụ, đồi Thiên an, đàn Nam giao, Cồn hến, Vĩ dạ thôn vẫn còn là những mời gọi đầy quyến rũ đối với những người yêu mê xứ Huế.

Giữa những thắng cảnh, những địa danh lừng lẫy ấy là một xóm đạo hiền hòa mang tên Ngọc hồ, xã Hương hồ, huyện Hương trà, tỉnh Thừa thiên, một vùng quê khuất lấp, nghèo nàn, cách kinh thành Huế khoảng dăm bảy cây số, cửa ngõ dẫn lên rặng Trường sơn trùng điệp. Chính tại nơi quê nghèo ấy, cách đây vừa tròn năm chục năm, vào một ngày mùa xuân, nói cách chính xác là ngày 09 tháng 3 năm 1951, một cậu bé kháu khỉnh đã chào đời và được đặt tên là Phan Văn Lợi. Thân phụ mẫu của cậu Lợi là ông Phan Văn Danh và bà Nguyễn Thị Duyên. Cả hai bên nội ngoại đều xuất thân từ những giòng tộc đã may mắn được đón nhận ánh sáng tin mừng rất sớm. Mấy tháng sau cậu bé được cha mẹ chọn thánh cả Phêrô làm quan thày khi đưa tới thánh đường nhận phép rửa để trở thành con cái Giáo hội CG.

Sinh ra và lớn lên trong bối cảnh sinh hoạt đạo hạnh của gia đình, ngay trong thời măng sữa cậu bé họ Phan đã may mắn được thừa hưởng từ cha mẹ, anh chị em và thân bằng quyến thuộc một nền giáo dục vững chắc phối hợp giữa văn hóa dân tộc cùng với niềm tin và văn minh Kitô giáo. Đến tuổi đi học, ngoài những giờ cắp sách đến trường, cậu Lợi thường theo thân mẫu tới giáo đường tham dự thánh lễ, đọc kinh cầu nguyện hoặc những giờ học giáo lý. Đặc biệt trong những tháng 5 hàng năm, tháng Đức Mẹ, dù đang ở lứa tuổi ham chơi, cậu Lợi luôn có mặt trong các buổi dâng hoa mừng kính đức Trinh nữ Maria. Dưới ánh nến lung linh huyền ảo, hình ảnh những bé gái trong đoàn Thiếu nhi Thánh thể y phục trắng tinh, đầu đội tràng hoa nhiều màu sặc sỡ với tấm voan dài chấm gót, hai tay uốn éo đưa lên đưa xuống những lẵng hoa nhỏ, chân bước nhịp nhàng theo tiếng nhạc du dương trầm bổngï, miệng cất cao những bài ca tung hô Đức Mẹ đã tạo một ấn tượng sâu đậm trong khối óc và trong trái tim cậu Lợi.

Và những thanh âm, hình ảnh thân thương, tràn đầy không khí đạo đức ấy đã trở thành những hạt giống quý giá ươm sâu trong tâm hồn cậu bé làm trổ sinh lòng sùng kính đặc biệt đức Trinh-Nữ-Maria-La-Vang nơi cậu nhiều năm sau này.

Ơn Gọi Tu Trì

Ươm trồng từ giòng máu của những tiền nhân anh hùng tử đạo đã dùng chính máu mình để làm chứng cho niềm tin Kitô, nhờ những sinh hoạt đạo hạnh trong gia đình cũng như trong giáo xứ, ơn gọi đi tu đã đến với cậu Phan Văn Lợi ngay từ thuở ấu thơ. Năm 1961 chẵn mười tuổi, lúc vừa học hết chương trình tiểu học, cậu Lợi được gửi vào học Tiểu chủng viện Hoan Thiện tọa lạc số 11 đường Đống đa thuộc thành phố Huế. Liên tiếp trong tám năm trời tu học toàn thời gian tại đây, với trí thông tuệ bẩm sinh và lòng hiếu học, đạo đức sẵn có, chủng sinh Phêrô Phan Văn Lợi luôn đạt được điểm cao trong hầu hết các môn, từ toán học, sinh ngữ, lịch sử cho tới các môn giáo lý, thánh kinh.

Năm 1969, thày Phêrô được chuyển từ Tiểu chủng viện Hoan Thiện qua theo học Triết và sau đó là Thần học tại Đại chủng viện Xuân Bích cũng tại cố đô Huế. Đây là thời gian thày Lợi được chọn gia nhập nhóm Hy vọng do đức cha Thuận sáng lập, và đương nhiên trở thành nghĩa tử của ngài. Mọi người tin rằng nhờ ơn Chúa, qua trung gian bầu cử của đức Mẹ La Vang, nhờ lòng thiết tha yêu mến ơn gọi tu trì, thêm vào trí thông minh trác tuyệt, mai đây thày Phêrô sẽ là một mục tử xuất sắc về mọi phương diện và sẽ đóng góp nhiều công ích cho giáo hội cũng như xã hội.

Sau 14 năm trời miệt mài tu học, vào lúc thày Lợi sắp sửa chấm dứt niên khóa cuối cùng để chuẩn bị bước lên bàn thánh đón nhận thiên chức linh mục thì biến cố 30 tháng tư năm 1975 bất thần chụp xuống miền nam Việt nam. Thay vì tìm đường theo giòng người tị nạn trốn ra ngoại quốc để được yên thân, thoát khỏi cảnh đời huyết hãn, tối tăm trong chế độ phi nhân tàn độc cộng sản, thày Lợi chọn ở lại với khát vọng thiết tha, nồng cháy là sớm được trở thành mục tử để có cơ hội phục vụ dân Chúa trên chính quê hương của mình. Nhưng cũng như nhiều bạn đồng tu khác, ý nguyện của thày Phêrô Phan Văn Lợi đã bị bóp chết ngay từ trong trứng nước vì chính sách hà khắc và chủ trương truy diệt niềm tin tôn giáo của đảng và nhà nước cộng sản chuyên chính, vô thần!

Mặc dầu thày Phêrô kiên trì nấn ná ở lại trường, nhưng qua năm 76, 77 chế độ vẫn không chấp nhận cho thày chịu chức mặc dầu đã có sự can thiệp tích cực của đức cha Philiphê Nguyễn Kim Điền tổng giám mục giáo phận Huế lúc bấy giờ. Đến năm 1978, nhà nước cộng sản bắt đầu áp đặt những biện pháp kiểm soát gắt gao trên mọi sinh hoạt của Giáo hội, nhất là trong lãnh vực chiêu sinh, tuyển sinh cũng như vấn đề truyền chức và cắt cử linh mục, đặt để giám mục. Cùng với 17 đại chủng sinh thuộc các lớp thần học khác, thày Phêrô Phan Văn Lợi bị chính quyền toàn trị thẳng tay loại khỏi danh sách những thành phần có triển vọng được chịu chức, với lý do dễ hiểu là vì có hạnh kiểm xấu (!) trong lý lịch –dĩ nhiên là xấu theo lối nhìn của những người Mác-xít Lê-nin-nít, luôn coi tôn giáo, đặc biệt Công giáo là kẻ thù của chế độ, cần truy diệt!

Vì bị trục xuất khỏi Đại chủng viện Xuân bích, kể từ năm 1978 thày Lợi phải về sống với song thân lúc này đã dời cư về địa chỉ 90/13 Phan Chu Trinh thuộc giáo xứ Phủ cam, Huế. Trong suốt ba năm, từ 1978 đến 1981, mặc dầu miễn cưỡng phải sống đời thường, ý nguyện được chia sẻ thiên chức linh mục của chúa Giêsu vẫn nung nấu mãnh liệt trong tâm tư người con cưng của giáo xứ Ngọc hồ, xã Hương hồ, huyện Hương trà, tỉnh Thừa thiên thuở nào. Vì thế trong khi phải đi làm hàng ngày để giúp đỡ cha mẹ và đại gia đình trong việc mưu sinh giữa giai đoạn cực kỳ khó khăn vì tình trạng kinh tế đất nước bị tuột dốc thê thảm lúc bấy giờ, thày Lợi vẫn kiên trì tự giác giữ vững kỷ luật của người tu sĩ tại gia. Ngày đêm, thày tận dụng mọi cơ hội hiếm quý có được trong tầm tay, nỗ lực học hỏi thêm qua sách vở, qua những tiếp xúc thầm lén nhưng thường xuyên với những bạn bè cựu chủng sinh, với những linh mục giáo sư cũ để tự thăng tiến cho mình về mọi mặt, nhất là về tâm linh, tu đức.

Đầu tháng 5 năm 1981, được tin đức tổng giám mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận bị nhà nước cộng sản đưa về quản thúc tại giáo xứ Giang xá thuộc tỉnh Sơn tây, bắc phần Việt nam, một ý định táo bạo bất chợt nảy sinh trong đầu thày Phêrô Phan Văn Lợi. Sau khi ngỏ ý cùng song thân, tâm sự với một số linh mục và bạn bè đáng tin cậy, vào một ngày thượng tuần tháng 5 năm ấy, người tu sinh họ Phan từ giã Phủ cam tìm đường ra bắc trong tâm tình thiết tha cầu nguyện xin ơn soi dẫn của Chúa Thánh thần, đồng thời phó thác trọn vẹn mọi an nguy cho Đức Mẹ Maria-La Vang.

Ra bắc, lặn lội tới giáo xứ Giang xá, Sơn tây, bắc phần, thày Phan Văn Lợi phải vất vả móc nối với giáo dân địa phương, tìm mọi phương thế để che mắt bọn cán bộ có nhiệm vụ giám sát đức cha Nguyễn Văn Thuận hầu có thể liên lạc được với ngài. Cha con nhận ra nhau sau bao năm cách biệt. Thày kể hết tâm tư, ước nguyện muốn được làm linh mục đồng thời cũng trình bày với ngài mọi chi tiết về đời sống và những năm dài tu học ở Huế, đặc biệt từ sau tháng tư năm 75. Sau ít ngày rà soát lại trình độ thần học, tu đức và bổ túc cho ứng viên những gì còn thiếu sót, vào một buổi sáng trời mưa tầm tã nhằm ngày 21 tháng 5 năm 1981, đức tổng giám mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, một tù nhân lương tâm của chế độ độc tài toàn trị cộng sản Việt nam, đã long trọng đặt tay truyền chức linh mục cho thày Phêrô Phan Văn Lợi.

Quả là một lễ truyền chức khác thường!

Không phải tại Vương cung Thánh đường Sàigòn. Cũng không phải ở nhà thờ chính tòa Phủ cam Huế. Nghi thức trọng đại có một không hai trong đời người mục tử của Chúa Giêsu mang tên Phêrô Phan Văn Lợi đã diễn ra một cách âm thầm, kín đáo, khuất lấp trong một xó tối tăm, xập xệ của nhà thờ Giang xá vào một thời điểm tàn mạt, bi đát nhất của quê hương đầu thập niên 80! Không có giám mục, linh mục phụ tá bên cạnh vị chủ phong! Cũng vắng bóng những giáo hữu, bạn bè, người thân của tiến chức tham dự, chứng kiến! Vỏn vẹn chỉ có hai nhân vật chính: giám mục chủ phong và linh mục dự phong! Một hình ảnh để đời chỉ có thể tìm thấy trong những xã hội mà mọi quyền tự do của con người, trong đó có quyền tự do tôn giáo, bị trù giập, khống chế do những người tôn thờ chủ nghĩa cộng sản vô thần cai trị mà thôi!

BỐN

Bước Đường Gian Nan

Của Người Mục Tử Chui!

Nhận phép lành của vị tổng giám mục khả kính và cũng là cha linh hồn với tấm lòng hân hoan và biết ơn khôn tả, linh mục chui Phêrô Phan Văn Lợi bịn rịn giã từ Giang xá, Sơn tây, kín đáo tìm đường trở lại quê nhà. Giữa niềm hoan lạc vì vừa được chia sẻ chức tư tế của Chúa Giêsu -vị linh mục thượng phẩm đời đời-, từ đáy thẳm linh hồn, cha Lợi không khỏi băn khoăn xao xuyến nghĩ tới những năm tháng phiêu lưu, vô định trải dài phía trước. Hàng trăm câu hỏi không có câu trả lời dựng lên trong tâm trí cha.

Khi trở về Huế, nên công khai hay giấu diếm tông tích linh mục của mình? Công khai thì chắc chắn không thể yên thân. Mà giấu diếm thì làm sao và bằng phương thế nào có thể thực thi chức vụ thiêng liêng của người linh mục trong hoàn cảnh trên đe dưới búa hiện nay? Liệu đảng và nhà nước cộng sản vô thần sẽ có thái độ và hành động nào đối với một người có hành vi công khai chống lại những quy luật bất công, vô đạo của họ? Liệu giáo quyền có đủ can đảm đi ngược lại quyền lực của guồng máy cai trị của chế độ để chấp nhận cha vào hàng ngũ linh mục đoàn trong giáo phận hay không? Chuyện gì sẽ xảy ra cho cá nhân cha, cho song thân, bạn bè, bà con lối xóm và cho giáo phận trong những tháng ngày trước mặt?

Trong tâm trạng rối bời như thế, linh mục chui Phêrô Phan Văn Lợi chỉ còn biết âm thầm phó thác và đặt hết niềm tin tưởng vào Đức Mẹ La Vang. Và ông đã liên lỉ cầu nguyện cùng Thiên Chúa qua lời bầu cử của Đức Trinh nữ Maria và các thánh tử đạo Việt nam, đặc biệt thánh Tôma Thiện, quan thày các chủng sinh Huế, trong suốt đoạn đường dài từ Giang xá, Sơn tây trở lại cố đô.

Trong vòng bốn tháng trời sau đó, cha Phan Văn Lợi tiếp tục sống trong nhà song thân và tiếp tục làm mục vụ chui! Chính nhờ cảnh ngộ trái ngang, o ép như thế mà cha bắt đầu sống và cảm nhận cách đặc biệt tính cách từ bỏ (kênôsis) và nghịch thường (paradox) của màu nhiệm thập giá trong đời linh mục. Những vần thơ trích trong bài "Linh Mục Là Hy Lễ" sau đây đã nói lên điều ấy.

"Dâng Thánh lễ trong then cài cửa kín,

Chưa một lần ban nhiệm tích thứ tha!

Tai chẳng hề nghe hai tiếng "thưa cha",

Cũng chẳng được bước lên tòa rao giảng?

Nhưng lạy Chúa, con không hề buồn chán,

Bởi hiểu rằng mọi cái bất thường trên,

Chúa tạo ra là để sáng tỏ thêm,

Ý nghĩa đời linh mục tư tế:

Là tận hiến thân mình làm hy lễ,

Như Chúa xưa, để cứu độ trần gian.

Giáo xứ con là thế giới trần hoàn,

Dự lễ con là cả triều thần thánh."

Ngoài những Thánh lễ không giáo dân hoặc đôi khi chỉ với song thân và một số rất giới hạn người quen biết tham dự, cha Lợi phụ giúp các dì phước và các cha trong việc giảng dạy giáo lý cho những người tân tòng trong giáo xứ và các vùng phụ cận. Để tránh sự nghi kỵ của các công nhân viên tai mắt nhà nước, tiếng thày thay thế cho tiếng cha được dùng trong cách xưng hô với linh mục Lợi hàng ngày giữa cha mẹ, anh em và những người thân thiết hiểu rõ trường hợp riêng của cha.

Nhưng rồi tai họa đầu tiên đã đến với người mục tử chui Phêrô Phan Văn Lợi! Cũng từ đấy đã biến ông thành đối tượng săn đuổi triền miên của đảng và nhà nước độc tài toàn trị cộng sản Việt nam trong suốt hai chục năm trường. Và chính điều này, như một an bài của Thiên mệnh, cùng với thời gian, năm tháng, càng làm sáng lên khuôn mặt rực rỡ của vị linh mục trẻ đã cương quyết thề hứa hiến trọn thân xác và tâm hồn mình cho sứ mạng phục vụ giáo hội và quê hương, dân tộc.

NĂM

Những Năm Tháng Tù Đày

Vào đêm 21 tháng 9 năm 1981, nhân lễ kính Thánh Tử Đạo Tôma Thiện, bổn mạng các chủng sinh Huế, cùng với một số chủng sinh tu tại gia thuộc giáo xứ Phủ cam, thày Lợi đã có sáng kiến dàn dựng một vở kịch ngắn giúp vui cho gia đình và bà con lối xóm trong xứ. Vở kịch mang tên "Dâng Con Cho Mẹ"[1][72], nội dung diễn lại một chi tiết có thật liên quan tới việc linh mục Tađêô Nguyễn văn Lý hướng dẫn đoàn giáo dân và thanh thiếu niên Công giáo thuộc tổng giáo phận Huế tham dự cuộc hành hương kính viếng Đức Mẹ La vang Quảng trị một tháng trước đó. (Vì cha Lý lúc ấy đang bị nhà nước theo dõi gắt gao bởi họ biết ông là cánh tay mặt của đức tổng giám mục Nguyễn kim Điền và cũng là người thường công khai lên tiếng chỉ trích chính sách khủng bố, chèn ép tôn giáo của đảng và nhà nước cộng sản.

Trong cuộc hành hương Thánh địa La vang năm ấy, mặc dầu bị công an nhà nước ngăn cản, linh mục Nguyễn Văn Lý vẫn kiên trì chống lại một cách thụ động bằng cách khi vắng mặt công an thì đoàn hành hương tiếp tục đi tới, nhưng khi bị ngăn chặn, hạch xách làm khó dễ thì tụ tập lại ngay trên tuyến đường Huế-Quảng trị, tất cả cùng quỳ gối hướng về La vang cầu nguyện và ca hát lớn tiếng). Chính việc đưa vào kịch bản chi tiết này đã dẫn tới hậu quả tệ hại là khoảng một tháng sau, công an nhà nước đã bắt 5 chủng sinh đi làm việc, trong số có thày Phan Văn Lợi. Sau đó tất cả đều bị truy tố ra tòa vì tội danh chống phá, xuyên tạc, làm hoen ố khuôn mặt chế độ. Vì mang lý lịch xấu đồng thời lại là người chủ động trong việc dàn dựng kịch bản "Dâng Con Cho Mẹ" nên thày Lợi bị kết án bốn năm tù ở. Riêng bốn thày còn lại bị mang án từ 2 năm đến 3 năm rưỡi.

Phúc bất trùng lai, họa vô đơn chí!

Vào thời gian cha Phêrô Phan Văn Lợi sắp mãn hạn 4 năm tù của bản án thứ nhất thì do một chuyện tình cờ, đảng và nhà nước cộng sản phát giác thày Lợi đã chịu chức linh mục chui không thông qua biện pháp duyệt xét lý lịch để được sự chấp thuận của chế độ toàn trị. Do sự việc này, một lần nữa cha Lợi lại bị truy tố ra tòa và kết quả ông phải nhận bản án thứ hai thêm ba năm, tổng cộng là bảy năm, cho đến tháng 10 năm 1988 mới được phóng thích. Những năm tháng dài tù tội đó lại càng đóng ấn sâu đậm thêm bản chất từ bỏ và hiến dâng cách nghịch thường trong cuộc đời linh mục của cha. Một mẩu nhỏ của kiếp linh mục tù đày đã được phản ánh qua những vần thơ bi hùng trong bài "Linh Mục Là Hy Lễ" sau đây:

"Bốn tháng sau đẩy đưa con vào ngục!

Thế là hết: mọi chức năng linh mục!

Thánh lễ giờ: chấp nhận kiếp tù nhân.

Lễ phục con: là chiếc áo lam xanh,

Bàn thờ con: là nhà lao mang danh cải tạo!

Bánh con dâng: là đôi thùng trĩu nặng,

Là gánh đất đầy, là lửa nắng chan chan!

Là gió mùa đông xuyên thủng áo ngự hàn,

Là cảnh sống nhiều nhỏ nhen phức tạp.

Rượu con dâng: là mồ hôi nhỏ giọt,

Là sự hao mòn, mệt mỏi xác thân,

Là cùn mằn trí tuệ lẫn tâm can,

Nỗi nhung nhớ, bao tháng ngày no đói!"

Sau khi được phóng thích vào tháng 10 năm 1988, linh mục Phan Văn Lợi mặc nhiên bị nhà cầm quyền cộng sản chỉ định nơi cư trú là nhà song thân của cha ở Phủ cam cho đến nay. Trong thời khoảng hơn mười năm, người mục tử chui mang giòng máu kiên cường, miệt mài đấu tranh không mệt mỏi cho tự do của con cái Chúa và cho lẽ phải của Tin Mứng ấy, đã không ngừng bị tai mắt chế độ dòm chừng và tìm hết cách làm khó dễ.

Tháng 4 năm 1998, Sở công an thành phố Huế bắt cha Lợi đi "làm việc" liên tiếp trong mấy tuần lễ và buộc cho ông đủ thứ tội danh như chủ trương tờ Bạn Đường, in và phổ biến tài liệu giáo lý Công giáo không xin phép và nhất là tiếp tay phổ biến tờ TIN NHÀ (một tờ báo ấn hành định kỳ 3 tháng do các ông Đỗ Mạnh Tri, Nguyễn Hữu Tấn Đức, Nguyễn Văn tánh và một nhóm trí thức Công giáo xuất bản ở Paris, Pháp, trong đó đăng tải nhiều tài liệu bài vở của những nhân vật từng có thành tích chống chế độ như linh mục Chân Tín, giáo sư Nguyễn Ngọc Lan, nhà sinh học Hà Sĩ Phu Nguyễn Xuân Tụ, cựu tướng Trần Độ, nhà thơ Bùi Minh Quốc, nhà văn Tiêu Dao Bảo Cự, nhà địa chất Nguyễn Thanh Giang, các ông Lữ Phương, Hoàng Minh Chính v.v.

Đầu thập niên 90, nhóm anh em Tin Nhà đã lần lượt xuất bản ba tập Nhật ký Nguyễn Ngọc Lan, tố cáo bộ mặt thật nhơ bẩn của chế độ Hànội). Sau đó công an nhà nước đã tới tư gia ông bà cố, tịch thu toàn bộ máy điện toán, máy in, những dĩa mềm cùng sách vở tài liệu của linh mục Phan Văn Lợi. Chi tiết về những buổi làm việc này đã được cha Lợi tường trình đầy đủ và đã được đăng tải trên tờ Tin Nhà số 34 phát hành tháng 7 năm 1998 [2][73]

Xuyên qua những buổi gọi là "làm việc" mà thực chất chỉ là những cuộc thẩm cung nhằm khủng bố, khống chế tinh thần do công an cộng sản chủ động được chính tội nhân bị thẩm cung là linh mục Phêrô Phan Văn Lợi ghi lại chi tiết và được công bố trên báo chí Việt ngữ ở hải ngoại sau đó, người ta nhận ra mấy điểm đặc biệt đáng chú ý sau đây. Trước hết nó phơi bày cho dư luận thấy rõ những trò gian dối, lọc lừa bỉ ối mà đảng và nhà nước độc tài toàn trị cộng sản Việt nam nhắm vào những thành phần bị chế độ coi là kẻ thù.

Khi mở cuộc thẩm cung một người mà họ muốn kết tội, những cán bộ công an cộng sản thường đưa ra những bằng chứng ngụy tạo gán vào miệng những nhân vật không có thực, nhưng với xảo thuật nửa úp nửa mở họ khiến cho người bị thẩm cung liên tưởng tới người này người nọ trong số những bằng hữu thân nhân của mình. Làm như vậy, những người cộng sản hy vọng với một mũi tên phóng ra, họ có thể hạ hai con chim cùng một lúc. Nói rõ hơn, nếu nạn nhân thiếu lập trường hoặc yếu bóng vía tin theo lời bịa đặt hù dọa của những công an phụ trách việc thẩm cung, họ sẽ nắm được bằng chứng để một mặt kết tội người bị thẩm cung, mặt khác tạo được sự nghi kỵ dẫn tới bất hòa, chia rẽ giữa những người họ muốn truy diệt.

Trong trường hợp linh mục Phan Văn Lợi bị công an bắt đi "làm việc" mấy tuần lễ liền trong năm 98, với hy vọng nắm bắt được bằng chứng để tống giam ông, bọn ưng khuyển tay sai của chế độ đã trắng trợn bịa đặt là có những linh mục bạn của cha Lợi khai báo là chính ông đã phổ biến cho các đương sự phó bản của tờ Tin Nhà cùng nhiều tài liệu thuộc loại quốc cấm khác. Nhưng, mọi toan tính của bọn công an chấp cung cha Lợi đã bị thất bại hoàn toàn trước tấm lòng đạo đức, ngay thẳng, cương trực và sự khôn ngoan, lanh lợi Chúa cho của người mục tử này. Thay vì tin lời công an để vô tình nhận tội và nghi ngờ oán hận các bạn linh mục của mình, cha Phan Văn Lợi đã cương quyết giữ vừng lập trường không dời đổi. Ông xác định là mình hoàn toàn vô tội, không làm gì sai trái hoặc vi phạm luật pháp.

Cha Lợi còn ngang nhiên tố ngược lại phía công an chấp cung bằng cách lên tiếng thách thức họ là nếu có linh mục nào đã tố cáo với nhà nước là ông phát tán tài liệu xấu thì xin cứ đưa nhân chứng đó ra để cùng ông đối chất. Bị dồn vào thế bí, bọn công an ưng khuyển của nhà nước đã phải thay đổi kế hoạch bằng những luận điệu giả đạo đức không ai có thể tin được. Chúng uốn lưỡi giải thích rằng sở dĩ không muốn đưa người đã tố cáo linh mục Lợi ra đối chất vì không nỡ nhìn thấy cảnh huynh đệ tương tàn trong hàng ngũ linh mục Công giáo (sic).

Cũng xuyên qua vụ này, người ta nhận ra sự thông minh, bén nhạy và tư cách khác thường của người mục tử họ Phan. Rõ ràng là nhờ niềm tin vững chắc nơi Thiên Chúa, nhờ thái độ tin tưởng tuyệt đối vào tư cách của các linh mục thành viên trong linh mục đoàn giáo phận Huế cũng như nhờ ý chí cương quyết và lập trường dứt khoát không lay chuyển, đã giúp cha Phêrô Phan Văn Lợi dễ dàng thoát ra khỏi cái bẫy độc ác muốn tạo nghi kỵ, vốn là nghề ruột của những người cộng sản. Cũng chính nhờ thế mà ông còn đứng vững được cho đến ngày nay.

SÁU

Hai Mươi Năm Tư Tế:

Những Vần Thơ Hồi Tưởng

21 tháng 5 năm 1981 – 21 tháng 5 năm 2001.

Đấy là thời điểm ghi dấu chẵn 20 năm cha Phêrô Phan Văn Lợi lãnh chức linh mục chui tại giáo đường Giang xá, Sơn tây. Những lời thơ bi tráng chất chứa trong bài "Hai Mươi Năm Tư Tế" đã vẽ lại những chặng đường gian nan, cay nghiệt mà người mục tử họ Phan đã trải qua kể từ ngày được hồng phúc chia sẻ thánh chức linh mục của Chúa Giêsu. Nội dung bài thơ cũng gói ghém tấm lòng chuyên nhất của một con người đã thề quyết dâng hiến trọn vẹn đời mình cho Giáo hội và tha nhân.

Ngay giây phút lặn lội tìm đường ra bắc, tới Giang xá, Sơn tây để lãnh nhận chức linh mục chui, tu sĩ Phêrô Phan Văn Lợi đã ý thức một cách rõ ràng tính cách bất bình thường trong chọn lựa của ông cũng như những sự việc sẽ xảy ra cho đời ông sau đó. Cho dù trước mặt Thiên Chúa và Giáo hội, cha Lợi là linh mục của Ngài, nhưng trong thực tế ông sẽ không thể có đời sống bình thường như những anh em linh mục khác. Mở đầu cho những vần thơ hồi tưởng lại những thời khoảng đầy gian nan, thử thách nhưng cũng không thiếu hào hùng, ảo diệu ấy, tác giả viết.

"Thế là đã hai mươi năm,

Chúa chọn con làm tư tế

Một dặm dài dâu bể!

Đâu có bình thường như mọi anh em!

Giờ đây, trong lắng im,

Con hồi tưởng lại hồng ân của chúa,

Gẫm suy muôn nẻo lối kỳ diệu của Ngài".

Trong mắt và trong hồn người thơ, hồng ân cũng như mọi nẻo lối kỳ diệu mà Thiên Chúa ban tặng những ai dõi theo bước chân Ngài không phải là những vinh quang theo lề thói thế gian. Trong thẳm sâu của một tâm hồn linh mục đã tự nguyện hiến trọn đời mình và mọi ước mơ cho Thiên Chúa, dù trải qua hai mươi năm đầy dẫy những tang thương, dâu bể, cha Lợi vẫn coi đấy như những ân huệ của Ngài.

"Vừa ban cho con chức linh-mục-đời-đởi,

Trong âm thầm bí mật!

Chúa đã đưa con đi hưởng tuần trăng mật:

Bảy năm trời trong cảnh tù lao,

Cùng ngắm trăng thanh qua cửa cấm, cọc rào!

Đồng dạo bước trên rẫy khoai, đồi sắn.

Dâng lễ với Chúa lúc một hai giờ sáng,

Trên chiếc chiếu tù chỉ rộng bảy mươi phân!

Chia sẻ thân phận của Ngài nơi các tù nhân...

Sao quên được những giây phút hồng ân đầy lưu luyến!"

Tuần trăng mật của người mục tử họ Phan là bảy năm tù đày, với những ngày dài nhọc nhằn lao động, cuốc đất trồng khoai, trồng sắn, với những đêm khuya giam mình trong ngục tối hào lũy vây quanh. Nhưng ông vẫn không cảm thấy cô đơn, chán nản vì tin rằng từng phút từng giây Thiên Chúa vẫn đồng hành với ông, vẫn thường xuyên hiện diện bên ông, nhất là những khi âm thầm một mình nửa khuya dâng thánh lễ, tái diễn cuộc hy tế của Con Một Ngài trên bàn thờ thập giá. Và từ trong chốn thẳm sâu của tiềm thức, người thơ linh mục không hề oán than hờn tủi, trái lại luôn cảm nhận đấy là những phút giây thanh luyện hiếm quý cho cuộc đời tận hiến của ông.

"Ôi tuyệt diệu những khắc giờ thanh luyện,
Con đã chẳng bao giờ tiếc nuối, oán than!"

Nhìn lại chặng đường hai mươi năm tư tế với hơn một phần ba thời gian tù tội và hơn mười năm còn lại bị theo dõi và gây khó dễ trăm bề, người thơ linh mục Phêrô Phan Văn Lợi vẫn đầu cao mắt sáng với tâm hồn thanh thản, không trách than, tiếc nuối. Từ giã trại giam trở về với đời sống thường nhân, tác giả đã vẽ lại cảnh tù không ở tù của ông bằng những lời thơ châm biếm nhưng đầy ắp sự an bình sau đây.

"Trở lại đời thường trong xã hội, giữa thế gian,
Con vẫn mãi là thứ người bất hợp pháp!
Nhất cử, nhất động người ta đòi "xin phép"!
Mọi hành tung đều đáng theo dõi, nghi ngờ,
Người ta bắt con phải đợi phải chờ,
Người ta khuyên con phải nhất tâm "phấn đấu",
Biết "lập thành tích", xóa đi "quá khứ xấu"!..."

Vì tôn trọng nguyên tắc sống thẳng, nói thực, cha Lợi nhất quyết không "xin phép", không "phấn đấu" cũng không muốn đoạn tuyệt "quá khứ xấu" theo đòi buộc của bạo quyền. Và như thế ông chọn làm chui những việc mà sứ vụ linh mục phải làm, hơn là xin xỏ, cầu lụy chế độ độc tài toàn trị vô thần cộng sản.

"Ở với mẹ già con tìm đủ mọi cách làm mục vụ 'chui'!
Dạy học, dâng lễ, giảng cấm phòng 'chui'!

Bởi dạy học chui, dâng lễ chui, giảng cấm phòng chui và thực hiện những công trình biên soạn, sáng tác cũng chui nên linh mục Phan Văn Lợi không ngừng bị bọn công an chế độ săn đuổi, theo dõi ngày đêm, khiến cho nhiều thánh lễ đang diễn tiến "phải chấm dứt đột ngột!", nhiều buổi dạy cũng như nhiều công trình biên soạn phải bỏ dở vì "bị phá ngang xương!" Trong cảnh huống ấy, người thơ vẫn không hề tuyệt vọng. Trái lại vẫn cảm thấy được an ủi khi liên tưởng tới những đoạn đường dở dang, trở ngại mà chính Chúa Giêsu và các ngôn sứ mọi thời đại đã phải trải qua.

"Mọi cái đều dở dở dang dang,
Như cuộc đời Chúa dang dang dở dở!
Như số phận lao đao của ngàn ngôn sứ!"

Nghĩ tới thân phận các ngôn sứ, người thơ trạnh lòng nghĩ tới các linh mục Nguyễn Văn Lý, Nguyễn Hữu Giải, bạn đồng tâm đồng chí của ông và lý tưởng ông đang miệt mài theo đuổi. Bằng những lời thơ mộc mạc tác giả đã cho người đọc thấy nguyện vọng và ý chí cương quyết của ông trong khi cùng các linh mục Lý, Giải theo đuổi cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo và quyền sống của con người.

"Kể từ hôm cùng anh em, con cất tiếng kêu gào,
Đòi lại tự do cho con người, cho con Chúa.
Thiên ân bẩm sinh bị bạo quyền tước đoạt,
Đương đầu với chế độ áp bức độc tài,
Công bố Lời Chân Lý, bản cáo trạng muôn nơi..."

Và kết quả là cùng với hai linh mục bạn, cha Phan Văn Lợi đã phải lãnh nhận tất cả những đòn thù của đảng và nhà nước độc tài toàn trị cộng sản.

"Những đòn thù nhắm đầu con giáng xuống!
Cắt điện thoại, phá điện thư, chặn đường đi nước bước!
Hăm dọa cộng đoàn con phục vụ thường xuyên,
Người ta biến con thành mục tử không chiên!
Kẻ tội đồ, không tội!
Người lữ khách không đường!"

Dù vậy tác giả vẫn chưa nguôi lòng tin, bất chấp mọi khủng bố, hăm dọa của kẻ thù kể cả chuyện bắt bớ giam cầm, bởi vì ông vẫn còn là linh mục của Chúa Giêsu.

"Nhưng con vẫn còn chức năng "tư tế":
Lo thờ phượng Chúa – một mình dâng thánh lễ,
Dâng tấm thân yếu hèn trên đĩa thánh gian lao!
Có thể lại nếm cảnh bắt bớ, tù lao!
Cho trọn vẹn con đường làm chứng".

Là linh mục, hơn thế là ngôn sứ, cha Lợi thấu hiểu những gì cha Lý, cha Giải kể cả giáo chúng Nguyệt biều, An truyền và chính bản thân ông đang trải cũng là tất cả những gì hai ngàn năm trước Chúa Giêsu đã kinh qua trong ba năm rao giảng và kết thúc bằng con đường thập giá. Từ mối cảm thông kỳ diệu ấy, người mục tử họ Phan đã kết thúc bài "Hai Mươi Năm Tư Tế" bằng những vần thơ hào hùng, sảng khoái sau đây.

"Nhưng con hiểu, kiếp sống lao đao lận đận,
Giúp thể hiện chức năng đời linh mục trọn vẹn thêm:
Ngôn sứ nào hào hùng hơn trong cảnh gian nan?
Tư tế lễ phẩm nào quý hơn khi dâng trên bàn thờ thập giá?
Thủ lãnh nào ảnh hưởng hơn giữa ba đào sóng cả?
Như trên đồi xưa Chúa đã dâng mình cứu rỗi thế gian,
Đâu phải khi thực hiện những phép lạ kinh hoàng,
Nhưng là lúc tự trầm trong đau khổ!"

BẢY

Lm Lý, Giải, Lợi:

Ba Khuôn Mặt, Một Tấm Lòng.

Vào những ngày chuẩn bị đón mừng lễ Giáng sinh 2000, linh mục Tađêô Nguyễn Văn Lý công bố Lời Kêu Gọi Số 1 (cũng được mệnh danh là Tuyên Ngôn 2000) kỷ niệm 6 năm Tuyên Ngôn 10 Điểm, để khởi đầu giai đoạn đấu tranh mới cho tự do tôn giáo, và nói chung cho quyền sống, quyền làm người của toàn dân Việt nam, thì như một sự an bài của Thiên mệnh: các linh mục Lý, Giảiù và Lợi nghiễm nhiên trở thành biểu tượng của lòng tin. Vì thế, trong cuộc vận động đấu tranh cho nhân quyền và tự do tôn giáo hiện nay, nói đến linh mục Nguyễn Văn Lý là người ta không thể không liên tưởng tới các linh mục Nguyễn Hữa Giải, Phan Văn Lợi. Điều này chứng tỏ sự đồng tâm, đồng cảm và đồng tình giữa cha Lợi và các bạn linh mục của ông.

Đối với linh mục Tađêô Nguyễn Văn Lý, tấm gương kiên trì, đạo hạnh và can đảm của đức cha Philiphê Nguyễn Kim Điền, cố tổng giám mục tổng giáo phận Huế đã trở thành một biểu tượng sáng ngời để cha Tađêô noi theo trong hơn một phần tư thế kỷ qua. Tương tự như thế, những hành vi can trường quả cảm của vị linh mục quản xứ An truyền, người từng bị đảng và nhà nước độc tài toàn trị cộng sản Việt nam giam giữ, quản chế gần như hết nửa đời, chính là chiếc bóng lớn, chiếc bóng vĩ đại tạo nên lòng cảm phục và ngưỡng mộ nơi người mục tử xuất thân từ giáo xứ Ngọc Hồ. Nó gỉai thích lý do vì sao ngay từ đầu mùa cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo, cùng với linh mục Nguyễn Hữu Giải, cha Phan Văn Lợi luôn luôn chiếm giải quán quân trong việc dồn mọi cố gắng, mọi nỗ lực và nghị lực để yểm trợ tối đa việc làm của cha Nguyễn văn Lý.

Nhất cử nhất động của linh mục Lý tại Nguyệt biều cũng như tại An truyền, kể cả sau khi ông bị quản chế rồi bị chế độ tống ngục sau đó, đều được cha Lợi quan tâm theo dõi. Từng phút từng giây, với những phương tiện có được trong tầm tay do sự tiếp sức của anh em linh mục và giáo dân quanh vùng, ông đã tận dụng mọi khả năng và sự khôn ngoan Thiên Chúa phú ban để kịp thời gửi lên mạng lưới điện toán toàn cầu những Lời Kêu Gọi, những Lời Chứng, những Biên Bản của cha Nguyễn Văn Lý cũng như những tin tức về diễn biến của cuộc đấu tranh trong suốt nửa năm qua.

Có thể nói quyết mà không sợ sai lầm là dường như mọi lời nói, mọi việc làm của linh mục Tađêô Nguyễn Văn Lý đều có sự đóng góp hoặc khích lệ dưới hình thức này hay hình thức khác của linh mục chui Phêrô Phan Văn Lợi. (Dĩ nhiên chúng ta cũng không quên những góp phần tích cực về phía cha hạt trưởng Nguyễn Hữu Giải).

Mặc dầu bị đảng và nhà nước độc tài toàn trị cộng sản Việt nam chỉ định nơi cư trú tại số 90/13 Phan Chu Trinh là nhà của song thân ở Phủ cam, Huế, nhưng trong suốt chiều dài cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo vừa qua, hầu như cùng một lúc ông đã phân thân có mặt ở khắp mọi nơi. Ở Hànội. Ở Sàigòn. Ở Paris. Ở Hoa thịnh đốn. Ở Little Sàigòn, thủ đô của người tị nạn. Cùng với những Lời Chứng, Lời Kêu Gọi, những Biên Bản kể tội ác cộng sản từng ngày của linh mục Nguyễn Văn Lý, tiếng nói của linh mục Phan Văn Lợi đã đến với mỗi người Việt nam trên khắp các nẻo đường thế giới, mang theo khối óc và nhịp đập trong trái tim của người mục tử đã tự nguyện hiến dâng đời mình cho Giáo hội Công giáo và quê hương Việt nam đau khổ vào một buổi sáng gió mưa tầm tã bên chái giáo đường Giang xá, Sơn tây cách đây vừa chẵn hai thập niên.

Nhân cách, thái độ cương trực và gương hy sinh của linh mục Phan Văn Lợi không chỉ được ghi nhận với tấm lòng cảm phục của những đồng bào, đồng đạo ủng hộ ông ở trong cũng như ngoài nước mà còn được bộc lộ một cách công khai, can đảm và thẳng thắn trước guồng máy cai trị của đảng và nhà nước cộng sản. Vào lúc cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo bước vào giai đoạn quyết liệt, Hànội đã khép chặt vòng vây quanh linh mục Nguyễn Văn Lý, ra quyết định quản chế ông thì các linh mục Nguyễn Hữu Giải, Phan Văn Lợi cũng bị công an theo dõi gắt gao. Nhất cử nhất động của hai vị mục tử này đều có sự canh chừng, dòm ngó, theo dõi từng phút giây của tai mắt nhà cầm quyền. Riêng cha Phan Văn Lợi, ngày 7 tháng 3 năm 2001 đã nhận được giấy mời làm việc tại đồn công an Phước vĩnh số 64 đường Trần Phú, Huế vào ngày hôm sau.

Trong suốt buổi sáng ngày 8 tháng 3, trưởng đồn công an Trần Xuân và một công an viên là Nguyễn Trân đã tìm hết cách hạch hỏi cha Lợi đủ điều về chuyện đã rời khỏi nơi cư trú mấy ngày không khai báo. Buổi chiều, người thẩm vấn mới là Phạm Văn Trạch đã cùng Nguyễn Trân gợi chuyện để tìm hiểu sâu xa hơn về cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo của linh mục Tađêo Nguyễn Văn Lý. Những câu trả lời khảng khái của cha Phan Văn Lợi trong dịp này đã cho người ta thấy thái độ can đảm, dứt khoát và nhất là tấm lòng yêu mến, kính phục và sự gắn bó của ông đối với vị linh mục quản xứ An truyền. Lên tiếng trả lời câu hỏi của công an viên nhà nước là ông nghĩ sao về những việc làm hiện nay của cha Nguyễn Văn Lý, linh mục Phan Văn Lợi đã nhìn thẳng vào mắt người thẩm vấn nghiêm giọng trả lời: "Tôi nhận thấy những gì linh mục Nguyễn Văn Lý đã nói, đã viết và đã làm để tranh đấu cho tự do tôn giáo đều hoàn toàn đúng. Và vì thế, tôi luôn luôn nhất trí ủng hộ cha Lý".

Qua buổi làm việc ngày 9 tháng 5 với Nguyễn Trân và một công an viên mới tên Trần Hồng Lam, cha Phan Văn Lợi tái xác nhận là ông hoàn toàn yểm trợ và tán đồng việc làm của cha Nguyễn Văn Lý về mọi mặt, trên căn bản tư tưởng cũng như hành động của vị quản xứ An truyền. Khi Trần Hồng Lam hỏi vặn, như thế phải chăng ông đồng lõa và đứng về phía linh mục Lý thì cha Lợi đã không ngần ngại xác định: "Đúng vậy! Không những tôi đồng tình với cha Lý mà còn tích cực hỗ trợ cha nữa".

Chưa hết, trong buổi thẩm cung ba ngày sau đó tại đồn công an thành phố ở số 42 đường Hùng Vương, Huế với hai tên trung tá cộng sản là Nguyễn Hòa và Phạm Đức Thuận, khi bị chất vấn là nghĩ thế nào về Lời Kêu Gọi Số 6 của linh mục Lý, trong đó cha Lý yêu cầu các nhà giáo dục trong nước bày tỏ thái độ bằng cách chấm dứt và tẩy chay việc giảng dạy chủ nghĩa Mác-xít Lê-nin-nít trong trường, với giọng nghiêm nghị linh mục Phan Văn Lợi đã mạnh dạn trả lời:

"Cha Lý yêu cầu như thế là phải. Vì chủ nghĩa Mác Lê là một học thuyết chủ trương đấu tranh giai cấp, khuyến khích đấu tố, gây hận thù giữa người với người, do đó đã là mầm mống của bao cuộc chiến tranh. Chủ nghĩa này còn là một học thuyết duy vật, ngăn cản con người hướng đến những gì là cao thượng, những gì thuộc về tâm linh, về Thượng Đế".

Gom lại tất cả những lời nói, việc làm cũng như những câu trả lời can đảm và dứt khoát của linh mục Phan Văn Lợi khi đối diện trước các cán bộ công an nhà nước, người ta có lý để nói rằng trong cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo được phát động từ nửa năm qua, cùng với các linh mục Lý, Giải, cha Lợi đã trở thành biểu tượng cho sự can đảm, lòng nhiệt thành và thái độ nhất quyết dấn thân làm thành trì bảo vệ lý tưởng công bằng và nhân ái trong xã hội Việt nam hôm nay. Nói cách khác, những mục tử này đã chia sẻ trọn vẹn cách nhìn và lối suy nghĩ của nhau đối với những vấn đề của quê hương và Giáo hội Công giáo trong bối cảnh bị đảng và chế độ độc tài toàn trị cộng sản chèn ép và khống chế từ mấy chục năm qua. Điều này cũng mở ra một cái nhìn tràn trề lạc quan và hy vọng khi hướng về tương lai. Cho dẫu guồng máy cai trị Hànội đã bắt giam linh mục Lý, và trong điều kiện tệ hại hơn, họ còn có thể hủy diệt mạng sống của ông, thì cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo và quyền làm người của dân tộc Việt nam vẫn chưa kết thúc. Bởi lẽ giản dị là vẫn còn rất nhiều người khác sẵn sàng đứng lên nối tiếp con đường linh mục Nguyễn Văn Lý đã vạch ra, trong đó nổi bật lên những khuôn mặt vĩ đại của các linh mục Nguyễn Hữu Giải và Phan Văn Lợi, những người đã từng hơn một lần ra tù vào khám, từng bị chế độ khủng bố, bạo hành nhiều phen, nhưng vẫn nhất quyết kiên trì theo đuổi lý tưởng đến cùng.

TÁM

Kẻ Thù Nguy Hiểm Nhất: Sự Sợ Hãi!

Trong bản tin gửi đi từ Huế ngày 29-2-2001 tường thuật chi tiết vụ cán bộ nhà nước cộng sản đến giáo xứ An truyền đọc lệnh quản chế hành chánh linh mục Nguyễn Văn Lý, có đoạn nói tới tình trạng linh mục Phan Văn Lợi bị công an của chế độ rình mò, gây khó dễ ngày đêm. Vì lo lắng cho sự an toàn sinh mạng của linh mục Lợi, có người hỏi là ông có gặp khó khăn nguy hiểm gì không thì cha Lợi bình thản trả lời như sau: "Đối với tôi, một khi đã đặt để trọn vẹn niềm tín thác nơi Thiên Chúa thì chỉ có một điều duy nhất được xem là khó khăn nguy hiểm: đó là sự sợ hãi!"

Ngoài ra, trong cuộc tiếp xúc với linh mục Phan văn Lợi qua đường giây điện thoại viễn liên hôm Thứ Năm 24-5-01 của ký giả Dương Phục, Giám đốc Little Sàigòn Radio, Houston, khi được hỏi là trước thực trạng linh mục Nguyễn Văn Lý bị cộng sản bắt và đang trong tình trạng hôn mê có thể nguy hiểm tới tính mạng vì tuyệt thực trong tù, cha có e ngại bị liên lụy và có thể bị nhà nước cộng sản trù dập không, thì với giọng trầm trầm toát ra vẻ bình tĩnh khác thường, ông nói: "Khi chọn con đường đấu tranh cho tự do tôn giáo, chúng tôi không bao giờ đặt ra vấn đề sỡ hãi trước viễn ảnh có thể bị tù tội hay bị thủ tiêu, giết chóc. Giản dị là chúng tôi đã tiên liệu và sẵn sàng đối diện với những điều tệ hại như thế có thể xảy ra bất cứ lúc nào".

Khi được hỏi là linh mục có muốn nhắn gửi điều gì với đồng bào và đồng đạo trong các cộng đồng Việt nam ở hải ngoại không, cha Phan Văn Lợi nói: "Cá nhân tôi cũng như tôi xin thay mặt cha Nguyễn Văn Lý nhờ quý đài chuyển lời cám ơn của chúng tôi đến tất cả mọi người thiện chí, thuộc mọi tôn giáo, vì tình yêu thương đã lo lắng cho sự an toàn sinh mạng của anh em chúng tôi. Nhưng xin mọi người hãy cầu nguyện, không phải chỉ cầu nguyện riêng cho cha Lý hay bản thân cá nhân tôi, mà hãy cầu cho tất cả đồng bào chúng ta thuộc mọi tôn giáo được sớm hưởng tự do và nhân quyền trên quê hương".

Người viết những giòng này muốn được dừng lại giây lát để cùng độc giả suy tư sâu hơn một chút chung quanh thái độ kiên cường và những câu trả lời có tính quyết liệt và dứt điểm trên đây của người mục tử họ Phan.

Giữa lúc linh mục Tađêô Nguyễn Văn Lý, người khởi động cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo vừa bị chế độ độc tài toàn trị cộng sản tống giam, sinh mạng đang như treo sợi chỉ mành và ngay bản thân cũng đang bị theo dõi, rình rập ngày đêm, khi lên tiếng nhấn mạnh không có điều gì đáng gọi là nguy hiểm ngoài sự sợ hãi, linh mục Phêrô Phan Văn Lợi không chỉ nói lên lòng can đảm dám đương đầu với mọi đe dọa tù đày, chết chóc bao phủ quanh ông. Nó còn chứng tỏ là khi cùng linh mục Nguyễn Hữu Giải quyết định đứng chung hàng ngũ với cha Nguyễn Văn Lý và giáo dân các giáo xứ Nguyệt biều, An truyền cương quyết đối đầu với đảng và nhà nước cộng sản trong cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo, rõ ràng người mục tử họ Phan đã biết trước những gì sẽ xảy đến cho bản thân ông. Khi quyết liệt tuyên bố như vậy, linh mục Lợi hàm ý: một khi đã vượt thắng được chính mình, tức là vượt thắng được sự sợ hãi, khiếp nhược thì không có gì cản được bước chân ông tiến tới, cho dù nguy hiểm đến đâu, kể cả cái rào cản cuối cùng là cảnh lao tù và sự an toàn sinh mạng.

Ý tưởng này không phải nhất thời nảy sinh. Trái lại nó đã bám rễ sâu xa trong ông từ những ngày tháng tư năm 1975 khi quyết định chọn ở lại chia sẻ những gian nan, khốn khó cùng đồng bào, đồng đạo trong một chế độ cộng sản vô thần ác độc. Nó cũng đã ươm sâu trong tiềm thức ông vào những ngày đầu tháng 5 năm 1981 khi liều mình tới Giang xá nhận chức linh mục chui, kể cả những năm tháng dài lén lút tuyên rao Lời Hằng Sống, dù biết trước những đoạn đường chông gai, thử thách, tội tù đang chờ đợi trước mặt.

Bởi vì qua tù đày, qua thập giá, cũng như linh mục Nguyễn Văn Lý, Nguyễn Hữu Giải và giáo chúng Nguyệt biều, An truyền, ông đã thấy trước ánh sáng hy vọng, viễn ảnh Phục Sinh. Đấy cũng là tâm trạng và thái độ của các tông đồ ngày xưa sau khi biết tin thày mình đã từ cõi chết sống lại. Từ tâm trạng hoang mang lo lắng sau khi Chúa Giêsu bị quan quyền đem đi xét xử và bị chết treo trên thập tự giá, lúc này Thần khí của sự bình an và sự sống đã đẩy xa các ông sự sợ hãi, giúp các ông vượt thắng mọi khó khăn trở ngại do kẻ thù giăng mắc để cùng nhau hân hoan bước tới.

Một cách nào đó, chúng ta có thể ví những câu trả lời trên đây của linh mục Phêrô Phan Văn Lợi và khẩu hiệu "Tự Do Hay Là Chết!" của linh mục Tađêô Nguyễn Văn Lý như là hai mặt của một đồng tiền, là sự gặp gỡ, đồng cảm của những tấm lòng mục tử đã thề quyết tận hiến đời mình cho Chúa Giêsu, Đấng đã đến trong thế gian với sứ vụ trọng đại là đem Tin Mừng cho người nghèo khó, tự do cho kẻ bị áp chế, lưu đày.

Trong một đoạn thơ ngắn có tiểu đề là "Ta Không Có Gì Để Sợ!", linh mục Phan Văn Lợi đã ghi lại những suy tư từng khắc sâu vào tâm khảm để trở thành châm ngôn, thành chuẩn mức cho đời ông như sau:

"Với Thiên Chúa là đấng phù trợ,

Ta thoát khỏi những ngại sợ đớn hèn:

Sợ việc tiến thân bị ngăn lối chặn đường.

Sợ quyền lực trần đời chẳng ban 'gíấy phép'

Sợ thế gian không 'thi ân, xem xét'

Sợ chẳng được đi ra nước ngoài,

Sợ những ai 'có vấn đề' với chế độ độc tài

Sợ những kẻ nắm quyền gây khó dễ

......"

Những chi tiết trình bày trên đây gợi nhớ tới những luận điệu lâu nay của một ký giả quen thuộc trong cộng đồng Việt ở hải ngoại chuyên dùng ngòi bút tiếp tay bộ máy tuyên truyền Hànội triệt hạ uy tín của linh mục Nguyễn Văn Lý và cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo của ông ở quê nhà. Giữa lúc dư luận người tị nạn khắp nơi nhất loạt lên tiếng yểm trợ và bày tỏ thái độ đồng tình với cha Lý và giáo dân Nguyệt biều, An truyền thì cây bút này đã viết nhiều điều mang tính xuyên tạc, bôi bác.

Sau khi linh mục quản xứ An truyền bị nhà nước độc tài toàn trị cộng sản ra quyết định quản chế đồng thời mở chiến dịch bôi nhọ đời tư, vì muốn tỏ ra là kẻ thức thời hay còn vì một lý do thầm kín nào khác, đương sự đã huênh hoang tiên đoán là người mục tử này sắp bị bắt. Đến ngày 17-5-01 khi guồng máy cai trị cộng sản huy động một lực lượng công an vũ trang 600 người tới dùng roi điện áp đảo giáo dân An truyền và thằng thúc linh mục Tađêô Nguyễn Văn Lý đem tống ngục, thì bằng những lý luận quá đơn giản, ông ký giả này lại tự khen tài đoán biết tương lai của mình đồng thời chê bai đám đông quần chúng và trí giả ủng hộ linh mục Nguyễn Văn Lý là không biết tiên liệu!

Chẳng cần phải là người có tài cao đoán, cũng không cần phải là người có kiến thức uyên thâm, với tầm hiểu biết và nhận định trung bình ai cũng có thể đoán biết những gì sẽ xảy đến cho linh mục Nguyễn Văn Lý khi ông quyết liệt đứng lên phát khởi cuộc đấu tranh lần này. Với quyết tâm TỰ DO HAY LÀ CHẾT, chính cha Lý đã phác họa minh bạch lộ trình mà bản thân ông và những người đồng tâm đồng chí với ông sẽ phải trải qua.

Chắc chắn nó không chỉ giới hạn trong những buổi thẩm cung ngụy trang là làm việc, những trò khủng bố, dọa nạt, theo dõi, làm khó dễ ngày đêm.Nó cũng không chỉ ngừng lại ở những biện pháp cấm đoán, quản chế theo luật rừng, những bản án tùy tiện dẫn đến cảnh lao lý tù đày. Vượt xa hơn, nó còn có thể là những chuyện ghê gớm hơn như chuyện giết chóc hay thủ tiêu! Người ta chưa quên là trước ngày linh Mục Lý bị bắt, ông đã công bố một tâm thư thành khẩn xin mọi người đừng tin những gì cộng sản có thể ngụy tạo để gán cho là lời nói hoặc thủ bút của ông, nếu một mai ông bị chúng bắt bớ, giam cầm hoặc giết hại (xin đọc nội dung tâm thư trong phần chứng từ). Tất cả những điều này đã cho thấy tính cách trơ trẽn ấu trĩ qua điều gọi là tiên liệu trên đây.

Theo dõi cuộc đời và lắng nghe những chứng từ của các linh mục Nguyễn Văn Lý và Phan Văn Lợi, sự liên tưởng khiến người viết nghĩ tới vài ba khuôn mặt lớn trong lịch sử cận đại của Giáo hội Công giáo. Đó là linh mục Maximilian Kolbe, nhân vật lừng danh tại lò sát sinh Auschwitz của Đức quốc xã ở Ba Lan trong thời đệ nhị thế chiến. Thứ hai là đức Gioan Phaolô II, vị lãnh đạo tinh thần tối cao của thế giới Công giáo. Vàø khuôn mặt thứ ba là cha Jerzy Popieluszko, linh hướng của Công đoàn Đoàn kết Ba lan từ năm 1981 cho đến khi cha bị chế độ cộng sản Varsovie thảm sát ba năm sau đó, vào đêm 19-10-84. Điều trùng hợp hy hữu là cả ba đều là công dân của đất nước Ba lan, một đất nước chín mươi lăm phần trăm dân chúng là người Công giáo, và cũng là đất nước đã phải trực tiếp gánh chịu hai chế độ phi nhân khắc nghiệt nhất là chế độ phát xít Đức và chế độ cộng sản trong gần tròn một thế kỷ.

Nói tới linh mục Maximilian Kolbe là người ta nghĩ ngay tới thân phận đau thương của 6 triệu người Do thái đã chết thảm trong những lò hơi ngạt của Đức quốc xã trong thế chiến thứ hai. Lòng can đảm phi thường và thái độ không hề hãi sợ cường quyền bạo lực của cha Maximilian Kolbe xuất phát từ tình yêu tha nhân xuyên qua tình yêu Thiên Chúa nơi ngài. Trong thời gian chưa bị mật vụ Đức cầm tù, lòng bao dung và gương cam đảm của vị linh mục này đã trở thành mẫu mực cho những thanh niên Ba lan đang bí mật hoạt động chống lại nhà cầm quyền phát xít.

Sau nhiều lần bị bắt, tháng 5 năm 1941, cha Maximilian bị đưa vào trại giam Autschwitz, nơi được mệnh danh là lò sát sinh của Đức quốc xã để trở thành tù nhân danh tiếng với số tù 16,670. Cha nổi danh và được nhiều người hâm mộ vì lòng nhân ái và cũng vì thái độ can đảm không hề sợ bạo lực của cha. Giữa cảnh tượng từng ngày từng giờ cả trăm, cả ngàn người bị lột quần áo, xô đẩy vào lò hơi ngạt để nhận cái chết một cách nhục nhằn tức tưởi, cha Maximilian vẫn tỏ ra bất chấp trước những đòn thù ác độc của bọn cai ngục, lớn tiếng khích lệ mọi người: "Anh em đừng sợ! Chúng ta sẽ không bao giờ khuất phục bạo quyền. Chúng không thể tiêu diệt ý chí của dân tộc Ba lan". Và chính thái độ can trường không sợ hãi này đã thúc đẩy vị linh mục giầu lòng nhân ái tự nguyện chết thay cho một người bạn tù khác vì thấy anh ta còn trẻ, có gia đình vợ con cần phải sống để có ngày được trở về đời sống tự do trong xã hội văn minh.

Với đức Gioan Phaolô II, ngay trong những lời đầu tiên sau khi được Thiên Chúa chọn làm người cầm đầu Giáo hội, trên bao lơn đối diện công trường thánh Phêrô, Ngài đã lớn tiếng nói với một tỉ tín hữu Công giáo năm châu là: "Anh Chị Em đừng sợ!" Tháng 6 năm 1979 khi trở lại viếng thăm quê hương Ba lan của Ngài lần thứ nhất, vị cha chung của thế giới Công giáo vẫn không ngừng lập đi lập lại lời nhắn nhủ trên đây trong những dịp nói chuyện với cả triệu đoàn viên Công đoàn Đoàn kết và giới trẻ Ba lan. Là người đã sống qua hai chế độ độc tài tàn ác nhất thế kỷ là chế độ phát xít Đức và chế độ cộng sản trong quá nửa đời trước khi được Thiên Chúa đặt để vào ngôi vị cầm đầu Giáo hội Công giáo, hơn ai hết đức Gioan Phaolô II đã hiểu rõ tác dụng ghê gớm của sự sợ hãi. Nó đánh gục và xoi mòn lần hồi tất cả mọi ý chí, nghị lực của con người. Nó biến con người thành những kẻ hèn hạ, không còn biết đến nhân quyền, nhân phẩm là gì. Cũng vì căn bệnh sợ hãi, người ta tự co rút lại không còn nghĩ tới ai khác mà chỉ biết có cái tôi nhỏ nhoi, ti tiện của mình. Chính từ đấy, mọi cuộc tập họp để tạo nên sức mạnh chung đều bị tan vỡ.

Vì hiểu rằng sự sợ hãi là căn nguyên sâu xa, và cũng là căn nguyên chính khiến cho 40 triệu đồng bào của Ngài phải tiếp tục kéo dài kiếp sống nô lệ trong vòng cương tỏa của chủ nghĩa cộng sản quốc tế suốt nửa thế kỷ qua, do đó đức Gioan Phaolô nắm vững yếu quyết duy nhất giúp cho tương lai đất nước Ba lan là mọi người phải vượt thắng được căn bệnh này để có thể đương đầu với mọi đe dọa của cường quyền bạo lực dù phát xuất từ Varsovie hay từ điện Cẩm linh.

Lời tâm sự sau đây của Zbigniew Bujak (người đã từng bí mật thành lập một nghiệp đoàn thương mại ngoài vòng pháp luật và đã bị chế độ săn đuổi, bị công an Ba lan thẩm vấn nhiều phen) sau khi được nghe đức Gioan Phaolô thuyết giảng, được chạm vào ánh mắt, nụ cười lạc quan, tin tưởng của Ngài, đã chứng minh tác dụng giây chuyền của lời khích lệ đừng sợ hãi. "Những nỗi sợ hãi nảy sinh trong tôi từ khi bắt đầu cuộc vận động đấu tranh chống chế độ độc tài và mối quan tâm về đoạn đường trước mặt, trước đây từng ám ảnh tôi thường xuyên. Nhưng khi bắt gặp nụ cười và ánh mắt của đức Thánh Cha, bỗng dưng tôi thấy mọi nỗi sợ hãi cùng những ưu tư ấy biến mất."[3][74]

Là người đã chọn cha Maximilian Kolbe và Giáo chủ Gioan Phaolô II làm gương mẫu cho đời mình, trong khi cùng các công nhân trong Công đoàn Đoàn kết theo đuổi cuộc đấu tranh cho tự do và nhân quyền của dân tộc Ba lan, linh mục Jerzy Popieluszko thường tâm niệm không có một sức mạnh nào khiến cho cha phải chùn bước, ngoại trừ sự phản bội: phản bội chính mình, phản bội lý tưởng của mình và phản bội anh em, phản bội giáo hội, tổ quốc. Bởi lẽ theo cha Jerzy thì mặt trái của sự phản bội chính là sự sợ hãi cường quyền bạo lực!

Trung tuần tháng 12 năm 1981, các lãnh tụ đầu não của Công đoàn Đoàn kết phải rút vào bóng tối vì những đợt khủng bố man rợ của công an. Riêng những cán bộ Công đoàn thuộc nhà máy Varsovie thoát khỏi màng lưới bố ráp của chế độ đã tỏ ra vô cùng ngạc nhiên khi phát hiện sự có mặt của nhau tại căn phòng của cha Jerzy. Họ tìm đến với cha vì biết cha không hề sợ hãi. Trên vách căn apartment của cha treo một tấm bản đồ Ba lan vĩ đại có đánh dấu tất cả những nhà tù giam giữ những cán bộ Công đoàn rải rác khắp nước. Khi có người hỏi là thực hiện một bức bản đồ như vậy cha không sợ sao thì được cha Jerzy trả lời: "Chỉ những kẻ cầm quyền đã dựng nên những trại giam này mới là kẻ phải sợ hãi".

Một ngày kia, một công nhân tìm tới cha Jerzy với nét mặt vừa buồn rầu vừa bối rối. Anh thú thật với vị linh mục trẻ là vì áp lực và hăm dọa anh đã phải ký vào tờ bạch khế nhận làm chỉ điểm cho công an nhà nước. Sau khi thỏa thuận về phương thức giải quyết để gỡ rối cho người công nhân, vị linh hướng của Công đoàn đã dùng chính câu chuyện của anh để đưa vào bài thuyết giảng hình ảnh của lòng trung tín và nguy cơ phản bội vì sợ hãi.

Ông lớn tiếng kêu gọi các công nhân bảo vệ người bạn can đảm và tiếp tay với anh trong việc khước từ những nhượng bộ tinh thần, vì theo cha Jerzy, để "chiến thắng áp bức, trước hết cần phải chiến thắng sự sợ hãi!"Kết quả quyết định của cha Jerzy thật bất ngờ: khi nội vụ được công khai hóa, công an nhà nước cộng sản Ba lan không những phải ngậm miệng làm thinh mà còn phải ngầm bảo vệ người công nhân này vì sợ nếu có gì xảy ra cho anh chính chế độ sẽ bị mang tiếng!

Vào lúc đảng và nhà nước cộng sản Ba Lan phác họa kế hoạch thủ tiêu linh mục Jerzy theo lệnh của quan thày Mạc Tư Khoa, trong thánh lễ Cầu Cho Quê Hương hôm 26-8-1984 (ngót hai tháng trước ngày cha bị công an mật thảm sát và liệng xác xuống hồ), cha đã lớn tiếng tuyên bố trước cả chục ngàn giáo dân là "Chúng ta không phải sợ hãi điều gì. Chúng ta chỉ sợ sự phản bội!" Trong một dịp khác cha nói:

"Tôi sẵn sàng chờ đợi điều tệ hại nhất....vì không có gì đáng sợ ngoài sự phản bội!" [4][75]

Sóng vỗ lớp sau như lớp trước.

Những gì đã xảy ra trong một nước Ba lan cộng sản hai thập niên trước cũng đang tái diễn trong lòng giáo hội Công giáo và quê hương Việt nam hôm nay. Khuôn mặt lẫy lừng của cha Jerzy Popieluszko, người mục tử can trường nhỏ bé của Công đoàn Đoàn kết tại thủ đô Varsovie hai mươi năm trước đang phản chiếu trên những tên tuổi Nguyễn Văn Lý, Nguyễn Hữu Giải, Phan Văn Lợi và quần chúng giáo dân Nguyệt biều, An truyền trong cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo và quyền làm người trên đất nước Việt nam từ hơn nửa năm qua. Sự liên tưởng dẫn tới sự so sánh kể trên. Thực ra, dù ở Đông Âu, ở Nam Mỹ, ở Trung hoa hay ở Việt nam thì những thôi thúc của Tin Mừng nơi con cái Chúa, con cái của tự do vẫn chỉ là một. Những gì linh mục Lý, linh mục Giải, linh mục Lợi và quần chúng giáo dân Nguyệt biều, An truyền đã, đang và sẽ phản ứng trước những thế lực sự ác hiện nay chỉ là hoa quả tất yếu của Tin Mừng, của một niềm tin vàng đá.

CHÍN

Sẵn Sàng Chờ Điều Tệ Hại Nhất!

Trước khi chế độ cộng sản Ba lan sụp đổ dẫn tới sự cáo chung hoàn toàn của chủ nghĩa cộng sản quốc tế vào cuối thập niên 90, đã có sự đóng góp công lao, ý lực kể cả máu đào của biết bao công dân đất nước này, trong đó bao gồm cả những giám mục và linh mục Công giáo. Trong thời gian tuyên bố tình trạng thiết quân luật, ít nhất đã có một giám mục và một tu sĩ Ba lan bị cộng sản thủ tiêu dưới hình thức ngụy tạo những tai nạn xe cộ trong đó có bóng dáng của bọn công an mật của Varsovie. Đó là đức cha Kazimierz Kluz và thày dòng Honoriusz Kowalezyk.

Chính linh mục Jerzy Popieluszko cũng đã may mắn tránh được hai vụ tai nạn tương tự do nhà nước dàn dựng vào mùa hè năm 1984, không kể vụ nổ bom trong phòng ngủ của cha vào năm 1982, trước khi điều ông mệnh danh là tệ hại nhất xảy ra. Đêm 19-10 năm 1984 cha Jerzy đã bị ba sĩ quan mật vụ Ba lan bắt cóc rồi bạo hành đến chết và liệng xác xuống hồ gần sông Vistula cách thủ đô Varsovie 30 dậm để mong phi tang! Trước đó, để trấn an mối âu lo của thân nhân, bằng hữu, Cha jerzy âm thầm lập lại niềm xác tín của ông như sau: "Là linh mục, tôi phải theo đuổi con đường công

chính đến cùng.... Và điều tệ hại nhất họ có thể gây ra cho tôi là giết chóc về thể xác!"

Nhìn lại đoạn đường của linh mục Tađêô Nguyễn Văn Lý trong cuộc vận động đấu tranh cho tự do tôn giáo, cho nhân quyền Việt nam lâu nay, có nhiều chỉ dấu cho ta thấy ông đã đi theo tiếng gọi của Tin Mừng Chúa Giêsu mà người mục tử trên đây của Giáo hội Công giáo Ba lan cũng đã đi qua hai thập niên trước. Xuyên suốt dọc dài 26 năm kiên trì tranh đấu của cha, với bao phen bị theo dõi, đe đọa, quản chế, vào tù ra khám, và qua những tuyên ngôn, những lời chứng, lời kêu gọi cùng những lời tuyên bố quyết liệt và dứt khoát khơi nguồn từ châm ngôn TỰ DO HAY LÀ CHẾT!, dư luận trong và ngoài nước đã nhìn ra khía cạnh khác biệt nền tảng trong cuộc đấu tranh của cha Lý lần này nếu đem đối chiếu với tất cả những cuộc vận động cho tự do, dân chủ và nhân quyền tại Việt nam từ trước đến nay. Trong tác phẩm Hiện Tượng Nguyệt Biều, gs Đỗ Mạnh Tri viết: "Cuộc đấu tranh cho tự do dân chủ sau Nguyễn Văn Lý không thể như trước Nguyễn Văn Lý nữa" [5][76].

Và khuôn mặt tiếp nối lý tưởng của linh mục Tađêô không ai xứng đáng hơn linh mục Phêrô Phan Văn Lợi, người mục tử được tù nhân lương tâm danh tiếng là đức cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận đặt tay truyền chức chui vào một ngày mưa gió tại nhà thờ Giang xá, giáo phận Sơn tây cách đây vừa chẵn hai thập niên. Cũng như linh mục Jerzy Popieluszko và linh mục Nguyễn Văn Lý, ngay từ phút giây được xức dầu để hân hạnh chia sẻ thánh chức linh mục của Chúa Giêsu, người mục tử họ Phan đã thâm cảm rằng: là linh mục ông có bổn phận theo đuổi con đường công chính đến cùng cho dù có phải chấp nhận điều tệ hại nhất là sự chết!

Người ta đọc được mối thâm cảm này nơi ông qua những câu ông phát biểu trong các cuộc phỏng vấn đó đây, qua một trời tâm sự ông gửi gấm trong những vần thơ chất ngất hào khí của đức tin và dạt dào tình yêu đối với tha nhân và giáo hội, cùng những điều ông nói thẳng vào mặt những cán bộ cộng sản khi thẩm vấn ông.

Trong buổi làm việc tại đồn công an Phước Vĩnh ngày 9 tháng 3 năm 2001 với hai cán bộ công an nhà nước là Trần Hồng Lam và Nguyễn Trân, trả lời những câu hạch hỏi về mối liên hệ giữa ông và cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo của linh mục Nguyễn Văn Lý, cha Phan Văn Lợi nói: "Tôi không có thói quen khai báo về những liên hệ bạn bè. Các chiến hữu của các anh, khi đứng trước kẻ thù, có khai về các đồng chí của mình không? Tôi cũng vậy. Tôi yêu cầu các anh lần chót là đừng bao giờ hỏi tôi về đệ tam nhân, cũng như đừng hỏi là tôi đã giúp cho cha Lý như thế nào. Các anh không có quyền được biết điều này. Các anh muốn xử lý: quản chế, cầm tù, hay xử bắn tôi, tùy các anh. Tôi chẳng có gì để mất cả! Là người tu hành, đối với tôi sống hay chết đều như nhau. Ngồi tù hay ở ngoài đời, tôi đều có thể làm chứng nhân và ngôn sứ".

Kể từ ngày 4 đến ngày 6 tháng 4, linh mục Phan Văn Lợi tiếp tục bị gọi tới đồn công an thành phố nhưng cha quyết định giữ im lặng tuyệt đối, sau khi viết một bản tuyên cáo trao cho nhân viên thẩm vấn với nội dung như sau: "Tôi, linh mục Phêrô Phan Văn Lợi tuyên bố rằng: 1/ Những gì cần khai báo tôi đã khai báo đầy đủ. 2/ Những ý kiến và lập trường cần bày tỏ tôi đã bày tỏ rõ ràng. 3/ E-mails không có giá trị pháp lý, vì có thể thật cũng như có thể giả. Đọc lén e-mail là xúc phạm quyền bí mật thư tín đã nói trong Hiến pháp và công ước quốc tế về nhân quyền. 4/ Hạch xách tôi về chuyện gửi e-mail là vi phạm quyền tự do ngôn luận và tự do thông tin, dựaa trên điều 19 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị. Vì thế tôi sẽ giữ im lặng đẩ phản đối chuyện áp bức một công dân và đàn áp tôn giáo qua một linh mục là tôi".

Chiều ngày 6 tháng 4, vì bực tức trước thái độ im lặng tuyệt đối của linh mục Phan Văn Lợi, để trừng phạt và với thâm ý khủng bố tinh thần, hai công an thẩm vấn đã ra lệnh cho cha Lợi phải trở lại đồn làm việc ngày hôm sau là ngày thứ Bảy kể cả những ngày kế tiếp nhằm Tuần Thánh chuẩn bị mừng lễ Phục sinh của người Công giáo. Giữ vững nguyên tắc không nói, cha Phan Văn Lợi viết xuống cho công an hiểu là ông dứt khoát không trở lại ngày hôm sau cũng như trong suốt Tuần Thánh vì còn phải chu toàn bổn phận thiêng liêng của người linh mục.

Vì muốn chứng tỏ uy quyền, trung tá công an Phạm Đức Thuận nói như ra lệnh: "Ngày mai, Thứ Bảy anh phải đi 'làm việc'. Ngoài ra, không có bổn phận thiêng liêng nào quan trọng bằng bổn phận của người công dân đối với nhà nước hay bổn phận khai báo với cơ quan công an". Trước thái độ hống hách của công an Thuận, cha Lợi đã bày tỏ thái độ dứt khoát của ông khi cầm bút viết: "Tôi nhất định không đi! Các anh có muốn bắt tôi thì cứ bắt. Bắt cha Lý hơi khó vì cha còn có 800 bổn đạo bảo vệ ngài. Bắt tôi dễ hơn nhiều, vì bên cạnh tôi chỉ có cha mẹ già và đứa em gái yếu đưối của tôi mà thôi!" [6][77]

Dưới tiểu đề "Ta Không Có Gì Để Mất" trong một bài thơ dài "Ta Không Có Gì Để....", của linh mục Phan Văn Lợi, người ta đọc được những vần thơ cảm khái đầy khí phách anh hùng, dũng liệt của những ai dám sống theo tinh thần tự do của Thần Khí và nội dung siêu thoát của Tin Mừng, bất kể sống chết sau đây:

Thiên Chúa đã đủ cho ta: trọn vẹn, dồi dào,

Mất quyền lợi ư? Ta muốn bị coi là hạng người nào?

Mất mạng sống ư? Tôn sư ta cũng là người như thế!

Mất an nhàn ư? Tổ tiên ta cũng đâu sá kể!

Với niềm tin: công lý tất thắng gian tà,

Niềm mến yêu đức Giêsu hiến mình tử nạn,

Niềm cậy trông sức mạnh của Thánh thần sự thật.

......"

Ý tưởng sẵn sàng hy sinh mạng sống để bảo vệ niềm tin Kitô và quyền sống, quyền tự do của con người nơi linh mục Phan Văn Lợi còn được tìm thấy trong những câu kết thúc bài "Chứng Nhân" như sau:

"Con sẽ làm chứng nhân bằng cái chết,

Nếu đó là ân huệ Chúa thương ban,

Dẫu thân con thật bất xứng vô vàn,

Một cái chết trong cô đơn sầu tủi,

Một cái chết trong âm thầm, tăm tối,

Để vinh quang, quyền lực Chúa bừng lên,

Để người người không thẹn với tổ tiên,

Và bạo lực lui dần vào bóng tối".

Trong một lá thư dài gửi giáo sư Đỗ Mạnh Tri, linh mục Trần Xuân Tâm và cá nhân người viết qua mang lưới điện toán ngày 5 tháng 6 năm 2001 từ cố đô Huế, linh mục Phan Văn Lợi nhấn mạnh: "...Cha Giải và tôi lúc này thì xin phó thác mọi sự trong tay Chúa. Nếu Chúa chưa cho phép thì chẳng ai đụng tới mình được cả. Còn nếu Chúa muốn để chuyện 'mệnh hệ' xảy tới, thì đó là hồng ân, xin cảm tạ và chúc tụng danh Ngài. Một tuần trước khi bị bắt, cha Tađêô Nguyễn Văn Lý đã nói với tôi những lời sau đây: 'Nếu bây giờ mà chúng ta chết thì cũng đã hoàn thành sứ mệnh. Chúng ta đã nói những gì cần nói và đã làm những gì cần làm rồi.'"

Trong một điện thư khác gửi cùng ngày cho anh Nguyễn Duy Sinh thuộc nhóm thánh Tôma Thiện, cha Lợi viết: "Mình vẫn còn sống đây (nghĩa là chưa bị bắt) đang ở nhà, ngày đêm có từ 10 đến 20 công an túc trực 'bảo vệ an ninh'. Từ đầu tháng tư, mình bị quản chế nghiêm nhặt, nhưng không văn bản, chẳng đi đâu được. Ra khỏi nhà vài bước là có 'bạn dân' dàn chào! Mọi liên lạc do đó rất khó khăn, kể cả bằng e-mail. Địa chỉ e-mail cũ thì bị chúng nó phá. Cũng may là còn có những người bạn can đảm (hầu hết là giáo dân, vì các cụ nhà mình chắc bị ngăn chặn kỹ!) giúp gửi và nhận e-mail ...nên tạm thời lâu lâu còn liên lạc được với người thân bên ngoài...."

MƯỜI

Những Chứng Nhân Tử Đạo Mới

Trong những thế kỷ trước, biết bao lần tiền nhân ta đã chứng tỏ cho quyền lực thế gian thấy rõ niềm tin vàng đá của các ngài bằng cách vui vẻ và hiên ngang chấp nhận cái chết. Bất chấp mọi cực hình dã man, tàn bạo của vua quan thời phong kiến, trong những điều kiện và thời điểm khác nhau, hàng trăm ngàn tín hữu Việt nam thuộc đủ mọi giai tầng xã hội đã can đảm lấy máu mình để làm chứng cho đức tin Công giáo. 117 chân phước được đức Thánh Cha Gioan Phaolô đệ nhị nhân danh Giáo hội hoàn vũ suy tôn lên hàng hiển thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988 chính là biểu tượng sáng ngời cho niềm tin son sắt của tiền nhân ta.

Trong thực tế, những hình thái trực tiếp bách đạo và chịu tử đạo như thời xa xưa ngày nay không còn nữa. Giữa một thế giới mở rộng, được gọi là văn minh trong đó những quyền năng phổ quát được quy định thành những văn kiện, và trên nguyên tắc, buộc mọi thể chế chính trị phải tôn trọng, nhưng những thế lực thù nghịch với tôn giáo vẫn tìm ra trăm phương nghìn kế thâm độc nhằm bóp chết quyền tự do tín ngưỡng của con người. Kinh nghiệm cay đắng của hơn nửa thế kỷ sống dưới chế độ độc tài toàn trị vô thần cộng sản, người tín hữu Công giáo Việt nam đã phải trải qua biết bao gian nan khốn khó trong nỗ lực duy trì, bảo vệ và phát triển niềm tin.

Ngay từ khi cướp được chính quyền, ngoài mặt những người cộng sản luôn miệng tuyên bố là họ tôn trọng nhân quyền, trong đó có quyền tự do tư tưởng tự do tín ngưỡng của người dân. Hơn thế, điều này còn được quy định trên giấy trắng mực đen trong hiến pháp của chế độ. Sau ngày thôn tính được miền nam, họ còn công khai tuyên bố nhìn nhận tất cả những tuyên ngôn, những công ước quốc tế ấn định những quyền năng căn bản của con người, trong đó có quyền tự do tôn giáo. Tuy nhiên, nói vậy nhưng trong thực tế không phải vậy!

Sau cái gọi là cách mạng mùa thu năm 1945, dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau, nhà cầm quyền bắt đầu tìm mọi thủ đoạn thâm độc để kiểm soát và khống chế hầu truy diệt các tôn giáo. Riêng với giáo hội của Chúa Kitô, họ áp dụng biện pháp chia để trị một cách tinh vi. Trước hết, nhân danh quyền dân tộc tự quyết, một mặt họ trục xuất lần hồi các giáo sĩ thừa sai người ngoại quốc, mặt khác họ vuốt ve lòng tự ái dân tộc của một số linh mục, tu sĩ và giáo dân bản xứ. Với thủ đoạn này, ngay từ bước đầu họ đã thành công phần nào trong việc lôi kéo được một thiểu số linh mục, tu sĩ nhẹ dạï, và qua nhóm này họ đã hình thành một tổ chức tay sai mệnh danh là Ủy Ban Liên Lạc Công Giáo ở miền bắc. Tổ chức này chính là tiền thân của cái gọi là Ủy Ban Đoàn Kết Công Giáo Yêu Nước sau tháng tư năm 1975 ở miền nam.

Chính cái tổ chức, mà theo cách gọi tên của giáo sư Nguyễn Ngọc Lan là tổ chức trung gian gây rối này đã là căn nguyên tạo ra biết bao đau thương, thống khổ cho giáo hội Công giáo Việt nam từ mấy chục năm qua. Nó đã trở thành công cụ, một thứ bàn tay nối dài của đảng và nhà nước độc tài toàn trị cộng sản, giúp chúng thực hiện lần hồi dã tâm bóp nghẹt mọi sinh hoạt trong giáo hội. Cả trăm cả ngàn cơ sở tôn giáo, từ trường học, nhà thương, chủng viện, trú sở các dòng tu đã bị tịch thu dưới hình thức cưỡng bách dâng hiến. Từ đấy, việc tuyển sinh, truyền chức linh mục, đặt để giám mục đã bị cấm đoán nghiệt ngã vừa bằng bao lực vừa bằng những thủ đoạn gian dối, lọc lừa. Song song với những hành vi dọa nạt, khủng bố bằng vũ lực, họ giương lên những chiếc bẫy êm ái, nhằm xoi mòn lòng kiên nhẫn cũng như lập trường người tín hữu, nhất là những thành phần đầu não trong Giáo hội.

Qua trung gian của UBĐKCG một cơ cấu nằm trong Mặt Trận Tổ Quốc do đảng và nhà nước cộng sản dựng lên, một tiền lệ xấu bắt đầu nảy sinh. Đó là mọi chuyện lớn nhỏ trong giáo hội đều phải xin phép đểå được nhà nước cho phép. (Xin phép tổ chức hội nghị thường niên của HĐGM. Xin phép nhà nước phê chuẩn danh sách ứng viên đi tu. Xin phép chế độ được truyền chức linh mục. Xin phép nhà nước duyệt bài sai cử một linh mục cai quản một giáo xứ.

Xin phép xây, sửa nhà thờ. Xin phép qua Rôma hoặc xuất ngoại đây đó. Nói chung, tất cả mọi chuyện lớn nhỏ trong giáo hội đều phải xin phép!) Dĩ nhiên việc cho phép kèm theo những điều kiện để được chấp thuận, bằng không họ sẽ thẳng tay bác bỏ! Từ chuyện xin phép và cho phép đã dẫn tới những cảnh chạy chọt, lo lót khiến cho kẻ có quyền thêm cớ để coi thường các đấng bậc trong giáo hội và gia tăng những biện pháp đàn áp, không chế những sinh hoạt cần thiết trong đời sống đức tin. Khi xuất hiện những tệ trạng này thì có nhiều bằng chứng cho thấy lần hồi cốt lõi của niềm tin Kiô giáo đã bị xoi mòn, để rồi sớm muộn một ngày nào đó sẽ bị băng hoại. Khi ấy, nếu không có ơn phù trợ của Chúa Thánh Thần, không cần phải có tài tiên tri người ta cũng thấy trước là tương lại Giáo hội Việt nam sẽ đi về đâu?

Vì biết rõ bản chất tệ hại của Ủy Ban Đoàn Kết Công Giáo nên ngày 8 tháng 3 năm 1982, Thánh bộ Giáo sĩ đã chính thức gửi tới Hội đồng Giám mục Việt nam một tuyên cáo với nội dung "cấm các giáo sĩ, các linh mục làm chính trị, không được thành lập và tham gia các hiệp hội có tính cách chính trị". Tuân hành tinh thần tuyên cáo trên đây, thuở sinh thời đức cha Philiphê Nguyễn Kim Điền Tổng giám mục giáo phận Huế đã nghiêm cấm các linh mục không được gia nhập UBĐK.

Đấy là lý do khiến nhà cầm quyền cộng sản đã cưỡng bách ngài tới sở Công an Thừa thiên 'làm việc' tổng cộng 120 ngày trong thời gian từ đầu tháng tư đến giữa tháng 10 năm 1984. Khi bị chất vấn về điều nghiêm cấm này hôm 15-10-84, đức cha Điền đã thẳng thắn nhắc lại nội dung tuyên cáo đồng thời nhấn mạnh là ngài phải tuân hành luật lệ của Thiên Chúa hơn luật lệ của con người. Chỉ một sự kiện này đã đủ cho người ta thấy thực chất của cái gọi là UBĐKCGYN không gì khác hơn là một tổ chức trung gian tay sai của chế độ!

Sự liên tưởng khiến người viết những giòng này nhớ tới câu trả lời rành rọt của đức cha Nguyễn Minh Nhật với tư cách Chủ tịch HĐGMVN trong cuộc phong vấn của báo Églises d'Asie đầu năm 1991. Khi được hỏi là đức cha nghĩ gì về UBĐKCG, ngài trả lời nguyên văn bằng Pháp ngữ như sau: "Le comité (d'Union de catholiques Patriotes) détient l'unique journal catholique du Sud-Vietnam. Cependant l'un comme l'autre doivent être considérés plutôt comme des organes de l'Etat. Les articles du journal sont toujours en faveur de la politique gouvernementale et sont très souvent critiques vis-à-vis de l'Eglise. Ils ne donnent pas une idée juste de l'Eglise du Vietnam...Deux des représentants (du Comité) m'ont apporté une lettre dans laquelle ils se plaignent d'être soupconnés à la fois par le gouvernement et par la hiéarchie catholique qui les considère comme un instrument de contrôle du gouvernement. Je leur ai répondu que ces soupcons étaient fondés. Il ont perdu la confiance des catholiques" [7][78]

(Tạm dịch: UBĐKCG nắm tờ báo Công giáo duy nhất (tờ Công giáo & Dân Tộc). Cả hai (UB và tờ CG & DT) phải được xem là những bộ phận của nhà nước. Những tiết mục trong tờ báo luôn luôn nghiêng về phía nhà cầm quyền trong khi thường xuyên chỉ trích giáo hội. Nó không cung ứng cho người đọc một ý niệm trung thực về giáo hội... Hai đại diện (của Ủy ban này) đã trao cho tôi một bức thư trong đó các đương sự than phiền là một mặt họ bị nhà cầm quyền nghi ngờ và mặt khác lại bị giáo quyền coi họ như một công cụ trong tay nhà nước. Tôi đã cho họ biết là những sự hoài nghi đó có nền tảng, bởi vì họ đã mất lòng tin của những tín hữu Công giáo rồi.)

Những sự kiện phức tạp trên đây đã khiến cho những người đang sống trong lòng giáo hội Công giáo ở quê nhà muốn sống thực niềm tin cũng như muốn bảo vệ và phát triển niềm tin của mình càng ngày càng trở nên khó khăn trong cảnh ngộ trên đe dưới búa hiện nay. Các linh mục Nguyễn Văn Lý, Phan Văn Lợi, Nguyễn Hữu Giải và những giáo dân Nguyệt biều, An truyền và biết bao tín hữu vô danh khác đang là những kẻ lội ngược giòng. Nói cách khác, họ không chấp nhận thái độ a tòng với sự ác, với kẻ thù của niềm tin và đang chịu tử đạo từng ngày, từng giờ dưới nhiều dạng thức khác nhau cho dẫu bị bạo quyền gán cho những tội danh không liên hệ gì tới những hành vi làm chứng tá cho niềm tin kitô giáo của họ. Điều mỉa mai là họ còn bị chính những đồng đạo của mình, kể cả một thiểu số trong hàng giáo phẩm, nhân danh điều gọi là đường hướng, chính sách cao xa của giáo hội để mỉa mai, chỉ trích và để biện minh cho thái độ ngoảnh mặt làm thinh trước những đòn thù mà chế độ độc tài toàn trị cộng sản Hànội không ngừng giáng xuống những giáo dân và giáo sĩ đã và đang can đảm làm chứng cho Tin Mừng kể trên!

MƯỜI MỘT

Khi Cha Lợi Suy Tư Về Tử Đạo

Như đã nói, những người còn muốn sống thực niềm tin và muốn bảo vệ và phát triển niềm tin của mình trên quê hương hôm nay, tuy không phải vươn cổ chịu chém đầu hay phanh thây như tiền nhân xưa, nhưng quả thực họ đang phải chấp nhận tử đạo từng ngày, từng giờ dưới nhiều dạng thức khác nhau. Ngày linh mục Nguyễn Văn Lý bị 600 công an vũ trang cộng sản thằng thúc đem đi tống ngục đã chẳng làm ông ngạc nhiên. Hơn một phần tư thế kỷ trước, sau cơn địa chấn 30 tháng 4 năm 75 chụp xuống thân phận giáo hội và quê hương, ông đã rời Sàigòn lặn lội ra Huế chấp nhận ở lại trong hỏa ngục đỏ khi biết trước những đoạn đường chông gai đang chờ trước mặt. Mười năm tù đày khốn khổ tiếp theo những thời khoảng bị quản chế, bị làm khó dễ trăm bề đã chẳng đốn ngã được linh mục Tađêô Nguyễn Văn Lý.

Cuối năm 2000, nhân kỷ niệm 6 năm bản Tuyên ngôn mười điểm, một lần nữa ông lại đứng lên trực diện với bạo quyền cộng sản, cùng giáo dân các xứ Nguyệt biều, An truyền và những linh mục đồng tâm đồng chí trương cao khẩu hiệu TỰ DO HAY LÀ CHẾT! Hơn ai hết, cha Lý cũng như các linh mục Nguyễn Hữu Giải, Phan Văn Lợi và giáo chúng Nguyệt biều, An truyền đang quyết liệt đấu tranh cho tự do tôn giáo, cho quyền sống và quyền làm người trên quê hương Việt nam đã nhìn thấy trước đoạn đường tử đạo của mình. Riêng với người mục tử họ Phan, con đường này đã được vẽ ra trong tâm hồn thi sĩ của ông từ những ngày nào xa lắm. Cảm nghiệm một cách sâu xa tâm tình các bậc tiền nhân tử đạo ngay từ buổi bình minh của giáo hội Việt nam, linh mục Phan Văn Lợi đã viết bài "Lời Trần Tình Của Vị Tử Đạo" với những vần thơ cảm khái như sau:

"Đường phụng sự Chúa ta đi,
Vua quan lộng quyền đứng ra chặn lối!
Ta không rút lui sợ hãi,
Không quỳ gối van lơn,
Không hối lộ mua đường,
Nhưng cương quyết hỏi cho ra nhẽ"

Đấy là âm hưởng lời trần tình ngay thẳng đầy hào khí của tiền nhân tử đạo ngày xưa. Nhưng đấy cũng là tâm sự của người mục tử đang hiên ngang tuyên xưng niềm tin vào Chúa Giêsu và đạo của Ngài hôm nay, giữa những ngày tháng đầu của thiên niên kỷ thứ ba. Trước sự lộng hành của một chế độ phi nhân bản, vô tôn giáo, đang thi hành những thủ đoạn lọc lừa gian giối để ru ngủ niềm tin của người tín hữu Chúa Giêsu, người thơ họ Phan đã gửi tấm lòng trung liệt của ông vào những vần thơ:

"Ta đâu nghĩ quyền tự do tôn giáo,
Quyền làm người là ân huệ thí ban,
Do 'lòng tốt' của kẻ nắm quyền,
Để nức nở khen lao rối rít!

Ta chẳng ngồi chờ 'trên ban giấy phép',
Chẳng bằng lòng với khuôn khổ áp đặt bất công,
Lên sinh hoạt đạo, việc bổ nhiệm thủ lãnh cộng đồng,
Việc chiêu sinh, đào luyện hàng linh mục, tu sĩ!

Vì lợi ích các linh hồn, ta quyết chí,
Những gì công khai được thì sẽ công khai,
Nhược bằng không, thì cứ bí mật làm 'chui'
Con cái Chúa luôn tự do, có gì mà lo sợ!

Ưu tư của ta là vấn đề nhân sự,
Có những tông đồ can đảm chứng nhân.
Chứ không là cơ sở bề thế khang trang,
Linh đình rước xách, huy hoàng lễ hội!

....."

Trong trái tim linh mục Phêrô Phan Văn Lợi, sống và thực hành niềm tin Kitô giáo giữa xã hội loài người hôm nay không phải chỉ là bảo vệ Giáo hội, là chống lại những thế lực phá hoại đức tin Công giáo, mà hơn thế còn phải là bàn tay nối dài của Chúa Giêsu làm sáng lên sứ điệp của Người gói ghém trong Tin Mừng thánh Luca đoạn 4, câu 18,19: "Thần khí Chúa ngự trên tôi, vì Chúa đã xức dầu tấn phong tôi, để tôi loan báo Tin mừng cho người nghèo hèn. Người đã sai tôi đi công bố cho kẻ bị giam cầm biết họ được tha, cho người mù biết họ được sáng mắt, trả lại tự do cho người bị áp bức, công bố một năm hồng ân của Chúa".

Khơi nguồn từ lời Kinh Thánh trên đây, bước đường tranh đấu gian khổ của linh mục Nguyễn Văn Lý, Nguyễn Hữu Giải, Phan Văn Lợi không chỉ giới hạn trong phạm vi Giáo hội hoặc quyền lợi của nhà thờ mà còn quảng đại vươn tới tha nhân, tới quyền sống, quyền tự do của con người, nói chung. Vì quan niệm rộng rãi như vậy, cũng trong bài thơ kể trên, linh mục Lợi viết:

"Ta chẳng bo bo chăm lo quyền lợi,
Của cộng đồng, của đạo giáo ta thôi,
Nín câm trước những vi phạm quyền người,
Lo cho con người cũng là lo cho con Chúa".

Hình ảnh người tử đạo trong tôn giáo thường được con cháu Thái dương thần nữ đồng hóa với hành vi của những phi công trong phi đội thần phong của Nhật bản từng anh dũng hi sinh mạng sống lái phi cơ lao vào ống khói các tàu chiến đồng minh trong thế chiến thứ hai. Hình ảnh này cũng được những người Mác-xít Lê-nin-nít đem sánh ví với những anh hùng liệt sĩ trong chế độ cộng sản, những kẻ từng ôm bom chấp nhận cho nổ banh xác khi nhảy vào xe tăng của quân thù. Những người phát xít cũng như những người cộng sản đều cố tình không nhận ra một khía cạnh khác biệt nền tảng giữa những người chấp nhận cái chết cho một niềm tin tôn giáo với những người hi sinh mạng sống cho một ý thức hệ chính trị trong đời thường. Sự khác biệt đó là: một đàng chấp nhận cái chết khi lòng vẫn đầy ắp lửa hận thù trong khi một đàng cũng chấp nhận cái chết nhưng với tinh thần bao dung, tha thứ và tràn ngập yêu thương.

Những vần thơ sau đây trong bài "Lời Trần Tình Của Vị Tử Đạo" của linh mục Phan Văn Lợi đã nói lên trọn vẹn sự khác biệt nền tảng ấy.

"Nhưng dẫu gánh chịu ngàn muôn khốn đốn,
Ta vẫn không nguyền rủa kẻ gia hình,
Không dùng bạo lực đáp trả cường quyền,
Không nắm đấm đưa lên đòi nợ máu!

Không truyền lệnh trả thù cho con cháu,
Không đe dọa làm ma ám hiện về,
Không trù ẻo một cái chết thảm thê,
Cho kẻ tước của ta tự do, mạng sống.

Lòng ta hằng yêu thương và trông ngóng,
Những kẻ bách hại ta hiểu một điều:
Họ đã quên đi yếu tính của con người,
Là tôn trọng, yêu thương, giúp nhau tìm chân lý.

Bởi thế, với ơn Chúa, ta đà quyết chí,
Sống thẳng, nói thật, chết hiên ngang.
Để những kẻ áp bức bạo tàn,
Biết hồi tâm mà suy nghĩ lại".

[1][72] Nội dung vở kịch Dâng Con Cho Mẹ đại khái như sau: Một cặp vợ chồng nhà kia có hai con (một đứa đã 18 tuổi, còn đứa kia mới mấy tháng người mẹ bồng trên tay) chở nhau trên hai chiếc xe đạp từ Huế ra La Vang với ý định dâng hai con cho Mẹ, hứa xin cho chúng đi tu sau này. Ra đến Mỹ chánh thì công an chặn lại, bị phạt vì chở quá tải (ông chồng chở bà vợ trong khi bà vợ lại ẵm đưa con trên tay). Trong lúc miễn cưỡng phải ngừng lại bên đường thì có một xe chở các nữ tu cũng bị chặn lại vì đi ra ngoài tuyến đường được phép. Nhất quyết không trở lại Huế theo lệnh công an, mọi người hợp ý quỳ xuống bên đướng hướng về La Vang cầu nguyện. Trước tình thế ấy, công an đành phải cho mọi người lên xe đi tiếp. Ra đến nơi cặp vợ chồng này gặp một cặp vợ chồng trẻ khác bế theo một đứa con trai nhỏ với cùng một ý hướng. Tất cả cảm động cùng quỳ bên nhau hướng lên đài Đức Mẹ La Vang với lòng thiết tha khấn hứa xin "Dâng Con Cho Mẹ". Vở kịch khiến người ta liên tưởng tới cuộc hành hương do cha Lý hướng dẫn trước đó không lâu. Và đấy là lý do khiến Cha Lợi và bốn cựu chủng sinh bị bắt.

[2][73] Xin đọc chi tiết bản tường trình ở phần hai bao gồm những chứng từ của cha Phêrô Phan Văn Lợi.

[3][74] "Một Thoáng Nhìn Về GHVN Qua Biểu Tượng Đức Gioan Phaolô II" – Biên khảo của Trần Phong Vũ, Tin Vui xuất bản tại Hoa Kỳ tháng 7-1997, trang 136.

[4][75] Đọc trong phần ba, phụ lục bản địch Việt ngữ bài tường trình của John Fox "Murder of a Polish Priest" đăng trên Reader's Digest số phát hành tháng 12-1995. Bản dịch này xuất hiện lần đầu trên tạp chí Đường Sống số dặc biệt phát hành nhân dịp tưởng niệm 30 tháng 4 năm 1986 và sau đó được đưa vào soạn phẩm "Một Thoáng Nhìn Về GHVN Qua Biểu Tượng Đức Gioan Phaolô II" từ trang 515 đến trang 539.

[5][76] "Hiện Tượng Nguyệt Biều" của Đỗ Mạnh Tri, do Tin Vui ấn hành tháng 3-01 tại Hoa Kỳ, trang 87-88.

[6][77] Bản tường trình từ Huế ngày 6-4-01 trong phần thứ hai, Chứng Từ Của Linh Mục Phan Văn Lợi.

[7][78] Nhật ký 1990-1991 của Nguyễn Ngọc Lan do nhà xuất bản Tin ở Paris ấn hành, trang 237. Chứng từ này cũng được đưa vào bài đọc lại Nhật ký NNL trong tác phẩm "Một Thoáng Nhìn Về..." trang 476.

post bai

2009-11-28T14:34:00.001-08:00

Chân dung cố Giám Mục

PHAOLÔ LÊ ĐẮC TRỌNG

TRẦN PHONG VŨ

Sau 92 năm tại thế, ngày 07-9-2009 Đức Cha Phaolô Lê Đắc Trọng, nguyên giám mục phụ tá tổng giáo phận Hà Nội đã được Thiên Chúa gọi về. Trong hơn 60 năm linh mục và 15 năm giám mục, ít ai biết rõ về thân thế, gia cảnh nhất là tác phong, nhân cách của ngài. Cho đến những năm cuối đời khi hai tập Hồi Ký 1 (2006) và 2 (2007) được phổ biến giới hạn trong nước, một số người mới bắt đầu lờ mờ nhận ra nơi Đức Cha Phaolô một nhân cách lớn.

Nhưng vẫn chưa đủ rõ nét.

Phải chờ tới sau Thánh Lễ an táng tại Nhà Thờ Chính Tòa Nam Định ngày 09-9-2009, khi Hồi Ký tập 3 được công bố*, người ta mới cảm nhận được trọn vẹn chân dung của người môn đệ Chúa Kitô đã âm thầm nhưng can đảm sống và thể nghiệm niềm tin son sắt của mình giữa những tháng năm đầy biến động trong lòng Giáo hội và Quê hương. Đấy là hình ảnh của đoá hoa sen tinh khiết lừng lững vươn lên giữa bùn lầy nhơ bẩn.

Một mẫu người đơn sơ, khiêm tốn

Qua những chứng từ để lại trong ba tập Hồi Ký, và qua những phát hiện sau này của nhiều nhân chứng, cho thấy Đức Cha Phaolô là một mẫu người đơn sơ, khiêm tốn, cưu mang một tinh thần nghèo khó bẩm sinh. Và khi tinh thần nghèo khó, đơn sơ, khiêm tốn bẩm sinh ấy được tôi luyện trong môi trường Kitô giáo thì chỉ có tăng thêm chứ không hề sút giảm.

Trong đoạn thuật lại thời thơ ấu và bước đường Mục vụ ở phần 1 Hồi Ký toàn tập, Đức Cha đã giãi bày tâm trạng băn khoăn, bứt rứt pha lẫn ưu tư của mình khi chứng kiến lối sống cách biệt mà ngài cho là "dị thường" của giới giáo sĩ và cung cách "khúm núm, lễ độ" quá lố của giáo dân đối với những người chăn giắt linh hồn trong những năm cuối thế kỷ, ngay giữa lòng một chế độ gọi là "xã hội chủ nghĩa". Một điều dị thường khác theo quan sát của đức cha Phaolô ngay từ khi còn là một học sinh nhỏ trong xứ đạo quê nhà thì tuồng như người giáo dân Việt Nam có vẻ ưa thích lối sống quan liêu, hách dịch, xa cách của giáo sĩ hơn là thái độ bình dân, thân cận của các ngài! Đức cha viết:

"Giáo dân kính mến các cha là thế. Sự quí mến đó có giúp gì cho các cha trong con đường nhân đức thiêng liêng hay chỉ giúp làm nảy tính kiêu kỳ, xa cách, ủy mị, biếng nhác việc bổn phận, tạo nên một lớp người lạ thường, kỳ dị? Cách đối xử với các ngài cũng lạ thường. Chào cha lại phải thêm những tiếng: 'con xin phép lạy cha'. Lúc ra về: 'Con xin phép về, để cha nghỉ', dường như cha chỉ có nghỉ ngơi, nằm võng chẳng phải làm việc gì. Một nếp sống tồn tại qua nhiều thế hệ.

… cha nào hiền lành, bình dân, xem ra nhiều người lại không thích. Thí dụ cha Hiếu, khi đến chơi nhà ông trẻ tôi đang làm trùm, thấy người ta giã gạo, người cũng đứng lên cối giã, bà con coi là tầm thường….. Cử chỉ bình dân đó ảnh hưởng lớn đối với tôi"

Ngài tự hỏi: "ảnh hưởng bao nhiêu?" và tự trả lời: "Suốt đời".

Hé mở đôi chút về mình, tác giả hồi ký cho hay: "Tính tôi nhút nhát, không thích ra mắt. Sợ gặp người giầu có quyền sang, thích giao thiệp với những người dân nghèo khó". (HK toàn tập Phần Một – Thời Thơ Ấu & Bước Đường Mục Vụ, trang 25-26).

Trong bài giảng thuyết nhân Thánh Lễ an táng Đức Cha Phaolô ở Nhà Thờ Nam Định hôm 09-9-2009, Đức Cha Lôrenxô Chu Văn Minh, đương kim giám mục phụ tá Hà Nội, làm chứng: "Trong cuộc sống riêng tư, ngài luôn sống khó nghèo, không ham hố hưởng thụ giàu sang, ngài ăn uống đạm bạc, mặc áo vải thô, đi guốc mộc" Về điểm này, người ngoại cuộc chỉ cần nhìn tấm hình chụp chiếc giường ngủ đơn sơ, thanh đạm của vị giám mục quá cố là đủ rõ.

Trong Hồi Ký toàn tập Phần II ngài viết về hàng Giám Mục với những lời lẽ cương trực như sau:

"Giám Mục đoàn, yếu (...) Thiếu đoàn kết, chia rẽ theo miền, theo địa phương (…) Vị thì chỉ lo cho quyền lợi của Giáo phận mình, không quan tâm mấy đến quyền lợi chung; vị khác lo bảo vệ vinh quang (học vị), hầu hết nhút nhát sợ sệt, nhất là các vị miền Nam, vì luôn bị mặc cảm chiến bại. Đức Giám Mục Mỹ Tho đạo đức chân chính bị coi là lẩm cẩm. Không thiếu những vị kỳ thị Giáo phận nhỏ to, thầm mơ ước, và thậm chí nếu có thể, vận động cách nào đó để được chuyển vào những vị trí cao sang." (HK toàn tập Phần II – Giáo Hội CGVN Trước Cơn Bão Thời Đại, trang 256)

Hơn ai hết Đức Cha Phaolô có quyền và có đủ tư cách để đưa ra những nhận định thẳng thắn trên đây. Giản dị vì cũng trong bài giảng nhân Thánh Lễ an táng ngài, đức giám mục phụ tá tổng giáo phận Hà Nội đã làm chứng trước sự hiện diện đông đủ các chức sắc trong Giáo hội và nhiều ngàn tín hữu như sau:

"Là con người khiêm tốn, tuy 2 lần được Đức Hồng Y Giuse Maria Trịnh Như Khuê đề cử làm Giám mục, nhưng ngài đều từ chối. Lần thứ ba vì nhu cầu cấp thiết của Giáo Phận Hà Nội, ngài nhận làm giám mục phụ tá giúp việc đức Hồng Y Phaolô Phạm Đình Tụng, khi đã bảy mươi lăm tuổi."

Vị chủ chăn can trường -

Người Ngôn sứ miệt mài rao giảng

Sau biến cố đất nước bị chia đôi năm 1954, cùng với một số linh mục, cha Phaolô Lê Đắc Trọng đã chọn ở lại miền Bắc, can đảm chấp nhận vai trò chủ chăn –hơn thế, vai trò Ngôn Sứ, giữa một xã hội vô thần, vô luân, vô tôn giáo, vô tổ quốc-. Vẫn theo đánh giá của Đức Cha phụ tá TGP Hà Nội Lôrenxô Chu Văn Minh, thì "Ngài là một ngôn sứ nhiệt thành luôn hăng say rao giảng Lời Chúa, thời thuận lợi cũng như không thuận lợi. Những bài giảng của ngài súc tích, mạch lạc lôi cuốn lòng người, là đèn sang, soi lối chỉ đường cho dân Chúa".

Trong suốt những năm tháng khó khăn, nghiệt ngã, đảng và nhà nước cộng sản tuy không ra mặt bách đạo như những thế kỷ trước, nhưng bằng nhiều phương thế khác nhau, họ đã âm thầm tiến hành những thủ đoạn tinh vi, thâm độc nhằm tiêu diệt lần hồi các tôn giáo, nói chung, cách riêng Giáo hội Công giáo. Thí dụ như họ chiêu dụ những thành phần tín hữu –bao gồm cả giáo dân và một thiểu số giáo sĩ- bất mãn, có cuộc sống bê tha, rối đạo để lập ra những tổ chức như "Ủy Ban Liên Lạc Những Người Công Giáo Yêu Nước, Yêu Hòa Bình, Tổ Quốc", ban đầu ở miền Bắc và "Ủy Ban Đoàn Kết Công Giáo Yêu Nước" sau này ở miền Nam để dùng chính người Công giáo đánh phá Giáo hội theo kiểu "gậy ông đập lưng ông"; hủ hóa, mua chuộc các đấng bậc nhằm chia rẽ nội bộ Giáo hội; ngầm tước bỏ mọi phương tiện giáo dục, đào tạo, ấn loát khiến cho việc học đạo, tìm hiểu giáo lý bị trở ngại. Đấy là chưa kể những thủ đoạn vu oan, giá họa nhằm bắt bớ, kể cả giết chóc, thủ tiêu các linh mục, tu sĩ như trường hợp cha Nguyễn VănVinh thuộc Giáo phận Hà Nội bị giam cầm đến chết ở nhà tù khét tiếng Cổng Trời chẳng hạn.

Trong Hồi Ký toàn tập, Đức Cha Phaolô đã nhiều lần công khai nói tới chủ trương thâm độc của đảng và nhà nước cộng sản nhằm loại khỏi tâm trí người dân, nhất là giới trẻ những ý niệm về "Ông Trời" về "Thiên Chúa". Trong HK toàn tập Phần Một – Thời Thơ Ấu & Bước Đường Mục Vụ (trang 157), đức cha nhận định: "người xưa khiêm tốn khẩn cầu: 'Lạy trời mưa xuống' thì nay 'thay trời làm mưa'. Tất cả đều có ý chối bỏ Thiên Chúa, hoặc có Thiên Chúa thì cũng chỉ là nhân vật rất tầm thường, chẳng có ích gì cho chúng ta; còn cản trở bước tiến của nhân loại là khác! Đúng với cái khẩu hiệu của ông tổ Các Mác của họ: 'Tôn giáo là thuốc phiện mê hoặc nhân dân' (La religion est l''opium du peuple)."

Để củng cố niềm tin nơi Thiên Chúa của các tín hữu hầu triệt tiêu luận cứ cho rằng không có Thiên Chúa của người cộng sản, trong thời gian ở Nam Định, linh mục Phaolô Lê Đắc Trọng đã vận dụng tối đa những phương tiện eo hẹp có trong tầm tay để viết, chuyển ngữ, in và phát hành "chui" những tập tài liệu về giáo lý cơ bản. Đức cha viết:

"Chính tôi quay máy ronêo của tôi, trong một buồng đóng kín, chỉ có mình tôi và cháu tôi là Oánh, hai bác cháu, chứ không có người khác, để việc in được giữ kín…" (Trang 150)

Việc làm này nhà nước không thể không biết và vì thế:

"…họ khó chịu về những vấn đề tôi đưa ra bản chất là ngược với điều họ tuyên truyền. Chẳng hạn lúc đó người ta nói, nhất là trong các trường học, con người không có linh hồn. Họ thuộc phái duy vật mà!". Vì thế: "Tôi viết sách: Con người phải có linh hồn" (Trang 157)

Lòng trung thành với đức tin Công giáo của đức cha còn được biểu hiện qua những lần ngài được mời đi "làm việc". Trong Hồi Ký, ngài kể lại chi tiết cuộc đối thoại sau đây:

"Một tháng sau, tôi bị gọi ra Viện Kiểm Sát Nhân Dân làm việc. Viện Kiểm Sát có chức năng điều tra xác minh dữ kiện để đưa ra Toà án. Lần đầu tiên và cả đời tôi chỉ có lần này mới biết Viện Kiểm Sát…. Chung quanh tôi độ ba chục giáo gian, tôi quen mặt một số vẫn đến nhà xứ đấu tranh. Ông Viện Trưởng cất tiếng hỏi:

- Ông có làm phép đạo cho anh này không (tôi không nhớ tên)?

- Tôi thưa: Có.

- Khi làm phép thì ông đã nói thế nào?

- Điều này luật đạo chúng tôi không được phép nói.

- Ông phải nói, vì đây là pháp luật đòi hỏi.

- Tôi không được phép nói, vì luật chúng tôi dạy rằng: khi giải tội thì không bao giờ được nói điều người ta nói với tôi, dù có phải chết cũng không được nói: đó là bí mật toà giải tội, chúng tôi phải giữ với giá mạng sống chúng tôi.

Họ cứ hỏi đi hỏi lại mãi, tôi vẫn chỉ thưa có một câu:

- Tôi không được phép nói.

Rồi họ hỏi hàng mấy chục câu hỏi vu vơ, trong đó có một câu quan trọng:

- Ông có tôn trọng chính quyền không?

- Có - luật đạo chúng tôi dạy điều ấy.

Cả một ngày thẩm vấn, chỉ có lời hỏi đáp đó là đàng hoàng.

Ông Viện Trưởng đọc lại biên bản để tôi ký. Khi đọc đến câu: ông có tôn trọng "chính quyền" không? thì ông ta lại hỏi: ông có tôn trọng luật pháp nhà nước không? Tôi ngắt lời ông ngay và nói: Ông không hỏi tôi thế. Nếu ông hỏi tôi 'có tôn trọng luật pháp không', thì tôi thưa khác".

- Ông thưa khác thế nào?

- Nếu ông hỏi có tôn trọng chính quyền thì tôi thưa có và không điều kiện. Vì luật đạo dạy dù chính quyền là thế nào đi nữa, cũng phải tôn trọng. Còn nếu hỏi: Có tôn trọng luật pháp nhà nước không, thì tôi thưa khác.

- Thưa thế nào? Rồi ông ta giơ cao cuốn Hiến pháp lên:

- Đây luật pháp nhà nước, dù là Tổng thống, dù là Chủ tịch nước cũng phải tuân theo. Và ông ta trịnh trọng hơn nữa, hỏi khi dằn từng tiếng:

- Ông có tuân theo pháp luật nhà nước không?

Tôi cũng trịnh trọng và dằn từng tiếng:

- Tôi tôn trọng luật pháp nhà nước, khi luật pháp đó không ngược đạo lý chúng tôi.

Ông ta lại nói to hơn và dằn từng tiếng:

- Đây! Pháp luật nhà nước! Ông có tôn trọng không?

Tôi cũng dằn từng tiếng:

- Tôi tôn trọng khi luật pháp đó không có gì đi ngược với đạo lý chúng tôi. Còn nếu có điều gì ngược với đạo lý chúng tôi, lương tâm tôi không buộc phải theo.

- Thế nào là không hợp với lương tâm?

Tôi ví dụ:

- Ngày xưa vua chúa ra luật cấm đạo, thì dù có chết cũng không tuân luật vua chúa. Đó là cái chết của các Thánh Tử Đạo chúng tôi đó.

Ông Viện trưởng không còn gì mà nói. Tôi cũng thế…" (HK toàn tập Phần Ba – Cái Nhìn Đối Với Việt Minh & Chủ Nghĩa CS, trang 365-366-367).

Đức cha Phaolô và "Ủy Ban" phá đạo

Điều kỳ diệu là mặc dầu dưỡng phụ Đức Cha Phaolô Lê Đắc Trọng là linh mục Vũ Xuân Kỷ, người sau năm 1954 từng giữ chức vụ Chủ tịch "UB/LL/YTQ&YHB" mà hậu thân của nó là "UB/ĐK/CGYNVN" ở miền Nam sau này, nhưng dường như không bao giờ, dù chỉ trong phút giây, tâm hồn và ý chí ngài bị lung lạc hay chao đảo. Đức cha luôn có một lập trường kiên định và dứt khoát. Nói về "Cha Bố", Đức Cha Phaolô viết: "Cha Kỷ suốt đời vẫn quý mến tôi, nhưng tránh tôi vì biết tôi không cùng lập trường với ngài". (HK toàn tập Phần Bốn: Phụ lục – Đôi hàng về thân thế ĐC Phaolô Lê Đắc Trọng – Vũ Sinh Hiên. Trang 502).

Theo đức cha thì cả giáo phận Hà Nội thời ấy cũng có một lập trường dứt khoát như vậy:

"Thông cáo về 'Ủy Ban liên lạc những người công giáo yêu tổ quốc yêu hoà bình' có chữ ký của cha Đinh Lưu Nhân, cha chính Địa phận. Bản thông cáo nói về việc dùng chữ "Công giáo". Chỉ được dùng danh nghĩa đó đối với những đoàn thể đã có phép giáo luật: ở đây cái Ủy Ban này không có phép, nên là sai luật. Với một số lý do khác nữa, người Công giáo không được gia nhập phong trào đó. Thông cáo đó được đưa đi các nơi chính trong các Địa phận" (Hk toàn tập Phần Một – Thời Thơ Ấu và Bước Đường Mục Vụ, trang 148)

Ở một đoạn tiếp ngay sau đó, đức cha xác định quan điểm và dự tính riêng của ngài như sau:

"Cái Ủy Ban đó, tôi cho rằng chỉ là bước đầu để đi đến việc lập Giáo hội tự trị, như ở bất cứ nước Cộng sản nào. Vì thế, bản thông cáo kia chưa đủ. Tôi muốn trình bầy về mối liên hệ giữa người Công giáo Việt Nam với Giáo hội hoàn vũ theo phương diện tích cực…" (Trang 149)

Trong mục Phong trào các Patriotes, HK toàn tập Phần Hai, tác giả viết:

"… Giáo Hội khổ nhiều vì nhóm đó trong nhiều năm, vì đó là công cụ để phá đạo, bách hại đạo, giống kiểu Julien Apostats: lấy đạo chống đạo, lấy người có đạo đập người có đạo, lấy con cái chống lại cha mẹ…. Người Công giáo chịu bao khốn khó, tù đầy cũng là do nhóm này… Cũng may là những linh mục hay giáo dân lãnh đạo được lựa chọn ở những thành phần không đạo đức, nên ít ai theo; nhưng họ lại có quyền của nhà nước, mà họ dốt nát, nên càng dữ tợn, người ta vừa sợ, vừa biết bộ mặt của họ. Vì thế, nó đã sắp tàn nếu không có miền Nam đến tiếp sức và hồi phục nó dưới nhãn hiệu mới "Ủy ban Đoàn kết". Uỷ ban này có lãnh đạo trí thức (các linh mục bằng cấp), tìm được đất màu mỡ ở miền Nam và sống mạnh, nhờ vào việc thay đổi chiến thuật…." (HK toàn tập, Phần Hai – Giáo Hội CGVN Trước Cơn Bão Thời Đại, trang 260-261)

Sau đó, đức cha xác tín rằng dù thay tên đổi họ thì bản chất của những tổ chức này vẫn chỉ là một thứ tay sai của chế độ. Vì thế ngài khẳng định:

"Forme có đổi, fond vẫn không thay đổi. Tuyên bố không tách khỏi Giáo hội, lại còn giúp in những sách đạo, phổ biến Phúc Âm giáo lý, giúp cho các cha các xứ được quyền lợi nọ kia, đạo được dễ dàng, nhưng thực tế vẫn là tách khỏi Giáo hội, vì họ làm mọi việc đó nhân danh họ, ngoài quyền bính chính thức của Giáo hội" Trang 261).

Bàn sâu vào những hệ quả nguy hại mà những thành phần đi theo tổ chức phản đạo kia phải gánh chịu, kể cả giới lãnh đạo trong Giáo hội thân cận với nó, chuẩn nhận nó, dủ chỉ để lợi dụng cách nào đó, đức cha viết tiếp:

"Họ phải thừa hiểu rằng: được chín cái lợi mà hy sinh một điều thôi, có thể là mất tất cả… Ví dụ chỉ chấp nhận thế này: 'Ông là bạn tốt của tôi, ông giúp đỡ tôi rất nhiều. Chúng ta là bạn tốt với nhau!'. Đã là bạn tốt với nhau, đâu còn dám làm phật ý nhau, làm khác ý ông bạn của mình, phương chi làm ngược ý bạn, thế mà ông bạn kia lại là người tham lam, cho đi tất cả để lấy lại tất cả. Nhận thuộc về người bạn đó, là hiến cả đời sống cho người đó, cả Giáo hội, nếu có thể! Nhưng một khi đã trót rồi, không thể rút ra được nữa. Kinh nghiệm xưa là thế, nay vẫn thế. Nào mất quyền lợi, nào nguy cơ tưởng tượng, nào sĩ diện. Nay mọi cái mọi nơi đều thay đổi, chỉ con người có tinh thần ly khai, chống Giáo hội thì vẫn y nguyên. Một Đức Giám Mục nói về Tổng Đại Diện của mình đang thao túng mọi việc trong Giáo phận mà vị đó đã là và nay vẫn còn tinh thần patriot, Toà Thánh đã biết, dư luận chống đối, muốn vị đó từ chức. Đức Giám Mục nói: "Ông ấy tốt, giúp nhiều việc, làm sao bãi chức ông được. Khi nào tôi chết, tức khắc ông ấy hết quyền". Bi đát làm sao! Truyện thật 100%! Những ấn loát muốn được ra mắt, phải dán nhãn hiệu "Đoàn Kết". Các tác phẩm mất giá một phần, bị nghi ngờ. Nay dưới nhãn hiệu "Xuất bản của Toà Tổng Giám Mục".

Đức cha cay đắng kết luận:

"Lãnh tụ đã vào ngự toà rồi!" (trang 261-262)

Với tâm tình mến đạo, yêu nước sâu xa,

Đức cha có cái nhìn cảnh giác rất sớm về cộng sản.

Là người có một kiến thức rộng rãi, uyên bác, thêm vào lòng yêu mến Giáo hội và Dân tộc cách sâu xa, ngay từ những ngày đầu gọi là Cách Mạng Tháng Tám khi cộng sản còn mang danh hiệu Việt Minh, linh mục Phaolô đã có một cái nhìn xuyên suốt về chủ nghĩa cộng sản và nhân vật Nguyễn Ái Quốc núp dưới tên Hồ Chí Minh để du nhập chủ nghĩa này vào Việt Nam.

Trong Hồi Ký vủa Đức Cha, người ta đọc được những nhận định sắc bén sau đây:

"Đảng cộng sản Đông Dương biết người Việt Nam đều sợ cộng sản, nên ngay từ năm 1945, họ đã giả cách tự giải tán, để lập Hội Nghiên Cứu Chủ Nghĩa Mác. Ông Hồ Chí Minh còn khôn khéo làm thân với Đức Cha Lê Hữu Từ, và mời ra làm cố vấn… Dẫu vậy, người ta biết ngày càng rõ: ông là Nguyễn ái Quốc, một người trùm cộng sản, phụ trách khu Đông Nam Á. Lúc này chưa có đảng lao động hay cộng sản gì hết, mà chỉ đơn thuần là Việt Minh". (HK toàn tập Phần Hai – Giáo Hội CGVN Trước Cơn Bão Thời Đại, trang 189-190)

Tiếp theo, trong một đoạn kế, ngài viết:

"… Có một cuốn sách rất nhỏ tìm được ở một hiệu sách ở Nam Định, trong đó tác giả đặt ra một số câu hỏi câu thưa để dân gian dễ hiểu về một số vấn đề như 'Dân chủ là gì?' 'Cộng hoà là gì?', 'Đế quốc là gì?' v.v. Trong các câu hỏi thưa, có một câu: 'Không tin vua là con trời, có đúng không?' - Thưa: 'Trời cũng không có, thì làm gì có con trời'. Lời tuyên bố công khai và gián tiếp về tôn giáo có thế. Còn trong thực tế, chỗ nào cũng rêu rao "tôn trọng tự do tín ngưỡng". Trong chiến tranh phá hoại (tiêu thổ kháng chiến), phải tôn trọng các nơi thờ tự. Thế nhưng ban đầu, cổ võ phá huỷ các nhà xây kiên cố để địch khỏi lợi dụng đóng bốt. Một số nhà thờ bị thiêu huỷ, chôn mìn ở trong, như Đồng Trì, Vĩnh Đà… bị thiêu huỷ hoặc bị đặt mìn để đánh sập. Một số nhà thờ như ở Kẻ Đại, Đồng Đội bị bom Pháp đánh sập. Những vụ bom đạn tàn phá như thế, người ta nghi có bàn tay Việt Minh dính líu. Có thể họ đưa một tin mật nào đó rằng, nơi nọ nơi kia có chứa vũ khí hoặc có Việt Minh hay bộ đội đang đóng ở đó. Thế là Pháp đến dội bom, hoặc bắn ca nông vào nơi đó" (Trang 190-191)

Trong Hồi Ký toàn tập Phần Ba, người ta đọc được những giòng sau đây:

"Chỉ có đảng Cộng sản Đông Dương vẫn ngấm ngầm hoạt động, nay xuất đầu lộ diện dưới danh hiệu Việt Minh. Việt Minh là tên tắt của Việt Nam Độc Lập Đồng Minh Hội, là mặt trận như họ nói 'bao gồm mọi đảng phái yêu nước, mục đích giành độc lập cho Việt Nam'. Đảng Cộng sản là linh hồn, là chủ yếu, là lãnh đạo của mặt trận. Sau này vỡ lẽ chỉ có hai đảng, đảng Xã hội, đảng Dân chủ. Hai đảng này cũng chỉ là cách nói của đảng Cộng sản chứ họ vẫn phải răm rắp theo đường lối của đảng Cộng sản. Cuộc gọi là "cách mạng" nay trở thành tên tuổi chỉ nhờ cách tô son vẽ phấn sau này, mà cách tô phết của cộng sản thì có tiếng". (HK toàn tập Phần Ba – Cái Nhìn Đối Với Việt Minh & Chủ Nghỉa Cộng Sản. Trang 276)

"Cách Mạng Tháng Tám, ngày giành chính quyền vừa nổ ra được mấy hôm, tôi thấy Ban cho tôi xem tờ báo không nhớ tên là gì, chỉ trông rõ và ngày nay trong trí còn nhớ rõ dòng chứ lớn: Ủy ban cách mạng lâm thời do ông Hồ Chí Minh cầm đầu. Chưa nghe thấy tên ông Hồ Chí Minh bao giờ. Nghe cũng dễ nhớ, đọc cũng kêu đấy.

Ban lại cho tôi biết: đó là ông Nguyễn Ái Quốc. Tên ông này thì tôi biết lắm. Tôi đã nghe nói về ông, cái tên ông nó cũng làm cho tôi vui: Ái Quốc! Cái tâm tình nung nấu tuổi trẻ khắp nơi khắp thời. Thế nhưng tôi biết ông là người cộng sản sống ở Nga. Tôi có đọc một vài tờ tuyên bố trong Tạp chí Cahier bằng tiếng Pháp, viết ở nước Nga. Tôi chỉ nhớ dưới những tuyên bố đó, có ký tên Nguyễn ái Quốc. Tôi e, e không dám nói, e sợ một chút, vì như thế chính xác ông là người cộng sản…" (Trang 279-280)

Những giòng kế tiếp, tác giả viết:

"Tôi cũng đã đọc cuốn Bức Màn Sắt (bản dịch cuốn Moscou sans voile), nhưng tôi hiểu sâu hơn về cộng sản khi tôi đọc cuốn Les dogmes du communisme (Những tín điều của chủ nghĩa cộng sản). Cuốn này tôi dịch ra tiếng Việt vào một kỳ nghỉ hè…"

(…)

Bầu khí chính trị lúc này thế nào? Nói đến hai chữ "Độc lập" người Việt Nam nào lại không phấn khởi sau hàng trăm năm mất nước. Bảo là đảng phái, phong trào ái quốc nổi lên để giành độc lập, nhưng hầu tất cả đều bị dẹp tan tành. Quốc Dân Đảng, rồi Đại Việt nay chỉ còn thoi thóp…. Họ là một đảng kỳ cựu, giầu chiến lược chiến thuật, được quốc tế cộng sản nâng đỡ, vì họ là một chi nhánh. Họ thay đổi hình dạng luôn luôn, nên họ dễ tồn tại và phát triển. Cái động lực giúp họ mạnh lên, luôn luôn là núp dưới tinh thần ái quốc. Lúc này mà nói đến cộng sản ra lãnh đạo, dân ta chắc không ai theo, trừ mấy người đã là cộng sản, nên họ đổi thành Việt Minh, vẫn ranh ma, vẫn khéo léo xoay chiều, luồn lọt…" (Trang 280-281)

Cái nhìn sâu sắc của Đức Cha Phaolô

về chính sách "tiêu thổ" & "cải cách ruộng đất"

* Tiêu thổ kháng chiến: Tiếp theo biến cố gọi là "cuộc kháng chiến toàn quốc" nổ ra vào cuối năm 1946, Việt Minh phát động mạnh mẽ chiến dịch "tiêu thổ" mà ông Hồ gán cho ý nghĩa là phải tạo nên cảnh "vườn không nhà trống" để cho thực dân Pháp khi tiến vào các thị trấn các làng mạc của ta không còn có nơi trú quân. Lúc bấy giờ hầu hết người dân đều hiểu như thế và tin thật như thế. Vì vậy có những người quá hăng say, nhiệt thành với nghĩa vụ công dân đã tự đập phá nhà mình trước khi di tản. Nhưng tác giả Hồi ký đã sớm nhận ra ý định thâm sâu của những người cộng sản khi phát động rầm rộ chính sách gọi là "tiêu thổ kháng chiến". Theo Đức Cha Phaolô thì nó chỉ là một âm mưu khởi đầu để nối tiếp bằng cuộc cải cách ruộng đất sau này nhằm hoàn tất chủ trương "cào bằng", triệt hạ những thành phần tư sản mại bản, địa chủ có nhà cửa, ruộng vườn để tiến lên cái gọi là xã hội chủ nghĩa, nói trắng ra là cộng sản.

Trong Hồi Ký ngài viết:

"Từ năm 1948, Nam Định lúc tôi về chỉ là một cảnh hoang tàn, do chính sách tiêu thổ kháng chiến của Việt Minh. Ở đâu cũng thế, các thị xã, thành phố nhỏ như Nam Định, nơi không có quân chiếm giữ thì các nhà đều bị phá huỷ; các phố bên vệ đường cái quan cũng bị phá huỷ. Ở các làng, các xã, các nhà hai tầng, nhà lớn cũng bị đánh sập. Lí do, để quân đội Pháp khỏi lấy đó để đóng quân, làm bốt (poste), làm căn cứ địa. Lí do sâu xa nhất, để hạ người giầu, tiêu huỷ tài sản của họ, san bằng giai cấp.

Tôi rõ điều đó, khi còn ở quê nhà hồi 1947, Lê Văn Ban cán bộ, em rể tôi một hôm về nhà mang theo tài liệu. Trong các tài liệu đó có nói: 'Chúng ta đã thắng lợi, một là phá hủy cửa nhà của bọn chúng, họ ở thành phố, mang theo ít đồ đạc đi sơ tán. Nay ta bảo khu này không an toàn, khu kia không an toàn; đồ đạc cồng kềnh chúng bán rẻ bán đắt hết, thế là chúng hai tay sạch không'. Đánh đổ quân đội Pháp là một mục tiêu; đánh đổ giai cấp tư bản là mục tiêu khác, còn quan trọng hơn. Vì giả sử có đuổi được quân đội Pháp, mà tư bản vẫn còn chễm chệ ngồi yên, thì đối với Việt Minh, cách mạng chưa kể là thành công. Phải tiêu diệt hai kẻ thù cùng lúc, mà kẻ thù tư bản cần phải được đánh gục hơn. Họ đã đạt mục đích đó ở thành phố Nam Định." (HK toàn tập Phần Một – Thời Thơ Ấu & Bước Đường Mục Vụ. Trang 99-100).

Trong một chương khác, tác giả ghi nhận:

"Cái 'chiến lược vườn không nhà trống' không phải chỉ để đối phương không còn chỗ đặt chân, mà nhất lả dân cư của vườn, của nhà không còn gì!" (HK toàn tập Phần Ba – Cái Nhìn Đối Với Việt Minh & Chủ Nghĩa Cộng Sản. Trang 307)

* Cải cách ruộng đất: Đây là biến cố được tác giả Hồi Ký coi là "long trời lở đất" do đảng và nhà nước phát động ở miền Bắc giữa thập niên 50. Dù là một linh mục, nhưng với tâm tình yêu nước thiết tha, luôn gắn bó với nhịp sống nổi trôi, bất hạnh của người dân trong thời nhiễu nhương, tao loạn, đức cha đã quan sát từng đường đi nước bước của guồng máy cầm quyền trong tiến trình cải cách ruộng đất, từ giai đoàn các Đội Cải Cách được gửi về để "bắt rễ" tại các địa phương tới lúc phong trào lên cao với hàng trăm, hàng ngàn người dân vô tội bị đem ra đấu tố, bị xỉ nhục, bị giam cầm hay bị giết chóc thảm khốc.

Một cách khái quát, tác giả Hồi Ký nhận định:

"Cuộc cải cách ruộng đất nó dữ dội quá, giết nhiều người quá, đã làm hoen ố bộ mặt cộng sản luôn tuyên bố vì nước, vì dân, vì độc lập, với bao là chính nghĩa xuông." (HK toàn tập Phần Ba – Cái Nhìn Đối Với Việt Minh & Chủ Nghĩa CS. Trang 375)

Đức Cha Phaolô khẳng định, cũng như mọi đường lối, chính sách khác, khi phát động cuộc cải cách ruộng đất, đảng và nhà nước cộng sản hoàn toàn rập khuôn những gì quan thày của họ đã thực hiện tại Liên Xô và Trung Cộng.

"… Người Cộng sản Việt Nam học được kinh nghiệm của các anh Liên Xô, Trung Quốc, nên công cuộc được tổ chức rất chu đáo cặn kẽ, từ lúc phát động đến hoàn thành"

Kinh nghiệm đó như thế nào? Theo trình thuật của tác giả Hồi ký thì:

"Đầu hết là cái khẩu hiệu: 'Người cầy có ruộng' quá hợp tình hợp lý đi thôi. Cho được thế, đem ruộng đất ở tay những người có nhiều quá mà san sẻ cho những người không có tí nào! Đó cũng là lẽ công bằng. Nhưng làm sao để vui lòng san sẻ. Giáo Hội có luật công bằng, xã hội dựa trên bác ái. Cộng sản có phương châm đấu tranh dựa trên căm thù. Làm thế nào để khơi dậy căm thù, hay nói chung, để thành cán bộ cải cách, là đội cải cách?" (Trang 378)

Theo nhận định bằng những thực chứng của Đức Cha Phaolô thì đây là một chính sách được chuẩn bị kỹ lưỡng với những nhân sự gọi là "đội cải cách" được đào tạo có bài bản trong những trường huấn luyện được xây dựng ở nhiều nơi.

Đức cha viết:

"…Những trường được xây dựng để đào tạo đội cải cách. Tôi biết một trường như thế ở Phủ Lý….. Người ta dạy gì trong trường? Tôi không rõ, tất cả là bí mật. Nhưng khi thấy công việc đội cải cách làm, thì biết họ học gì, được huấn luyện thế nào?

Vậy đội cải cách đã làm gì? Xin hãy đọc những giòng HK sau đây:

"… Vào phòng họp, đội dõng dạc tuyên bố: 'Bà con nông dân đề cao cảnh giác, vì địch nó ngồi ở đằng sau ta…'. Người ngồi sau run sợ…! Một lúc nữa, đội lại nói: 'Bà con cảnh giác, địch nó ngồi ngay trước mặt ta'. Ngồi trước ngồi sau đều là địch cả. Không còn biết chọn chỗ nào nên ngồi? Sợ sệt và sợ sệt…!

Ai nấy ngồi yên chỗ, bắt đầu cuộc 'đấu tố'. Tố cáo tội ác giai cấp bóc lột, đấu tranh đánh đổ giai cấp bóc lột đó. Mọi người bắt đầu cuộc kể khổ, để tố cáo tội ác của bọn địa chủ cường hào ác bá. Những tội ác được bịa đặt ra nhiều hơn và nặng nề hơn sự thật.

'…Tôi vay hắn ta mấy bát gạo, hắn ta bắt tôi viết văn tự thế bằng một sào ruộng. Tôi không có gì trả, thế là hắn ăn không sào ruộng của tôi. Và cứ mấy lần vay như vậy, rồi không có gì trả, thế là không còn một mẩu đất để cắm dùi'.

'Tôi cấy tô cho nó, chẳng may trời để mất mùa, vì bão lụt, nó cứ thu tô như chẳng có tai hoạ gì xẩy ra. Chẳng có gì mà nộp, nó cho người đến tháo bộ cửa, dỡ mấy gian nhà tôi….'

'Tôi nghèo khổ, đi làm thuê cho nhà nó, ăn đói, ăn khát, nó còn đánh đập, tiền công không trả, nhà nó tìm cách đuổi tôi đi để quỵt công….'

Và nhiều thứ tội khác, chung quy chỉ là tội tàn bạo, bóc lột, đổ trên những người bị quy là địa chủ, hay ác ôn, cường hào ác bá. Có thể là tội cá biệt nhưng nay là tội chung. Ai là đối tượng thì được khoác cho những tội đó. Người nông dân thật thà chất phác, mấy ai nghĩ ra được cách tố cáo, tất cả đã được dậy bảo, được Đội 'mớm' cho trước.

Thế rồi đấu, đấu tranh với địa chủ, thì phải có khí thế, chưa quen thì phải tập. Chưa có ai xuất hiện để mà đấu, thì có thể dùng cái cột nhà thay thế. Bà con và nhất là các phụ nữ. Giơ tay xỉa xói vào cái cột nhà: 'Mày đã cướp của tao, mày đã đốt nhà tao, mày đã đánh đập tao thật tàn bạo, tao khó nhọc làm giầu cho mày, mà mày cho tao ăn đói ăn khát…'. Tất cả phải được nhuần nhuyễn, từ cử chỉ đến lời nói, để khi gặp 'người thật' không ngượng ngùng ái ngại.

Đến nỗi mà một người phụ nữ đứng tuổi, rất thương người cha già chị săn sóc hằng ngày. Chị nói với bố: 'Ông có biết tôi là ai không?'. Người cha ngậm ngùi nhìn đứa con dứt ruột của mình và nói:: 'Thưa bà, con là người đẻ ra bà ạ'. Lời thưa não nùng thảm thương, nhưng phải hỏi cái sức ma quỉ nào đó đã thúc đẩy người con chất vấn người bố như thế? Cứ đó mà luận ra những người khởi xướng!" (Trang 381-382-382)

Theo nhận định của Đức Cha Phaolô thì không ai khác, chính ông Hồ là người chịu trách nhiệm về kết quả kinh hoàng của cuộc cải cách ruộng đất ở miền Bắc mà Trường Chinh Đăng Xuân Khu chỉ là một thứ "con dê tế thần". Ngài viết trong Hồi Ký như sau:

"Tuy là Tổng bí thư Đảng, là lý thuyết gia của Đảng, nhưng ít người biết đến tên tuổi ông, đến mặt mũi ông. Ông được trao cho là người thừa hành kế hoạch cải cách ruộng đất, còn ông Hồ Chí Minh 'giả cách đứng ngoài'. Kế hoạch đó cũng đạt mục đích phần nào, vì sau này tai tiếng đều trút trên đầu ông Trường Chinh, mà 'Bác Hồ' là 'nhân từ' chỉ bị liên hệ chút ít. Nhưng làm sao mà che mắt được dư luận nhân dân. Ông Hồ là lãnh tụ tối cao, mà ông Trường Chinh chỉ là tay chân, làm sao công việc long trời lở đất đó lại qua mắt được lãnh tụ tối cao?…" (Trang 375-376)

Giữa lúc cuộc cải cách ruộng đất đang tiến vào giai đoạn kinh hoàng nhất thì nhà cầm quyền lên tiếng là có sai lầm và ra lệnh sửa sai. Sửa sai như thế nào? Vì nhận ra là sai lầm nên sửa sai hay chỉ là một thứ đòn phép quen thuộc của những người cộng sản? Sự thật ra sao, chúng ta hãy đọc tiếp những chứng từ của cố Giám Mục Phaolô Lê Đắc Trọng:

"Lại bàn về sai lầm. Thiết nghĩ làm gì có thể sai lầm được? Giả sử chỉ có mình Việt Nam làm cải cách ruộng đất, chưa có đâu làm, thì còn có thể nói đến sai lầm. Đàng này các bậc thày, các bậc đàn anh đã làm, đã rút kinh nghiệm. Việt Nam chỉ việc lặp lại. Người ta đã tính từ trước sẽ có những sai sót. Có thể nói, những sai sót cố ý! Thà có giết nhầm mười người còn hơn để sót một thằng. Hoặc kinh nghiệm cho thấy là việc cải cách gây đau khổ nhức nhối chừng nào! Nên giả cách, có vài sửa sai chẳng vào đâu cả, để phần nào làm nguôi lòng dân." (Trang 408))

Ở một đoạn khác, tác giả Hồi Ký viết tiếp:

"Trong cuốn Biên Niên Sử có nói: 'Cuộc cải cách ruộng đất đã hoàn thành, mười triệu nông dân có ruộng cầy'. Một cuộc cách mạng long trời lở đất, mà kết quả có thế thì cũng khiêm tốn. Đó chỉ là cái khiêm tốn giả tạo, sự thực kết quả to lớn hơn vô cùng. Lấy được ruộng ở tay người địa chủ ra, không phải là việc dễ dàng. Phải có những bàn tay mạnh mẽ, đi tới tàn bạo của một chính thể độc tài chuyên chính… Lấy lại ruộng đất để chia cho những người cầy, không phải là mục tiêu chính của việc cải cách và chính việc cải cách cũng không phải là mục tiêu của cách mạng. Lấy lại ruộng đất chỉ là phương tiện để cải cách, chính việc cải cách cũng chỉ là phương tiện cho sự thống trị của giai cấp vô sản. Nói đúng ra cho sự thống trị của Đảng chuyên chính được thiết lập vững chắc.

… Cải cách ruộng đất là một cách quét sạch những địa chủ, những cường hào ác ôn, ác bá, những người có uy tín, những người có mầm mống để vươn lên. Tất cả những gì mà cách mạng cho là đối nghịch, là nguy hiểm trong hiện tại và trong tương lai. Quét sạch, để cho xã hội trở nên một tờ giấy trơn, để Đảng muốn vẽ gì thì vẽ, theo ý mình." (409-410-411)

Hóa ra tất cả chỉ là một tấn tuồng, một trò lường gạt, đối trá không tiền khoáng hậu, chưa từng thấy trong lịch sự mấy ngàn năm của dân tộc Việt. Rút cuộc, người nông dân Việt Nam chỉ là một đám nạn nhân ngây thơ, khốn khổ bị lợi dụng, bị xúi bẩy lao đầu vào những trò bất nhân man rợ của những cuộc đấu tố dẫn tới những cuộc tàn sát đẫm máu với cái mồi do đảng và nhà nước treo trước mắt là được chia chác tài sản, ruộng nương để cuối cùng vẫn trở về với cảnh khố rách áo ôm vì phải thực hiện khẩu hiệu "đoàn kết dân tộc, tiến lên xã hội chủ nghĩa" bằng cách phải trao nộp trở lại những mảnh đất nhỏ vừa được chia chác để tham gia "hợp tác xã"! Trong HK toàn tập Phần III, đức cha Phaolô viết:

"Nông dân vô sản làm gì mà biết suy luận như thế? Người ta bảo đánh thì đánh, đập phá thì đập phá. Rồi họ mãn nguyện với mảnh bằng chứng thực. Họ được làm chủ mấy sào ruộng, để rồi ít lâu nữa sẽ rời những cái ghế chủ nhân. Bây giờ họ chưa biết thế đâu! Tấm bằng được trình bầy một cách rất lộng lẫy khổ 60 x 40 có ghi những chữ lớn với nét đỏ thắm: Giấy chứng nhận quyền sở hữu ruộng đất.

…Sau cuộc đấu tranh mệt mỏi, được thưởng bằng một tờ giấy có ghi: 'Giấy chứng nhận quyền sở hữu ruộng đất' là hể hả. Nhưng còn phải giữ cái thành quả đó bằng 'tăng cường đoàn kết', rồi 'nâng cao cảnh giác'. Nâng cao cho đến lúc ruộng đất được đem đi dâng, còn lại mảnh bằng…

…Mấy sào ruộng rồi sẽ đưa vào hợp tác xã để ông chủ lại đi cầy thuê…

…Cái bầu trời phát quang, cái mặt đất phẳng lì lì. Muốn dựng lên cái gì thì dựng, với cái tính tàn khốc, tính quá khích, đã tạo nên bầu trời quang, và cái mặt bằng cái tính tình man rợ đó đã in sâu trong lòng, không biết phải bao nhiêu thế hệ mới xoá nổi chăng?" (Trang 413-414-419-420)

Vài giòng kết luận

Trên đây là những nét chấm phá gạn lọc qua những chứng từ sống động của Đức Cha Phaolô Lê Đắc Trọng, cố Giám Mục phụ tá tổng giáo phận Hànội, dàn trải trên những trang Hồi Ký của ngài. Đấy là những giòng chữ được viết ra với tất cả tâm huyết của:

* Một người mục tử nhân lành đã hiến trọn đời mình cho niềm tin Kitô giáo.

* Một người công dân gương mẫu luôn hết lòng với tiền đồ quốc gia, dân tộc.

Sau 92 năm tại thế, ngày 07-9-2009 cố Giám Mục Phaolô đã được Thiên Chúa gọi về. Tiền nhân Việt Nam có câu: "cọp chết để da; người ta chết để tiếng". Thân xác Đức Cha đã an nghỉ dưới lòng đất. Nhưng những chứng từ của ngài vẫn còn vang động trong lòng mỗi người chúng ta. Một câu hỏi lớn được đặt ra: liệu những chứng từ ấy có tạo nên được những âm vang nào đối với những thành phần có trách nhiệm léo lái con thuyền GHCG trên đất nước Việt Nam khốn khó hôm nay?

Bắt chước cách nói của Jim Mulligan về cố Giáo Hoàng Gioan Phaolô Đệ Nhị khi ông hay tin ngài từ giã cuộc đời, chúng ta có thể nói với cố Giám Mục Phaolô Lê Đắc Trọng:

Đức Cha đã dạy cho chúng tôi biết sống như thế nào. Đức Cha đã dạy cho chúng tôi biết can đảm đương đầu với sự dữ ra sao. Và hôm nay, sau khi đã nhắm mắt xuôi tay, Đức Cha vẫn còn tiếp tục dạy chúng tôi biết sống và biết chết cho lý tưởng làm người, cho niềm tin, cho công bằng và lẽ phải, qua cách sống làm chứng cho đời, cho đạo.

Nam California, những ngày đầu tháng 11, 2009

tháng kính nhớ các Linh hồn,

cách riêng, nhớ về Đức cố Giám Mục Phaolô

_____________

* Ngay sau Thánh Lễ an táng Đức Cha Phaolô Lê Đắc Trọng, nguyên GM Phụ tá Tổng giáo phận Hànội, một số anh em trí thức CG trong nước đã chuyển cho nhóm chủ trương nguyệt san Diễn Đàn Giáo Dân nội dung cả ba tập Hồi Ký của ngài. Nhờ thế cuốn Hồi Ký toàn tập mang tiêu đề chung "Chứng Từ Của Một Giám Mục" đã được gấp rút thực hiện để kịp gửi tới độc giả hải ngoại dịp lễ Giáng Sinh 2009. Đây cũng là thời gian cử hành Lễ Giỗ Bách Nhật cố Giám Mục Phaolô.